Ownership and property in communist Civil Codes of Czechoslovakia

Rozdział własności w społeczeństwie stanowi fundament ideologii komunistycznej, który w Czechosłowacji regulowany był przez dwa kodeksy cywilne. W procesie reformy całego systemu prawnego celem obu kodeksów – poza regulacją własności – było również przekształcenie postrzegania znaczenia własności w społeczeństwie oraz zmiana sposobu myślenia ludzi o roli mienia. Aby to osiągnąć, ustawodawstwo komunistyczne wprowadziło zupełnie nowe instytucje prawa rzeczowego, które miały zastąpić własność – w szczególności tzw. „używanie” (užívání) mienia. Ostatecznym celem komunistycznej reformy własności stała się jednak tzw. własność socjalistyczna, odpowiadająca wymogom ideologii komunistycznej i występująca w formie publicznej oraz indywidualnej. Niniejszy artykuł przedstawia różne rodzaje własności regulowane w czechosłowackich kodeksach cywilnych w latach 1948–1989. Zwraca również uwagę na niektóre pułapki stosowania różnych form własności w praktyce prawnej, zwłaszcza w odniesieniu do gruntów. Wskazuje ponadto na rozbieżność między politycznymi postulatami stawianymi ustawodawstwu z zakresu prawa własności a ówczesną rzeczywistością gospodarczą, która m.in. przyczyniła się do stopniowego osłabienia zaufania do Komunistycznej Partii Czechosłowacji i w konsekwencji doprowadziła do upadku całego reżimu.