Colloquia Theologica Ottoniana
Problems of Formation of Regional Identity Among Rural Residents of Western Pomerania. A Sociological Analysis
(Problemy kształtowania się tożsamości regionalnej mieszkańców obszarów wiejskich Pomorza Zachodniego. Analiza socjologiczna)
DOI: 10.18276/cto.2023.39-02
Cytuj
Pełny tekst jest dostępny
| ISSN: | 1731-0555 |
| eISSN: | 2353-2998 |
| Autorzy: |
Włodzimierz
Durka
Uniwersytet Szczeciński, Instytut Socjologii |
| Słowa kluczowe: | socjologia wsi tożsamość regionalna zbiorowości terytorialne Ziemie Zachodnie i Północne Polski |
| Data publikacji całości: | 2023 |
| Liczba stron: | 19 (29-47) |
| OAI-PMH: | Metadane |
| Cited-by (Crossref) ?: | Włącz JavaScript, aby pobrać dane cytowań. |
Abstrakt
Artykuł jest próbą naszkicowania zasadniczych problemów socjologicznych kształtowania się tożsamości regionalnej na obszarach wiejskich Pomorza Zachodniego po 1945 roku. Na Pomorzu Zachodnim wchodzącym w skład tzw. Ziem Zachodnich i Północnych Polski nastąpił jeden z największych eksperymentów społecznych XX wieku. W miejsce niemieckich mieszkańców tych terenów uciekających przed Armią Radziecką oraz w okresie powojennym wysiedlonych, osiedlono Polaków z różnych regionów kraju, w tym około 40% mieszkańców wschodnich terenów dawnej Rzeczypospolitej Polskiej włączonych do ZSRR. Mieszkańcy tych obszarów stanowili mozaikę różnorodnych tożsamości lokalnych i regionalnych. Społeczności lokalne i regionalne podlegały procesom adaptacji i integracji społecznej. W rezultacie tych procesów wykształciła się nowa tożsamość odwołująca się do obecnego miejsca zamieszkania. Artykuł składa się z trzech części oraz wprowadzenia i zakończenia. W części pierwszej przedstawiono rozważania na temat pojęcia tożsamości regionalnej. Odniesiono się do różnych koncepcji formułowanych w socjologii polskiej i światowej. W części drugiej skoncentrowano się na powojennej historii Pomorza Zachodniego, akcentując procesy osadnicze wpływające na indywidualną i grupową identyfikację z obszarem województwa zachodniopomorskiego. W końcowej, trzeciej części, podjęto próbę wieloaspektowego opisu tożsamości lokalnej i regionalnej najbardziej tradycyjnej kategorii mieszkańców wsi – rolników. Tym samym analiza nie obejmuje pozostałych kategorii mieszkańców obszarów wiejskich: byłych pracowników PGR-ów, nauczycieli, urzędników administracji publicznej, pracowników pomocy społecznej i opieki zdrowotnej, wreszcie osób pracujących w miastach, a na wsi jedynie mieszkających. Niech te kwestie dla autora pozostaną wyzwaniem na kolejny artykuł.
Podgląd PDF
Bibliografia (33)
- Bartoszek A., Durka W., Klepajczuk B., Kołodziejczak S., Terelak A., Funkcje edukacji obywatelskiej w kształtowaniu lokalnych enklaw aktywności (na przykładzie interwencji socjologicznej), in: L. Gołdyka, I. Machaj (eds.), Enklawy życia społecznego, Szczecin 2007 (Rozprawy i Studia (745) 671).
- Bukraba-Rylska I., Socjologia wsi polskiej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008.
- Castells M., Siła tożsamości, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2009.
- Chlebowczyk J., Procesy narodotwórcze we wschodniej Europie Środkowej w dobie kapitalizmu, PWN, Warszawa 1973.
- Cichocka M., Kościół rzymskokatolicki w procesach integracyjnych na Pomorzu Zachodnim w latach 1945–1956, Wydawnictwo Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2018.
- Dulczewski Z., Autochtonizacja ludności na Ziemiach Zachodnich, in: Z. Dulczewski (ed.), Tworzenie się nowego społeczeństwa na Ziemiach Zachodnich, Instytut Zachodni, Poznań 1961, pp. 13–67.
- Durka W., Klepajczuk B., Kołodziejczak S., Terelak A., Partycypacja społeczna jako czynnik konkurencyjności regionów. Liderzy lokalni wobec wyzwań rozwojowych wsi, in: M. Szczepański, K. Bierwiaczonek, T. Nawrocki (eds.), Kapitały ludzkie i społeczne a konkurencyjność regionów, Katowice 2008 (Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego 2578).
- Durka W., Klepajczuk B.J., Kołodziejczak S., Terelak A., Liderzy lokalni w procesie odnowy wsi. Odniesienia socjologiczne, in: A.K. Piasecki (ed.), Model przywództwa: wymiar lokalny, krajowy, międzynarodowy, Wydawnictwo „Profesja”, Kraków 2006.
- Dziekanowska M., Poczucie tożsamości regionalnej mieszkańców Lubelszczyzny, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2015.
- Kołodziejczak S., Terelak A., Wspólnota działania. Rozwój podmiotowości społeczności lokalnych na Pomorzu Zachodnim, in: G. Skąpska, M.S. Szczepański, Ż. Stasieniuk (eds.), Co po kryzysie?, Polskie Towarzystwo Socjologiczne, Warszawa 2016.
- Kosiński L., Pochodzenie terytorialne ludności Ziem Zachodnich 1950 r., Instytut Geografii PAN, Warszawa 1960.
- Kurcz Z., Ziemie Odzyskane i ziemie rozsprzedane. Konflikt o sprzedaż ziemi w województwie zachodniopomorskim, in: Pogranicza. Księga jubileuszowa Profesora Andrzeja Sadowskiego, Collective work edited by M. Bieńkowska and W. Żelazny, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 2005.
- Kwaśniewski K., Autochtonizm i autochtonizacja, “Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 49 (1987) 1.
- Łukowski W., Społeczne tworzenie ojczyzn. Studium tożsamości mieszkańców Mazur, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2002.
- Machaj I., Społeczno-kulturowe konteksty tożsamości mieszkańców wschodniego i zachodniego pogranicza Polski, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2005.
- Matykowski R., Rola świadomości regionalnej w kształtowaniu granic regionu poznańskiego, in: T. Czyż (ed.), Podstawy regionalizacji geograficznej, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań 1996, pp. 127–140.
- Michalak A., Rolnictwo i społeczności wiejskie Pomorza Zachodniego u progu integracji europejskiej, in: A. Michalak (ed.), Socjologiczne oblicza europejskości Pomorza Zachodniego, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2002.
- Mrzygłód H., Dobór małżeński w rodzinach marynarzy, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 1997.
- Ossowski S., Zagadnienia więzi regionalnej i więzi rodzinnej na Śląsku Opolskim, “Przegląd Socjologiczny” 9 (1947).
- Paleczny T., Socjologia tożsamości, Krakowska Szkoła Wyższa im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego, Kraków 2008.
- Prawelska-Skrzypek G., Świadomość regionalna w Małopolsce – studium empiryczne, in: eadem (ed.), Małopolska regionalna wspólnota interesów, Wyższa Szkoła Biznesu, Nowy Sącz 1996, pp. 41–59.
- Rak G., Percepcja przestrzeni regionalnej, Wrocław 2013.
- Rykiel Z., Badania świadomości regionalnej – przykład regionu katowickiego, „Przegląd Geograficzny” 57 (1985) 1–2, pp. 37–58.
- Sakson A., Mazurzy. Społeczność pogranicza, Instytut Zachodni, Poznań 1990.
- Staszczak Z., Pogranicze polsko-niemieckie jako pogranicze etnograficzne, UAM, Poznań 1978.
- Styk J., Chłopi i wieś polska w perspektywie socjologicznej i historycznej, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 1999.
- Szacki J., Historia myśli socjologicznej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002.
- Szczepański J., Zmiany społeczeństwa polskiego w procesie uprzemysłowienia, Instytut Wydawniczy CRZZ, Warszawa 1973.
- Wierzbicki Z., Aktywizacja i rozwój społeczności lokalnych, in: idem (ed.), Aktywizacja i rozwój społeczności lokalnych, Polska Akademia Nauk: Instytut Filozofii i Socjologii, Wrocław 1973.
- Wierzejska J., Idea Galicji po(st)granicznej w ukraińskim i polskim dyskursie postkolonialnym. Na przykładzie eseistyki Jurija Andruchowycza i Andrzeja Stasiuka. “Teksty Drugie” (2014) 6, pp. 283–304.
- Wolff L., Idea Galicji. Historia i fantazja w kulturze politycznej Habsburgów, Międzynarodowe Centrum Kultury, Kraków 2020.
- Wódz J., Społeczności lokalne w świetle niektórych koncepcji tzw. socjologii życia codziennego, in: idem (ed.), Społeczności lokalne. Szkice socjologiczne, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 1986.
- Żukowski T., Czy polityka społeczna ma wpływ na polskie wybory? Kilka hipotez na temat wpływu polityki społecznej na aktywność i preferencje mieszkańców polskiej wsi (na podstawie wyborów do Sejmu z września 2001 r.), Instytut Polityki Społecznej WDiNP, Uniwersytet Warszawski, “Problemy Polityki Społecznej” (2002) 4.




