Analiza i Egzystencja
Krytyka poznania w marburskiej szkole neokantyzmu: Hermanna Cohena ujęcie platońskiego idealizmu w perspektywie kantowskiej logiki transcendentalnej
DOI: 10.18276/aie.2022.57-01
Cytuj
Pełny tekst jest dostępny
| ISSN: | 1734-9923 |
| eISSN: | 2300-7621 |
| Autorzy: |
Anna
Musioł
Instytut Filozofii, Wydział Humanistyczny, Uniwersytet Śląski w Katowicach |
| Słowa kluczowe: | idealizm aprioryzm krytycyzm poznającego podmiotu logika transcendentalna matematyka sichere Hypothesis fakty nauki Platon – Cohen |
| Data wydania numeru / monografii: | 2022 |
| Liczba stron: | 19 (5-23) |
| OAI-PMH: | Metadane |
Abstrakt
Artykuł jest próbą scharakteryzowania platońskiego idealizmu według wykładni Hermanna Cohena – filozofa w Polsce niemal zapomnianego; założyciela, a zarazem czołowego, obok Paula Natorpa i Władysława Tatarkiewicza, przedstawiciela marburskiej szkoły neokantyzmu. Tok analiz obejmuje cohenowskie tezy postawione przez filozofa w epistemologicznej pracy Platons Ideenlehre und die Mathematik. Postulaty, do których odwołuje się Cohen wiążą refleksję nad klasycznym idealizmem oraz statusem platońskiej idei z refleksją logiczno-matematyczną i zagadnieniem sichere Hypothesis jako hipotezy pewnej – hipotezy o statusie aksjomatu. W następstwie badań okazuje się, że określenie roli matematyki: arytmetyki i geometrii, staje się nieodzowne w zrozumieniu idealizmu zarówno starożytnego Platona, jak również nowożytnego Kanta. Obaj, Platon i Kant, akcentują znaczenie apriorycznej myśli, logiki czystego myślenia, logicznego rozumowania, poznawczej władzy intelektu, nauki oraz krytycyzmu jako drogi poznawczego, a zarazem kształtującego charakter, postępowania podmiotu poznającego
Przeprowadzony w artykule wywód, zakorzeniony w historyczno-filozoficznych analizach problemu, w podsumowaniu jest także próbą określenia znaczenia platońsko-neokantowskiego idealizmu dla współczesnych zagadnień naukowo-filozoficznych.
Podgląd PDF
Bibliografia (43)
- Auffarth, A. (1883). Die Platonische Ideenlehre. Berlin.
- Buczyńska, H. (1963). Cassirer. Warszawa.
- Cohen, H. (2017). Platons Ideenlehre und die Mathematik. London.
- Cohen, H. (1878). Platons Ideenlehre und die Mathematik. Marburg.
- Cohen, H. (1902). System der Philosophie. Teil 1: Logik der Reiner Erkenntnis. Berlin.
- Cohen, H. (2014). „Teoria idei Platona a matematyka”. Tłum. A.J. Noras, Idea. Studia nad strukturą i rozwojem pojęć filozoficznych, 26, 417–443.
- Cohn, J. (1921). Führende Denker. Geschichtliche Einleitung in die Philosophie. Leipzig, Berlin.
- Cohn, J. (1896). Geschichte des Unendlichkeitsproblems im abendländischen Denken bis Kant. Leipzig.
- Dembiński, B. (2003). Późna nauka Platona. Katowice.
- Fischer, K. (1882). Immanuel Kant und seine Lehre. München.
- Gordon, P.E. (2010). Continental Divide. Heidegger, Cassirer, Davos. Cambridge, Massachusetts, London, England.
- Jaeger, W. (1964). Paideia. T. 2. Tłum. M. Plezia. Warszawa.
- Kant, I. (2001). Krytyka czystego rozumu. Tłum. R. Ingarden. Kęty.
- Klatzkin, J. (1921). Hermann Cohen. Mit Einem Bildnis von Hermann Cohen nach Einer Radierung von Hermann Struck. Berlin.
- Kubalica, T. (2015). „Die Beziehung zwischen dem Lehrmeister und dem Schüler in der neukantischen Philosophie”, Idea. Studia nad strukturą i rozwojem pojęć filozoficznych, 27, 383–394.
- Kubok, D. (2004). Prawda i mniemania. Studium filozofii Parmenidesa z Elei. Katowice.
- Lask, E. (2003). Die Logik der Philosophie und die Kategorienlehre. Jena.
- Moynahan, G.M. (1919). Ernst Cassirer and the Critical Science of Germany, 1899–1919. London, New York, Delhi.
- Musioł, A. (2011). „Ernsta Cassirera refleksja nad problemem matematyki. Ujęcie historyczno-systematyczne”, Ruch Filozoficzny, LXVIII, 31–41.
- Musioł, A. (2019). „Judaizm wobec ducha natury ludzkiej. Hermanna Cohena ujęcie kultury w perspektywie etyki i antropologii”, Studia Philosophica Wratislaviensia, vol. XIV, 59–67.
- Natorp, P. (2011). Kant a szkoła marburska. W: A.J. Noras, T. Kubalica (red.), Neokantyzm badeński i marburski. Antologia tekstów. Katowice.
- Natorp, P. (1912). „Kant und die Marburger Schuleˮ, Kant-Studien, nr. 17, s. 193–221.
- Natorp, P. (2014). Platos Ideenlehre. Eine Einführung in den Idealismus. Berlin.
- Noras, A.J. (2018). Filozof czystego poznania. Rzecz o Hermannie Cohenie. Katowice.
- Noras, A.J. (2005a). Historia filozofii – nauka niepotrzebna? W: B. Szotek, A.J. Noras (red.), Filozofia i czas przeszły: Profesorowi Czesławowi Głombikowi w 70. Rocznicę urodzin (s. 97–108). Katowice.
- Noras, A.J. (2012). Historia neokantyzmu. Katowice.
- Noras, A.J. (2005b). Kant a neokantyzm badeński i marburski. Katowice.
- Noras, A.J. (2019). Niedocenieniu myśliciele – zapomniane historie filozofii. Katowice.
- Platon, (1958). Fajdros. Tłum. W. Witwicki. Warszawa.
- Platon, (1982). Fedon. Tłum. W. Witwicki. Warszawa.
- Platon, (1888). Fileb. Tłum. B. Kąsinowski. Warszawa.
- Platon, (1999). Państwo. Tłum. W. Witwicki. Kęty.
- Platon, (2021). Parmenides. Tłum. W. Witwicki. Kęty.
- Platon, (1956). Sofista. Tłum. W. Witwicki. Warszawa.
- Platon, (1982). Uczta. Tłum. W. Witwicki. Warszawa.
- Reale, G. (2001). Historia filozofii starożytnej, vol. 2. Tłum. E.I. Zieliński. Lublin.
- Rehmke, J. (1880). Die Welt als Wahrnehmung und Begriff. Eine Erkenntnisstheorie. Berlin.
- Renner, H. (1920). Kant und seine Philosophie. Beobachtungen über des Gefühl des Schönen und Erhabenen. Berlin.
- Rotten, E. (1913). Goethes Urphänomen und die platonische Idee. Gießen.
- Stolzenberg, J. (1995). Ursprung und System. Probleme der Begründung systematischer Philosophie im Werk Hermann Cohens, Paul Natorps und beim frühen Martin Heidegger. Göttingen.
- Tatarkiewicz, W. (2010). Szkoła marburska i jej idealizm (w setną rocznicę marburskiej dysertacji Profesora Władysława Tatarkiewicza). Red. P. Parszutowicz. Kęty.
- Vlastos, G. (1994). Platon. Indywiduum jako przedmiot miłości. Tłum. P. Paliwoda. Warszawa.
- Windelband, W. (1902). Platon. Tłum. S. Bouffałł. Warszawa.





