
Acta Iuris Stetinensis
Wcześniej: Zeszyty Naukowe. Roczniki Prawnicze
The Presidential pardon in Lithuania and Poland: comparative analysis
(Prawo łaski prezydenckiej na Litwie i w Polsce: analiza porównawcza)
DOI: 10.18276/ais.2025.55-06
Cytuj
Pełny tekst jest dostępny
| ISSN: | 2083-4373 |
| eISSN: | 2545-3181 |
| Autorzy: |
Justyna
Levon
Faculty of Law, Vilnius University Gintaras Švedas
Faculty of Law, Vilnius University |
| Słowa kluczowe: | prawo łaski polityka karna Polska Litwa |
| Data publikacji całości: | 2025 |
| Liczba stron: | 30 (93-122) |
| OAI-PMH: | Metadane |
| Cited-by (Crossref) ?: | Włącz JavaScript, aby pobrać dane cytowań. |
| Liczba pobrań ?: | 420 |
Abstrakt
W artykule przedstawiono i porównano pojęcie ułaskawienia oraz zakres i granice jego stosowania na Litwie i w Polsce. Ponadto przeanalizowano regulację procesu udzielania ułaskawienia i jego cechy na Litwie i w Polsce, wskazano kompetencje Komisji ds. Ułaskawień na Litwie, a także kompetencje innych instytucji państwowych (np. Prokuratora Generalnego, sądów) w Polsce w procesie udzielania ułaskawienia przez głowy państw – prezydentów. Ponadto w artykule omówiono znaczenie instytucji ułaskawienia dla polityki karnej obu panstw. Aby osiągnąć cele artykułu, wykorzystano następujące metody badań prawnych: analizę prawną oraz analizę systemowo-porównawczą. Autorzy doszli do wniosku, że w obu krajach ułaskawienie jest analizowane głównie w prawie karnym (karnym procesowym) i prawie konstytucyjnym. Zwykle jest ono opisywane jako instytucja o charakterze wyjątkowym, instrument mający na celu pomoc w realizacji zasad humanizmu i sprawiedliwości. Z drugiej strony Litwa i Polska wprowadziły różne modele postępowania ułaskawieniowego. Pomimo różnych procedur w obu krajach w każdym przypadku tylko prezydent decyduje o ułaskawieniu. W obu krajach ułaskawienie jest rozumiane jako część państwowej polityki karnej. Jednak statystyki stosowania ułaskawienia w obu państwach potwierdziły jedynie wyłączność tej instytucji i jej niewielki wpływ na politykę karną państw.
Podgląd PDF
Bibliografia (48)
- Abramavičius A. et al., Baudžiamoji teisė. Bendroji dalis, Vilnius 2001.
- Adamus R., Prawo łaski, skąd się wzięło, jak je stosowano na ziemiach polskich i co dziś może zrobić prezydent – analiza profesora prawa, 2024, wyborcza.pl, https://wyborcza.pl/7,162657,30593846,prawo-laski-skad-sie-wzielo-jak-je-stosowano-na-ziemiach--polskich.html.
- Andriulis V., Mockevičius R., Valeckaitė V. (eds.), Lietuvos valstybės teisės aktai (Registe of Legal Acts) 1918.02.16–1940.06.15, Vilnius 1996.
- Arifi B., The Legal Reasoning of the President’s Right to Issue Pardons, “SEEU Review” 2017, Vol. 2, No. 2, pp. 32–61.
- Baranskaitė A., Amnestijos ir malonės institutai baudžiamojo teisinio poveikio priemonių sistemoje pagal dabar galiojantį ir naująjį Lietuvos Respublikos baudžiamuosius kodeksus, “Teisė” 2001, Vol. 41, pp. 7–18.
- Barkow M.E., Osler M., Clemency, “Annual Review of Criminology” 2024, Vol. 7, pp. 311–327.
- Brodowski L., Ustrojowy charakter prawa łaski i amnestii w kontekście instytucji ekstradycji, “Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2023, No. 3, pp. 75–89.
- D. Grybauskaitę dėl malonės suklaidinusios teisininkės išėjo iš darbo Prezidentūroje, 2013, BNS, https://www.tv3.lt/naujiena/lietuva/d-grybauskaite-del-malones-suklaid inusios-teisininkes-isejo-is-darbo-prezidenturoje-n755587.
- Foster M.A., Presidential Pardons: Overview and Selected Legal Issues, “Congressional Research Service” 2020, https://www.congress.gov/crs-product/R46179.
- Freed D.J., Chanenson S.L., Pardon Power and Sentencing Policy, “Federal Sentencing Reporter” 2000–2001, Vol. 13, No. 3–4, pp. 119–124, https://www.jstor.org/stable/10.1525/fsr.2000.13.3-4.119?seq=1.
- Kardas P., Giezek J., Konstytucyjne podstawy prezydenckiego prawa łaski a możliwość stosowania tzw. abolicji indywidualnej, “Palestra” 2016, No. 1/2, pp. 21–39.
- Kędzierski J., Prawo łaski a tzw. abolicja indywidualna – rozważania pro publico bono, “Palestra” 2016, No. 1/2, pp. 4–45.
- Kobil D.T., Should Clemency Decisions be Subject to a Reasons Requirement?, “Federal Sentencing Reporter” 2000–2001, Vol. 13, No. 3–4, pp. 150–153.
- Kusik P., International Media Coverage of Domestic Legal News: The Case of the Dispute over the Presidential Pardon Power in Poland, “International Journal for the Semiotics of Law – Revue Internationale de Sémiotique Juridique” 2024, Vol. 37, pp. 2433–2463.
- Lithuania amends law allowing review of life sentences, 07.06.2019, CoE, https://www.coe.int/en/web/execution/-/lithuania-amends-law-allowing-review-of-life-sentences.
- Lithuanian Prison Service Annual Reports 2018–2024, https://kalejimai.lrv.lt/lt/administracine-informacija/ataskaitos/metu/.
- Marek A., Prawo karne. 8th edition, Warsaw 2007.
- Meyer B., Stanford’s Bernie Meyler on Presidential Pardons: The History, the Controversy, and the Realities. Q&A with Professors Richard Thompson Ford and Pam Karlan, 18.12.2024, SLS, https://law.stanford.edu/2024/12/18/stanfords-bernie-meyler-onpresidential-pardons-the-history-the-controversy-and-the-realities/.
- Ndamungu I.O., The Paradox of the Presidential Power of Pardon: Tanzania, “Perspective.
- International Journal of Scientific and Research Publications” 2020, Vol. 10, No. 9,pp. 196–216.
- Nikartas S., Čepas A., Laisvės atėmimo iki gyvos galvos bausmė Lietuvoje (I): refleksija žmogaus teisių standartų kontekste, “Teisės problemos” 2014, Vol. 2, No. 84, pp. 5–25.
- Novak A., Pascoe D., Executive Clemency During the Coronavirus Pandemic: A Global Anaysis of Law and Practice, “International Criminology” 2022, Vol. 2, pp. 84–97, https://link.springer.com/article/10.1007/s43576-022-00047-0.
- O’Donnell I., For and Against Clemency, in: O’Donnell, Justice, Mercy, and Caprice: Clemency and the Death Penalty in Ireland, Oxford 2017, pp. 72–76.
- Piesliakas V., Lietuvos baudžiamoji teisė. Pirmoji knyga. Antroji pataisyta laida, Vilnius 2009.
- Pracki H., Funkcjonowanie prawa łaski w Polsce i innych krajach europejskich, Warsaw 2003.
- Prezidentė suteikė malonę trims kaliniams, tarp jų ir nuteistam iki gyvos galvos, 2012, Balsas.lt, https://www.tv3.lt/naujiena/lietuva/prezidente-suteike-malone-trims-kalin iams-tarp-ju-ir-nuteistam-iki-gyvos-galvos-n596975.
- Radajewski M., Czy Prezydent RP może ułaskawić osobę nieskazaną prawomocnym wyrokiem sądu, Strefa Prawna Uniwersytetu SWPS, https://
- web.swps.pl/strefa-prawa/artykuly/17103-czy-prezydent-rp-moze-ulaskawic-osobe-nieskazana-prawomocnym-wyrokiem-sadu#:~:text=Prawo%20%C5%82aski%20 zos t a%C5%82o%20pr z ewidz i a ne%20w%20 a r t .%20139%20Konstytucji,stosuje%20si%C4%99%20do%20os%C3%B3b%20skazanych%20przez%20Trybuna%C5%82%20Stanu%E2%80%9D.
- Rogoziński P., Instytucja ułaskawienia w prawie polskim, Warszawa 2009.
- Sakalauskas G., Non-custodial Sanctions and Measures in Lithuania: a Large Bouquet with a Questionable Purpose and Unclear Effectiveness. Promoting Non-discriminatory Alternatives to Imprisonment across Europe. Non-custodial sanctions and measures in the member states of the European Union, Coimbra 2021.
- Sakalauskas G., Bikelis S., Laisvės atėmimu iki gyvos galvos nuteisto asmens lygtinis paleidimas:tarptautiniai standartai, užsienio šalių patirtis ir pasiūlymai Lietuvai, “Teisės problemos” 2008, Vol. 4, No. 62, pp. 23–66.
- Sakalauskas G., Bikelis S., Pocienė A., Kalpokas V., Baudžiamoji politika Lietuvoje: tendencijos ir lyginamieji aspektai, Vilnius 2012.
- Sinkevičius D., Reikėjo laukti net 20 metų: “Pakelių maniakas“ Jonaitis atsiprašė už sukeltą skausmą, Delfi dienos naujienos, 2021, https://www.delfi.lt/news/daily/lithuania/reikejo-laukti-net-20-metu-pakeliu-maniakas-jonaitis-atsiprase-uzsukelta-skausma-88830563.
- Smaga A., Sytuacja prawna osoby ułaskawionej przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej,“Biuletyn Stowarzyszenia Absolwentów i Przyjaciół Wydziału Prawa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego” 2023, Vol. XVIII, No. 20 (1), pp. 157–175.
- Spaičienė J. et al., Introduction to Lithuanian Criminal Law, Vilnius 2011.
- Šileikis E., Alternatyvi konstitucinė teisė, Vilnius 2005.
- Švedas G. et al., Lietuvos Respublikos baudžiamojo kodekso komentaras. Bendroji dalis (1–98 straipsniai), Vilnius 2004.
- Švedas G., Baudžiamosios politikos pagrindai ir tendencijos Lietuvos Respublikoje, Vilnius 2006.
- Švedas G., Bausmių vykdymo teisė. Bendroji dalis (2-oji papildyta ir pataisyta laida), Vilnius 2013.
- Švedas G. et al., Lietuvos Respublikos baudžiamojo kodekso bendrosios dalies vientisumo ir naujovių suderinimo iššūkiai, Vilnius 2017.
- Švedas G., Prapiestis J., Abramavičius A., Lietuvos baudžiamoji teisė. Bendroji dalis. Antroji knyga, Vilnius 2020.
- Švedas G., Criminal Law in Lithuania, Netherlands 2022.
- Švedas G., Atleidimo nuo baudžiamosios atsakomybės instituto reikšmė Lietuvos baudžiamajai politikai, “Teisė” 2024, Vol. 133, pp. 25–41.
- Tait D., Pardons in Perspective: the Role of Forgiveness in Criminal Justice, “Federal Sentencing Reporter” 2000–2001, Vol. 13, No. 3–4 (Pardon Power and Sentencing Policy), pp. 134–138.
- Trump tweets he has “absolute right” to pardon himself, but says he wouldn’t use it, 4.06.2018, CBS News, https://www.cbsnews.com/news/trump-tweets-he-hasabsolute-right-to-pardon-himself-but-says-he-wouldnt-use-it/.
- Waltoś S., Proces karny. Zarys systemu. 10th edition, Warszawa 2009.
- Warylewski J., Prawo karne. Część ogólna. 6th edition, Warszawa 2015.
- Zeppa-Priedite V., Dobelnieks J., Raulušaitis D., Nasvytė U., Reflections on News from the USA on the Criminal conviction of Mr Donald Trump, “The Baltic Times” 2025, https://www.baltictimes.com/reflections_on_news_from_the_usa__on_the_criminal_conviction_of_mr_donald_trump/.




