Przeszłość Demograficzna Polski
Poland's Demographic Past
Wpływ klęsk głodu i epidemii chorób zakaźnych na demografię na obszarze zamieszkałym przez Górali Babiogórskich w okresie galicyjskim w latach 1772–1855
DOI: 10.18276/pdp.2025.47-02
Cytuj
Pełny tekst jest dostępny
| ISSN: | 0079-7189 |
| eISSN: | 2719-4345 |
| Autorzy: |
Paweł
Franczak
Akademia Tarnowska |
| Słowa kluczowe: | głód epidemia Galicja kryzys żywnościowy morowe powietrze kryzys demograficzny demografia historyczna |
| Data wydania numeru / monografii: | 2025-12-15 |
| Liczba stron: | 32 (51-82) |
| OAI-PMH: | Metadane |
| Klasyfikacja JEL: | J11 |
| Liczba pobrań ?: | 472 |
 
 
 
| |
Abstrakt
W artykule udokumentowano skalę klęski głodu oraz epidemii chorób zakaźnych, które występowały w okresie galicyjskim (w latach 1772–1855) w 8 miejscowościach położonych u północnych podnóży Babiej Góry, zamieszkałych przez Górali Babiogórskich. Szczegółowo scharakteryzowano przebieg epidemii cholery w 1831 r. oraz kryzys demograficzny wywołany klęską głodu i towarzyszącymi mu epidemiami w latach 1847–1848. Podstawą źródłową artykułu były metryki parafialne, zachowane w archiwach parafii. Wyeksponowano różnice w skali występowania największych kryzysów żywnościowych i przebiegu epidemii w poszczególnych miejscowościach. Przeanalizowano przyczyny wystąpienia kryzysów demograficznych na badanym terenie, omówiono przyczyny zgonów oraz umiejscowiono skalę wydarzeń w stosunku do innych regionów Galicji. Ponadto przebieg kryzysów demograficznych odniesiono do danych o zmieniających się warunkach klimatycznych.
Podgląd PDF
Bibliografia (27)
- Boryczka, Jerzy, i Maria Stopa-Boryczka. „Ochłodzenia i ocieplenia klimatu Europy w XVIII–XXI wieku i ich przyczyny”. Acta Agrophysica 9, nr 3 (2007): 555–70.
- Chechłowski, Kazimierz. Klęskowe lata na ziemiach polskich (1846–1855). Druk K. Kowalewskiego, 1916.
- Dobiel, Tadeusz. „Rok 1846 w Galicji i Radziszowie”. Głos Radziszowa 9 (1999): 3–6.
- Działo, Maria. „Kościół św. Mikołaja”. W Sakralne Dziedzictwo Małopolski, 2025. https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/kosciol-sw-mikolaja-4.
- Franczak, Paweł. „Rola wielkich wezbrań powodziowych w kształtowaniu życia ludności w zlewni górnej Skawy od XV wieku”. W Współczesne problemy i kierunki badawcze w geografii, redakcja Paweł Krąż. T. 2. Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej, Uniwersytet Jagielloński, 2014.
- Franczak, Paweł. „Księgi metrykalne jako źródło do badań ruchu naturalnego ludności i genealogii rodów Górali Babiogórskich od połowy XVII wieku”. Rocznik Babiogórski 25 (2024): 51–78.
- Franczak, Paweł, i Karolina Listwan-Franczak. „Cmentarz choleryczny na Hyrbie w Skawicy – czas założenia mogiły a przebieg chorób zakaźnych w XIX w.”. Rocznik Babiogórski 19 (2015): 75–87.
- Graff, Tomasz. „Epidemie w dziejach Wadowic w okresie przedrozbiorowym – studium przypadku miasta małopolskiego”. Studia Historica Gedanensia 12, nr 2 (2021): 192–209.
- Harasimczyk, Jerzy Henryk. Sucha Beskidzka i okolica. Wydawnictwo Firet, 2004.
- Janicka-Krzywda, Urszula. „Górale Babiogórscy jako grupa etnograficzna”. W Kultura ludowa Górali Babiogórskich, redakcja Urszula Janicka-Krzywda. Oficyna Wydawnicza Wierchy, 2010.
- Kossowska-Cezak, Urszula, i Robert Twardosz. „Niezwykle gorące miesiące i sezony letnie w Europie Środkowej i Wschodniej (1951–2010). Cz. 1: Niezwykle gorące miesiące letnie”. Przegląd Geofizyczny 57, nr 3–4 (2012): 299–324.
- Kuklo, Cezary. Demografia Rzeczypospolitej przedrozbiorowej. Wydawnictwo DiG, 2009.
- Listwan-Franczak, Karolina, i Paweł Franczak. Morowe powietrze pod Babią Górą: epidemie chorób zakaźnych i klęska głodu w Skawicy w XIX w. Babiogórskie Centrum Kultury, 2019.
- Łukasiewicz, Juliusz. „Wpływ urodzajów na poziom życia społeczeństwa polskiego w latach 1820–1860”. W Nędza i dostatek na ziemiach polskich od średniowiecza po wiek XX, redakcja Janusz Sztetyłło. Wydawnictwo Semper, 1992.
- Meus, Konrad. „Profilaktyka przeciwepidemiczna w Galicji na przełomie XIX i XX wieku”. W Epidemie w dziejach Europy. Konsekwencje społeczne, gospodarcze i kulturowe, redakcja Krzysztof Polek, Łukasz Tomasz Sroka. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego 2016.
- Michalik, Magdalena. „Niezwykle zimne i niezwykle ciepłe miesiące i pory roku w Krakowie (1792–2015)”. Przegląd Geofizyczny 61, nr 3–4 (2016): 209–23.
- Miodunka, Piotr. „Kryzysy żywnościowe a anomalie klimatyczne od XVII do połowy XIX wieku na przykładzie Małopolski”. Historyka 46 (2016): 209–27.
- Miodunka, Piotr. Chłopi południowej Małopolski wobec kryzysów żywnościowych od XVII do poł. XIX wieku. Universitas, 2024.
- Myszczyszyn, Janusz. „Społeczne i gospodarcze konsekwencje zarazy ziemniaczanej w latach czterdziestych XIX w.”. Studia z Historii Społeczno-Gospodarczej 13 (2014): 29–45.
- Siwek, Andrzej. „Z dziejów kościoła i parafii pod wezwaniem św. Klemensa Papieża i Męczennika w Zawoi”. W Monografia Zawoi, redakcja Urszula Janicka-Krzywda. Gmina Zawoja, 1996.
- Sumera, Kazimierz. „Historia cmentarza cholerycznego w Skawicy”. Pod Diablakiem 11 (2005): 8–9.
- Szewczuk, Jan. Kronika klęsk elementarnych w Galicji w latach 1772–1848. Kasa im. J. Mianowskiego. Instytut Popierania Polskiej Twórczości Naukowej, 1939.
- Trepińska, Janina. „Fluktuacje termiczne w Europie od małej epoki lodowej do końca XX wieku”. Prace i Studia Geograficzne 29 (2001): 73–78.
- Trepińska, Janina. „Obserwacje i zapisy stanu pogody w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego”. Prace Komisji Historii Nauki Polskiej Akademii Umiejętności 10 (2010): 171–90.
- Trepińska, Janina. „Wahania termiczne w Polsce i w Europie – od małego glacjału do współczesnego ocieplenia”. Sylwan 138 (1994): 23–32.
- Tripplin, Teodor. „Wycieczka na stoki Karpat galicyjskie i węgierskie”. Biblioteka Warszawska (1855): 82–121.
- Wnęk, Konrad. „Epidemia cholery w Krakowie w 1866 roku. Analiza demograficzna i przestrzenna”. Przeszłość Demograficzna Polski – Poland’s Demographic Past 37, nr 3 (2015): 93–117. https://doi.org/10.18276/pdp.2015.3.37-03