Acta Iuris Stetinensis
Vorher: Zeszyty Naukowe. Roczniki Prawnicze
Traces of the medical and social models in disability definitions in international legislation and EU policy
(Ślady modelu medycznego i społecznego w definicjach niepełnosprawności w prawodawstwie międzynarodowym i polityce Unii Europejskiej)
DOI: 10.18276/ais.2026.57-02
Zitieren
Der Volltext ist verfügbar
| ISSN: | 2083-4373 |
| eISSN: | 2545-3181 |
| Autoren: |
Weronika
Kuroń
University of Rzeszów |
| Schlüsselbegriffe: | definicje niepełnoprawności prawo międzynarodowe modele niepełno¬sprawności ewolucja postrzegania niepełnosprawności |
| Erscheinungsdatum der Ausgabe / Monografie: | 2026 |
| Seitenanzahl: | 14 (23-36) |
| OAI-PMH: | Metadaten |
| Klasyfikacja JEL: | Z18 |
| Anzahl der Downloads ?: | 227 |
 
 
| |
Abstract
Artykuł ma na celu zbadanie procesu ewolucji definicji niepełnosprawności w ramach międzynarodowego prawodawstwa i polityki UE, aby ustalić, w świetle którego modelu kształtowały się współczesne definicje niepełnosprawności. Model medyczny i społeczny oferują odrębne podejścia do definiowania niepełnosprawności; oba ujęcia związane są z fundamentalnymi zmianami zachodzącymi w społecznym postrzeganiu niepełnosprawności i – w różnych momentach ostatnich dziesięcioleci – znalazły one odzwierciedlenie w międzynarodowych przepisach. Ponadto ich warianty modelowe nadal wpływają na kształt istniejących definicji niepełnosprawności, zakresu praw i wolności przyznawanych osobom niepełnosprawnym, a także polityki publicznej. Niniejszy artykuł kładzie zatem nacisk na prześledzenie rozwoju definicji niepełnosprawności w międzynarodowym prawodawstwie i polityce pod wpływem tych modeli, aby określić, jakie czynniki ugruntowały współczesne podejście legislacyjne do definiowania niepełnosprawności. W celu zrealizowania wskazanego celu badawczego zastosowano metodę porównawczą, dogmatyczno-prawną, językową i historyczną. Zastosowanie tych metod pozwoliło wykazać, że chociaż większość obowiązujących obecnie definicji niepełnosprawności jest zgodna z zasadami modelu społecznego i praw człowieka – szczególnie dzięki ustanowieniu Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych – nie należy lekceważyć wiedzy wynikającej z założeń pozostałych modeli niepełnosprawności. Interdyscyplinarność w tej dziedzinie może przyczynić się do znalezienia najodpowiedniejszych rozwiązań zapewniających równe szanse osobom z niepełnosprawnościami w społeczeństwie.
PDF-Vorschau
Bibliographie (19)
- Barnes C., Mercer G., Niepełnosprawność, Warsaw 2008.
- Cała-Wacinkiewicz E., Od konstytucyjne wywodzonej dostępności w stronę prawa do dostępności?, "Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2023, No. 6.
- Cała-Wacinkiewicz E., Zakaz dyskryminacji konstrukcyjnym elementem racjonalnych usprawnień w kontekście praw osób z niepełnosprawnościami, "Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2024, No. 5.
- European Court of Auditors, Special report: Supporting persons with disabilities. Practi-cal impact of EU action is limited, 2023, https://www.eca.europa.eu/en/publications? ref=sr-2023-20.
- Fal D.M., Znaczenie klasyfikacji ICF w opisie niepełnosprawności, “Wiadomości Ubezpieczeniowe” 2018, Vol. 1.
- Gawron G., Universal Design – projektowanie uniwersalne jako idea w dążeniu do osiągania partycypacji społecznej osób niepełnosprawnych, “Roczniki Nauk Społecznych” 2015, Vol. 7 (43), No. 1.
- Giełda M., Pojęcie niepełnosprawności, in: M. Giełda, R. Raszewska-Skałecka (eds.), Prawno-administracyjne aspekty sytuacji osób niepełnosprawnych w Polsce, Wrocław 2015.
- Kayess R., French P., Out of Darkness into Light: Introducing the United Nations Convention on the Rights of Persons with Disabilities, “Human Rights Law Review” 2008, Vol. 8, Issue 1.
- Kolwitz M., Dąbrowski S., Postawy wobec niepełnosprawności fizycznej w okresie średniowiecza, “Roczniki Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie” 2014, Vol. 60 (1).
- Oliver M., A New Model of the Social Work Role in Relation to Disability, in: J. Campling (ed.), The Handicapped Person: A New Perspective for Social Workers, London 1981.
- Petasis A., Discrepancies of the Medical, Social and Biopsychosocial Models of Disability; A Comprehensive Theoretical Framework, “The International Journal of Business Management and Technology” 2019, Vol. 3, Issue 4.
- Quinn G., Degener T., The Moral Authority for Change: Human Rights Values and the World¬wide Process of Disability Reform, in: G. Quinn, T. Degener et al. (eds.), Human Rights and Disability: The Current Use and Future Potential of Human Rights Instruments in the Context of Disability, UN New York and Geneva 2002.
- Twardowski A., Społeczny model niepełnosprawności – analiza krytyczna, “Studia Edu-kacyjne” 2018, No. 48.
- UPIAS, Fundamental Principles of Disability, 1976, https://disability-studies.leeds.ac.uk/ wp-content/uploads/sites/40/library/UPIAS-fundamental-principles.pdf.
- Waddington L., Equal to the Task? Re-examining EU Equality Law in Light of the United Nations Convention on the Rights of Persons with Disabilities, in: L. Waddington, G. Quinn and E. Flynn (eds.), European Yearbook of Disability Law, Antwerp/Portland 2013.
- Waddington L., Broderick A., Court Practices Regarding Disability Discrimination, Including Reasonable Accommodation, at EU and Member State Level, and in Light of the UN CRPD, 2023, https://www.migpolgroup.com/wp-content/uploads/2024/03/ Court-Practices-Disability-Discrimination_web_Final.pdf.
- WHO, Towards a Common Language for Functioning, Disability and Health: ICF, WHO/ EIP/GPE/CAS/01.3, done at Geneva in 2002.
- WHO, World report on disability: summary, 2011.
- Wieruszewski R., Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych w polskim porządku prawnym, in: A.M. Waszkielewicz (ed.), Polska droga do Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych ONZ, Kraków 2008.