Introduction to Disability Studies: Origins, Trends, Perspectives The book has the form of an original textbook, presenting and organizing issues related to the origins, main trends and perspectives of disability studies. The position was adopted that disability is treated as a complex, evolving social, political and cultural phenomenon, and interdisciplinary research on disability should be conducted in a participatory and emancipatory paradigm. This means that disability studies are the culmination of the social and scientific movement of people with disabilities and reflect the interpenetration of activism and scientific activity focused on multifaceted, including intersectional, research of the phenomenon of disability. The genesis of disability studies is presented in two key dimensions, i.e. the activities of the UPIAS organization and the formation of the British social model of disability, and the North American approach related to the activities of the movement for the rights of people with disabilities and the formulation of the assumptions of the minority and cultural model of disability. The concept of division and terminological explanations proposed by Dan Goodley (2011, 2014, 2017) was adopted as the basis for distinguishing both traditional and new models of disability. Within the framework of traditional models of disability, four key approaches were thus presented: the British social model (social barriers), the North American minority and cultural models, and the Nordic relational model. The four new models are related to the formulation of a critical approach within disability studies, both to undermining some of the assumptions of traditional models and to going beyond the rich countries of Western Europe and North America in the study of disability and the experiences of people with disabilities. New, post-orthodox models of disability studies are Crip Studies, Global South Studies, Critical Studies of Ableism, and Dis/ability Studies. The third part of the study presents the main trends in contemporary disability studies. Both foreign and Polish studies were used, which fit into a separate subject matter directing theoretical analyses and research on disability. The main criterion for the selection of source texts was not only the marked placement of their authors within a given trend but also their identification with the general theoretical and methodological assumptions of disability studies. Therefore, the following selected trends in contemporary disability studies are presented: anthropological, economic, feminist, educational, Central European, disability justice, and ecological. The last part focuses on the assumptions of posthumanist disability studies and the connection of their transhumanist aspect with the description of the relationship between disability and technology. In this way, both the latest approaches to the study of the phenomenon of disability and those resulting directly from the description of contemporary issues and current perspectives of disability studies are outlined and presented, with particular emphasis on the growing importance of technology in human life in the mid-third decade of the twenty-first century.
Książka ma formę autorskiego podręcznika, w którym zaprezentowano i uporządkowano zagadnienia związane z genezą, głównymi nurtami oraz perspektywami studiów o niepełnosprawności. Przyjęte zostało stanowisko, zgodnie z którym niepełnosprawność jest traktowana jako złożone, ewoluujące zjawisko społeczne, polityczne i kulturowe, a interdyscyplinarne badania dotyczące niepełnosprawności powinny być prowadzone w paradygmacie partycypacyjnym i emancypacyjnym. Oznacza to, że studia o niepełnosprawności stanowią zwieńczenie ruchu społecznego i naukowego osób z niepełnosprawnościami i odzwierciedlają przenikanie się aktywizmu i działalności naukowej skupionej na wieloaspektowym, w tym intersekcjonalnym, badaniu zjawiska niepełnosprawności. Geneza studiów o niepełnosprawności ukazana została w dwóch kluczowym wymiarach, a więc działalności organizacji UPIAS i kształtowania się brytyjskiego modelu społecznego niepełnosprawności oraz północnoamerykańskiego podejścia powiązanego z działalnością ruchu na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami i sformułowania założeń modelu mniejszościowego i kulturowego niepełnosprawności. Jako podstawę wyodrębnienia zarówno tradycyjnych, jak i nowych modeli niepełnosprawności przyjęto koncepcję podziału i wyjaśnień terminologicznych zaproponowaną przez Dana Goodleya (2011, 2014, 2017). W ramach tradycyjnych modeli niepełnosprawności przybliżono zatem cztery kluczowe strategie, a więc brytyjski model społeczny (barier społecznych), północnoamerykańskie modele mniejszościowy i kulturowy oraz nordycki model relacyjny. Cztery nowe modele są związane ze sformułowaniem krytycznego podejścia w ramach studiów o niepełnosprawności, związanego zarówno z podważeniem niektórych założeń modeli tradycyjnych, jak i wykroczeniem w badaniach niepełnosprawności i doświadczeń osób z niepełnosprawnościami poza bogate kraje Europy Zachodniej i Ameryki Północnej. Nowe, postortodoksyjne modele studiów o niepełnosprawności to studia o kalectwie (Crip Studies), studia o/na Globalnym Południu (Global South Studies), krytyczne studia na temat ableizmu (Critical Studies of Ableism) oraz studia o nie/sprawności (Dis/ability Studies). W trzeciej części opracowania przybliżone zostały główne nurty współczesnych studiów o niepełnosprawności. Wykorzystano zarówno zagraniczne, jak i polskie opracowania, wpisujące się w wyodrębnioną tematykę ukierunkowującą analizy teoretyczne i badania poświęcone niepełnosprawności. Głównym kryterium doboru tekstów źródłowych było nie tylko wyraźnie zaznaczone lokowanie się ich autorów i autorek w ramach danego nurtu, ale także ich identyfikacja z ogólnymi założeniami teoretycznymi i metodologicznymi studiów o niepełnosprawności. Przedstawione zatem zostały kolejno następujące, wybrane nurty współczesnych studiów o niepełnosprawności: antropologiczny, ekonomiczny, feministyczny, edukacyjny, środkowoeuropejski, sprawiedliwości dla niepełnosprawności / dla osób niepełnosprawnych oraz ekologiczny. W ostatniej części skupiono się na założeniach posthumanistycznych studiów o niepełnosprawności i powiązaniu ich transhumanistycznego aspektu z opisem relacji między niepełnosprawnością i technologią. Wyznaczono i przybliżono w ten sposób zarówno najnowsze podejścia w ramach badań zjawiska niepełnosprawności, jak i wynikające bezpośrednio z opisu zagadnień współczesnych i aktualnych perspektywy studiów o niepełnosprawności, ze szczególnym uwzględnieniem rosnącego znaczenia technologii w życiu człowieka w połowie trzeciej dekady XXI wieku.