Colloquia Theologica Ottoniana
Dekret o wolności sumienia i wyznania z 5 sierpnia 1949 roku jako przykład szykanowania duchowieństwa Kościoła gorzowskiego w latach 1949–1969. Zarys problematyki
DOI: 10.18276/cto.2021.37-13
Zitieren
Der Volltext ist verfügbar
| ISSN: | 1731-0555 |
| eISSN: | 2353-2998 |
| Autoren: |
Dariusz
Śmierzchalski-Wachocz
Uniwersytet Szczeciński, Polska |
| Schlüsselbegriffe: | komunizm sumienie światopogląd duchowieństwo indoktrynacja ateistyczna dekret Kościół ziemie odzyskane |
| Erscheinungsdatum der Ausgabe / Monografie: | 2021-12-15 |
| Seitenanzahl: | 19 (223-241) |
| OAI-PMH: | Metadaten |
 
 
| |
Abstract
Wydanie dekretu o wolności sumienia i wyznania 5 sierpnia 1949 roku było konsekwencją prowadzonej przez władze komunistyczne w Polsce walki z Kościołem katolickim i ludźmi wierzącymi. W rękach ówczesnych urzędników dekret był narzędziem represjonowania ludzi wierzących, a w pierwszej kolejności duchowieństwa katolickiego. Szeroko zakrojone działania ze strony władzy miały na celu przeobrażenie kraju o głęboko zakorzenionych tradycjach katolickich w państwo laickie na wzór ZSRR. Dekret ogłoszony 5 sierpnia 1949 roku obowiązywał do roku 1989, przy czym w 1969 roku jego zapisy znalazły się w art. 192–198 Kodeksu karnego. W latach 1949–1956 za złamanie jego postanowień groziły drakońskie sankcje, które z czasem uległy złagodzeniu. Artykuł przybliża genezę dekretu oraz jego recepcję na obszarze Kościoła gorzowskiego, którego jurysdykcja w latach 1945–1972 obejmowała 1/7 powierzchni powojennej Polski. Autor skupił się na przeanalizowaniu przypadków represjonowania duchowieństwa posługującego w Kościele gorzowskim w imię respektowania postanowień dekretu z 1949 roku.
PDF-Vorschau
Bibliographie (34)
- Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, Oddział w Szczecinie (AIPN Sz), sygn. Sz 008/126, t. 1.
- Archiwum Państwowe w Gorzowie Wlkp. (APG), sygn. 1091, 1245.
- Archiwum Państwowe w Szczecinie (APSz), sygn. 3827, 3828, 3877, 3879, 3887, 3900, 3901.
- Archiwum Państwowe w Zielonej Górze (APZG), sygn. 22, 1750, 2946, 410.
- Dz.U. 1921, nr 44, poz. 267.
- Dz.U. 1925, nr 72, poz. 501.
- Dz.U. 1932, nr 60, poz. 571.
- Dz.U 1949, nr 45, poz. 334.
- Dz.U 1969, nr 13, poz. 94.
- Bocheński J., Lewica. Religia. Sowietologa, Warszawa 1996.
- Dudek A., Gryz R., Komuniści i Kościół w Polsce (1945–1989), Kraków 2003.
- Kienzler I., Kronika PRL 1944–1989, t. 27: Kościół w PRL, Warszawa 2016.
- Konopka H., Religia w szkołach Polski Ludowej Sprawa nauczania religii w polityce państwa (1944–1961), Białystok 1997.
- Kowalczyk K., Specyfika polityki państwa wobec Kościoła katolickiego na Pomorzu Zachodnim w latach 1945–1956, w: Dzieje Kościoła katolickiego na Pomorzu Zachodnim, t. 1: 1945–1956, prac. zb. pod red. M. Siedziaki, Z. Stanucha, ks. G. Wejmana, Szczecin 2016, s. 59–74.
- Kumor B., Historia Kościoła, cz. 8: Czasy współczesne 1914–1992, Lublin 1995.
- Mazurkiewicz D., Ingerencja władz państwowych w sprawowanie kultu publicznego na przykładzie działań zielonogórskiej administracji wyznaniowej wobec Kościoła gorzowskiego w latach 1945–1972, „Colloquia Theologica Ottoniana” 2 (2019), s. 35–55.
- Misztal H., Polskie prawo wyznaniowe, I: Zagadnienia wstępne. Rys historyczny, Lublin 1996.
- Mojak R., Problematyka prawna wolności sumienia i wyznania w Polsce Ludowej, Warszawa 1989.
- Nowicz A., Stosunki Kościół – państwo w Polsce (Szkic zagadnienia), Poznań 1984.
- Resler T., Konkordat z 1925 roku – podstawa funkcjonowania kościoła katolickiego w II Rzeczypospolitej, „Acta Erasmiana” XIII (2016).
- Stanuch Z., Walka o religię. Katechizacja szkolna i pozaszkolna na Pomorzu Zachodnim w latach 1945–1961, Szczecin 2014.
- Szczygieł T., Kwestia „ochrony” wolności sumienia i wyznania w toku prac nad kodyfikacją prawa karnego Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej 1949–1969, „Miscellanea Historico-Iuridica” 19 (2020) 2.
- Śmierzchalski-Wachocz D., Partia komunistyczna wobec Kościoła i przejawów wiary katolickiej w swoich szeregach. Na przykładzie Środkowego Nadodrza w latach 1945–1989, Ząbki 2007.
- Śmierzchalski-Wachocz D., Państwowe i kościelne przeobrażenia administracyjne na Środkowym Nadodrzu w latach 1945–1992, w: Władze wobec Kościołów i związków wyznaniowych na Środkowym Nadodrzu w latach 1945–1956, red. E. Wojcieszyk, Poznań 2012, s. 27–44.
- Śmierzchalski-Wachocz D., Prześladowania duchowieństwa na Pomorzu Zachodnim w latach 1945–1956. Metody i przykłady, w: Dzieje Kościoła katolickiego na Pomorzu Zachodnim, t. 1: 1945–1956, prac. zb. pod red. M. Siedziaki, Z. Stanucha, ks. G. Wejmana, Szczecin 2016, s. 75–87.
- Śmierzchalski-Wachocz D., Prześladowanie duchowieństwa na ziemiach zachodnich i północnych w latach 1945–1956. Metody i przykłady, w: Dzieje Kościoła katolickiego na Środkowym Nadodrzu do czasów najnowszych, red. ks. A. Put, ks. R. Kufel, Zielona Góra–Gorzów Wielkopolski 2020, s. 123–138.
- Warchałowski K., Prawnokarna ochrona wolności religijnej w Polsce w latach 1932–1997, „Studia z Prawa Wyznaniowego” IV (2002).
- Wąsek A., Ochrona uczuć religijnych w prawie karnym, w: Prawo wyznaniowe, red. H. Misztal, Lublin 2000.
- Wejman G., Organizacja Kościoła katolickiego na Pomorzu Zachodnim i Ziemi Lubuskiej w latach 1945–1972, Szczecin 2007.
- Wisłocki J., Konkordat Polski z 1925 roku, Poznań 1977.
- Zieliński Z., O konkordacie polskim z 1925 r., „Kwartalnik Historyczny” 87 (1980) 2.
- Żaryn J., Dzieje Kościoła katolickiego w Polsce (1944–1989), Warszawa 2003.
- Żaryn J., Kościół w PRL, Warszawa 2004.
- Żaryn J., Początki drogi – główne aspekty polityki wyznaniowej władz Polski Ludowej w pierwszych latach po wojnie, w: Dzieje Kościoła katolickiego na Pomorzu Zachodnim, t. 1: 1945–1956, prac. zb. pod red. M. Siedziaki, Z. Stanucha, ks. G. Wejmana, Szczecin 2016, s. 29–36.