ISSN: 1731-0555
eISSN: 2353-2998
OAI
DOI: 10.18276/cto.2025.41-10
Lista wydań /
41/2025
The Destructive Gaze: ‘Setting the Face Against’ as Evil Eye Metaphor in Prophetic Literature
(Niszczycielskie Spojrzenie. „Kierowanie twarzy przeciwko” jako metafora złego oka w literaturze prorockiej)
| Autorzy: |
Zacharias
Kotzé
University of South Africa, RSA | Department of Biblical and Ancient Studies |
| Słowa kluczowe: | idiom hebrajski złe oko literatura prorocka językoznawstwo kognitywne niszczycielskie spojrzenie |
| Data publikacji całości: | 2025-12 |
| Liczba stron: | 12 (175-186) |
| Klasyfikacja JEL: | Z10 Z11 Z13 |
Abstrakt
Niniejszy artykuł bada hebrajski idiom śîm pānîm/‘ênayim neged/‘al, poświadczony u Ezechiela 4,3; 6,2; 15,7; 20,46–47; 29,2, Jeremiasza 21,10; 44,11 oraz Amosa 9,4, tradycyjnie interpretowany przez badaczy jako retoryczne wyrażenie boskiej determinacji lub sprzeciwu wobec Izraela i innych narodów. Dowodzi, że idiom ten stanowi metaforę złego oka, odzwierciedlającą niszczycielskie spojrzenie charakterystyczne dla wierzeń starożytnego Bliskiego Wschodu, gdzie wzrok bóstwa, taki jak Enlil w tradycji mezopotamskiej czy Oko Ra w Egipcie, uznawano za siłę sprawczą zniszczenia. Zastosowana analiza językoznawstwa kognitywnego wyróżnia trzy klastry tematyczne – klątwy rytualne (Ez 4,3; 6,2–4; 29,2), w których spojrzenie JHWH sprowadza oblężenie, zniszczenie kultu lub wysuszenie; obrazy ognia (Ez 15,7; 20,46–47), gdzie ognisty wzrok powoduje spalenie; oraz sądy wygnania (Jr 21,10; 44,11; Am 9,4), w których spojrzenie oznacza śmierć i kosmiczne wstrząsy. Klastry te ukazują rolę idiomu jako mechanizmu klątwy prorockiej. Czerpiąc z paralel mezopotamskich, egipskich i ugaryckich, analiza ujawnia strukturę konceptualną idiomu: nośnik (śîm pānîm/‘ênayim neged/‘al), obraz (niszczycielskie spojrzenie, np. ogniste lub petryfikujące), fokus (szkoda, np. ogień, śmierć) i koncept (spojrzenie powoduje szkodę). Ta reinterpretacja kwestionuje tradycyjną egzegezę, która pomija kulturowe tło idiomów, podkreślając wpływ wierzeń w złe oko na retorykę prorocką. Badanie wnosi nowe spojrzenie na wzrok JHWH jako kanał boskiego sądu w tekstach biblijnych, otwierając drogę do dalszych badań nad metaforami wizji w innych gatunkach biblijnych, takich jak Psalmy.
Pobierz plik
Plik artykułu
Bibliografia
| 1. | Allen, L.C., Ezekiel 1–19, Word Books, Dallas 1994. |
| 2. | Block, D.I., The Book of Ezekiel, Chapters 1-24, Eerdmans, Grand Rapids 1997. |
| 3. | Block, D.I., The Book of Ezekiel, Chapters 25-48, Eerdmans, Grand Rapids 1998. |
| 4. | Brown, F., Driver, S.R., Briggs, C.A., A Hebrew and English Lexicon of the Old Testament, Clarendon Press, Oxford 1906. |
| 5. | Dines, J.M., Amos, in J. Barton and J. Muddiman (eds.), The Oxford Bible Commentary, Oxford University Press, Oxford 2001, pp. 587–588. |
| 6. | Dundes, A., Wet and Dry, the Evil Eye, in: A. Dundes (ed.), The Evil Eye: A Folklore Casebook, Garland Publishing, New York 1981, pp. 257–312. |
| 7. | Foster, B.R., Before the Muses: An Anthology of Akkadian Literature, CDL Press, Bethesda 2005. |
| 8. | Geller, M.J., Evil Demons: Canonical Utukkū Lemnūtu Incantations, Neo-Assyrian Text Corpus Project, Helsinki 2007. |
| 9. | Greenberg, M., Ezekiel 1-20, Doubleday, Garden City 1983. |
| 10. | Greenberg, M., Ezekiel 21–37, Doubleday, Garden City 1997. |
| 11. | Holladay, W.L., Jeremiah 1: A Commentary on the Book of the Prophet Jeremiah, Chapters 1–25, Fortress Press, Philadelphia 1986. |
| 12. | Ibarretxe-Antuñano, I., Metaphor in Cognitive Linguistics, in: Raymond W. Gibbs Jr. (ed.), The Cambridge Handbook of Metaphor and Thought, Cambridge University Press, Cambridge 2008, pp. 97–112. |
| 13. | Jeremias, J., Theophanie: Die Geschichte einer alttestamentlichen Gattung, Neukirchener Verlag, Neukirchen-Vluyn 1965. |
| 14. | Joyce, P.M., Ezekiel: A Commentary, T&T Clark, London 2007. |
| 15. | Koehler, L., Baumgartner, W., The Hebrew and Aramaic Lexicon of the Old Testament, Brill, Leiden 2001. |
| 16. | Kotzé, Z., A Cognitive Linguistic Methodology for the Study of Metaphor in the Hebrew Bible, “Journal of Northwest Semitic Languages” 31/1 (2005), pp. 107–117. |
| 17. | Kotzé, Z., The Evil Eye of Sumerian Deities, “African and Asian Studies” 26 (2017), pp. 103–116. |
| 18. | Kövecses, Z., Metaphor: A Practical Introduction, Oxford University Press, New York 2010. |
| 19. | Lakoff, G., Johnson, M., Metaphors We Live By, University of Chicago Press, Chicago 1980. |
| 20. | Lundbom, J.R., Jeremiah 1–20: A New Translation with Introduction and Commentary, Doubleday, New York 1999. |
| 21. | Lundbom, J.R., Jeremiah 37–52: A New Translation with Introduction and Commentary, Doubleday, New York 2004. |
| 22. | Odell, M.S., Ezekiel, Smyth & Helwys, Macon 2005. |
| 23. | Pinch, G., Magic in Ancient Egypt, British Museum Press, London 1994. |
| 24. | Smith, M.S., The Ugaritic Baal Cycle: Volume I, Introduction with Text, Translation and Commentary of KTU 1.1–1.2, Brill, Leiden 1994. |
| 25. | Taylor, J.B., Ezekiel: An Introduction and Commentary, Inter-Varsity Press, Leicester 1969. |
| 26. | Thompson, R.C., Semitic Magic: Its Origins and Development, Luzac & Co., London 1908. |
| 27. | Tromp, N.J., Primitive conceptions of death and the nether world in the Old Testament, Pontifical Biblical Institute, Rome 1969. |
| 28. | Zimmerli, W., Ezekiel 1: A Commentary on the Book of the Prophet Ezekiel, Chapters 1–24, Fortress Press, Philadelphia 1979. |