Przejdź do treści

Nowa Krytyka

Nowa Krytyka

czasopismo filozoficzne

Wcześniej: Nowa Krytyka : czasopismo filozoficzne

Jasieński na lewo. Myśl marksistowska w twórczości Brunona Jasieńskiego

DOI: 10.18276/nk.2014.34-12
Cytuj

Pełny tekst jest dostępny

Abstrakt

In my article I present a short, historical overview of the literary works of Bruno Jasieński, put in a chronological order and seen from the Marxist perspective. I refer to the statements on Jasieński’s oeuvre made by Polish Marxist critics both before and after WWII and present their judgments about his books. I adopt a three-part division of Jasieński life and works proposed by Krzysztof Jaworski. Firstly, I focus on what can be called as a futuristic and salon socialism period. In this part I analyze Jaśnieński’s poetical debut – But w butonierce, a volume widely seen as being strongly influenced by the Russian Ego-Futurism. I also present a brief overview of the role played by Jasieński in the unification of Polish futurist movement. Finally, I refer to Pieśń o głodzie, a narrative poem in which Jasieński combined futuristic and socialist inspirations, effectively inventing a new kind of Polish poetry. In the next section of the article, I focus on what may be called a revolutionary formation period, in which Janieński organized Polish Workers Theater. I conclude this part with an analysis of I Burn Paris, a novel depicting burning down of the capital of European bourgeoisie. The last section covers the soviet period of Jasieński’s life, starting with his experiments with merging fantastic narratives with a new-born socrealistic aesthetics in Bal manekinów. In this part I focus on the arguably most important work of the soviet period – Ziemia zmienia skórę, a novel about building socialism in Tajikistan, which became an obligatory read in Tajik public schools. In conclusion, I offer a short reassessment of the opposing views on Jasiński’s work proposed by Polish critics.
Podgląd PDF

Otwórz PDF

Bibliografia (41)
  1. Balcerzan E. 1968. Styl i poetyka twórczości dwujęzycznej Brunona Jasieńskiego, Wrocław–
  2. Bruno Jasieński w sowieckim więzieniu, Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. Jana Kochanowskiego, Kielce 1995
  3. Bujnicki T. 1982. Poezja rewolucyjna jako problem historycznoliteracki, w: Marksizm, kultura, literatura, red. B. Owczarek, K. Rutkowski, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy,
  4. Bujnicki T. 1984. Bunt żywiołów i logika dziejów. W kręgu idei polskiej Lewicy, Katowice: Wydawnictwo Śląsk,
  5. Burluk D., Kruczonych A., Majakowski W., Chlebinkow W. 2005. Policzek dla gustów publiczności, w tłum. A. Pomorskiego, w: W. Chlebnikow, Widziądz widziadeł bezkształtnych. Wiersze i teksty 1904–1916, Warszawa: Open,
  6. Dolindowska K. 1977. „Książka” i „Tom”. Z dziejów legalnych wydawnictw KPP 1918–1937, Warszawa: Centralne Archiwum KC PZPR,
  7. Frejman J. 2009. Leksykalne wyznaczniki języka poetyckiego Brunona Jasieńskiego. Wybrane zagadnienia, Zielona Góra: Wydawnictwo Uniwersytetu Zielonogórskiego,
  8. Gacki S.K. 1924. Almanach Nowej Sztuki, nr 4,
  9. Hempel J. 1929. Apokalipsa według Brunona Jasieńskiego, „Kultura Mas”, nr 4–5,
  10. Jasieński B. 1923. Nogi Izoldy Morgan, Lwów: Odrodzenie,
  11. Jasieński B. 1931. Palę Paryż, Warszawa: Towarzystwo Wydawnicze "Rój",
  12. Jasieński B. 1961. Człowiek zmienia skórę, Warszawa: Czytelnik,
  13. Jasieński B. 1962. Zmowa obojętnych. Nie ukończonej powieści część pierwsza, Warszawa: Czytelnik,
  14. Jasieński B. 1963. O rewolucję językową, „Kultura Mas”, nr 1–2,
  15. Jasieński B. 1972. Futuryzm polski (Bilans), w: Utwory poetyckie, manifesty, szkice, red. E. Balcerzan, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich,
  16. Jasieński B. 1978. Do narodu polskiego. Manifest w sprawie natychmiastowej futuryzacji życia, w: Antologia polskiego futuryzmu i nowej sztuki, red. Z. Jarosiński, H. Zaworska, Wrocław– Warszawa–Kraków–Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich,
  17. Jasieński B. 1978. Manifest w sprawie ortografii fonetycznej, w: Antologia polskiego futuryzmu i nowej sztuki, red. Z. Jarosiński, H. Zaworska, Wrocław– Warszawa–Kraków–Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich,
  18. Jasieński B. 2008. Poezje zebrane, Gdańsk: Wydawnictwo Słowo/Obraz Terytoria,
  19. Jaworski K. 2009. Dandys. Słowo o Brunonie Jasieńskim, Warszawa: Wydawnictwo Iskry,
  20. Karwacka H. 1968. Witold Wandurski, Łódź: Wydawnictwo Łódzkie,
  21. Łunczarski A. 1966. Wstęp, w: B. Jasieński, Bal manekinów, w: idem, Nogi Izoldy Morgan i inne utwory, Warszawa: Czytelnik,
  22. M. Sz. [Marian Szyjkowski], 1921. Więdnące kwiaty, „Ilustrowany Kurier Codzienny” 1921, nr 148,
  23. Mitzner P. 1993. Śmierć futurysty, „Karta”, nr 11,
  24. Ostatnie zachowane zeznanie Brunona Jasieńskiego z 11 stycznia 1938 roku, w: K. Jaworski,
  25. Piechal M. 1931. Łódź jako źródło doznań artystycznych, „Prądy”, nr 1
  26. Shore M. 2008. Kawior i popiół. Życie i śmierć pokolenia oczarowanych i rozczarowanych marksizmem, tłum. M. Szuster, Warszawa: Świat Książki,
  27. Sierocka K. 1963. Z dziejów czasopiśmiennictwa polskiego w ZSRR, Warszawa: Książka i Wiedza,
  28. Sierocka K. 1968. Polonia Radziecka 1917–1939. Z działalności kulturalnej i literackiej, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy,
  29. Stawar A. 1927. Poezja Broniewskiego, „Dźwignia”, nr 4,
  30. Stern A. 1928. O zmianę metod naszej krytyki, „Wiadomości Literackie”, nr 31,
  31. Stern A. 1964. Poezja zbuntowana, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy,
  32. Stern A. 1969. Bruno Jasieński, Warszawa: Wiedza Powszechna,
  33. Sterna-Wachowiak S. 1985. Miąższ zakazanych owoców. Jankowski–Jasieński–Grędziński (szkice futuryzmie), Bydgoszcz: Prasa-Książka-Ruch,
  34. Stępień M. 1967. Twórczość literacka Brunona Jasieńskiego w świetle ocen Polonii radzieckiej, „Ruch Literacki”, nr 3,
  35. Strumiłło-Miłosz G. 1971. Szczyt Brunona Jasieńskiego, „Perspektywy”, nr 16
  36. Trzynadlowski J. 1977. Futuryzm polski, w: Futuryzm i jego warianty w literaturze europejskiej, red. J. Heistein, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego,
  37. Tuwim J. [Qius] 1926. Słowo o Kubie Rozpruwaczu („Jakub Szelka”), „Cyrulik Warszawski”, nr 26,
  38. Tuwim J. 1978. Sprawozdanie z książki Jasieńskiego „But w butonierce”, w: Księga parodii, wybór D. Sykucka, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe,
  39. Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich,
  40. Wat A. 2011. Mój wiek. Pamiętnik mówiony, Kraków: Universitas,
  41. Żeromski S. 1922. Snobizm i postęp, Warszawa: Wydawnictwo J. Mortkowicza,