Przeszłość Demograficzna Polski

Poland's Demographic Past


ISSN: 0079-7189     eISSN: 2719-4345    OAI    DOI: 10.18276/pdp.2025.47-03
CC BY-SA   Open Access   DOAJ  ERIH PLUS  DOAJ  DOAJ

Liste der Ausgaben / 47, 2025
Rodzina chrześcijańska i żydowska w Białymstoku w drugiej połowie XVIII wieku

Autoren: Agnieszka Zoch ORCID
Szkoła Doktorska Uniwersytetu w Białymstoku
Schlüsselbegriffe: struktura płci struktura stanu cywilnego gospodarstwo domowe rodzina nuklearna chrześcijanie Żydzi miasto rezydencjonalne Białystok XVIII w. demografia historyczna
Veröffentlichungsdatum der gesamten Ausgabe:2025-12
Seitenanzahl:42 (83-124)
Cited-by (Crossref) ?:
Anzahl der Downloads ?: 106

Abstract

W artykule przedstawiono strukturę płci i stanu cywilnego oraz charakterystykę demograficzną gospodarstw domowych i rodzin chrześcijańskich i żydowskich mieszkańców Białegostoku w drugiej połowie XVIII w. Podstawę źródłową badań stanowił inwentarz pośmiertny dóbr Jana Klemensa Branickiego z 1771/72 r. Źródło to umożliwia dokonywanie porównań obu społeczności miasta i diagnozę czynników wpływających na różnicowanie się uzyskiwanych parametrów demograficznych. Z analizy wynika, że na odmienne wskaźniki demograficzne ludności chrześcijańskiej i żydowskiej Białegostoku zasadniczy wpływ miała specyfika procesów migracyjnych obu grup ludności, co wynikało głównie z lokalizacji w mieście wielkiej rezydencji magnackiej i dworu. Na zaobserwowane różnice wpływ miały również odmienności kulturowe badanych populacji, w odniesieniu do ludności żydowskiej wykazano zwłaszcza na kultywowanie przez nią tradycji „kestu”.
herunterladen

Artikeldatei

Bibliographie

1.Bogucka, Maria. „Rodzina w polskim mieście XVI–XVII wieku: wprowadzenie w problematykę”. Przegląd Historyczny 74, nr 3 (1983): 495–507.
2.Borowski, Stanisław. „Próba odtworzenia struktur społecznych i procesów demograficznych na Warmii u schyłku XVII w. na przykładzie Dobrego Miasta i okolicy”. Przeszłość Demograficzna Polski – Poland’s Demographic Past 8 (1975): 125–98.
3.Dobroński, Adam. Białystok. Historia miasta. Zarząd Miasta Białegostoku, 1998.
4.Gieysztorowa, Irena. Wstęp do demografii staropolskiej. PWN, 1976.
5.Goldberg, Jakub. „Małżeństwa Żydów polskich w XVIII wieku”. W Żydzi w społeczeństwie, gospodarce i kulturze Rzeczypospolitej szlacheckiej, redakcja Jakub Goldberg. Polska Akademia Umiejętności, 2012.
6.Hajnal, John. „Two Kinds of Pre-Industrial Household Formation System”. W Family Forms in Historic Europe, redakcja Richard Wall, Jean Robin, Peter Laslett. Cambridge University Press, 1983.
7.Jankowski, Tomasz M. Demography of a Shtetl. The Case of Piotrków Trybunalski. Brill, 2022. https://doi.org/10.1163/9789004518575.
8.Jankowski, Tomasz M. „Małżeństwa Żydów w Piotrkowie Trybunalskim w latach 1808–1870”. Przeszłość Demograficzna Polski – Poland’s Demographic Past 37, nr 3 (2015): 39–91. https://doi.org/10.18276/pdp.2015.3.37-02.
9.Jankowski, Tomasz M. „Ruchliwość społeczno-zawodowa Żydów i formowanie się gospodarstw żydowskich w Piotrkowie Trybunalskim w latach 1808–1870”. Przeszłość Demograficzna Polski – Poland’s Demographic Past 37, nr 4 (2015): 61–82. https://doi.org/10.18276/pdp.2015.4.37-03.
10.Karpiński, Andrzej, Elżbieta Nowosielska. Pożary w miastach Rzeczypospolitej w XVI–XVIII wieku i ich następstwa ekonomiczne, społeczne i kulturowe. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2021.
11.Kaźmierczyk, Ewa. Upadła stolica. Społeczeństwo i przestrzeń Krakowa w XVIII wieku. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2024. https://doi.org/10.15290/us.2024.
12.Kołodziejczyk, Konrad. Ludność chrześcijańskiego Kazimierza pod Krakowem w XVIII wieku. Studium społeczno-demograficzne. Wydawnictwo Księgarnia Akademicka, 2024. https://doi.org/10.12797/9788383681627.
13.Kowecka, Elżbieta. Dwór „najrządniejszego w Polszcze magnata”. Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, 1993.
14.Kozłowska, Monika. „Rynek kredytowy w osiemnastowiecznym Białymstoku w świetle analizy ksiąg miejskich”. Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych 78 (2017): 199–222. https://doi.org/10.12775/RDSG.2017.07.
15.Kuklo, Cezary. „Bieda i bogactwo a struktura gospodarstwa domowego w małym mieście: przykład Miechowa w końcu XVIII w.”. Przegląd Historyczny 61, nr 4 (2020): 903–28.
16.Kuklo, Cezary. Demografia Rzeczypospolitej przedrozbiorowej. Wydawnictwo DiG, 2009.
17.Kuklo, Cezary. Kobieta samotna w społeczeństwie miejskim u schyłku Rzeczypospolitej szlacheckiej. Studium demograficzno-społeczne. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 1998.
18.Kuklo, Cezary. „Rodzina w miastach i miasteczkach”. W Rodzina i jej gospodarstwo na ziemiach polskich w geografii europejskich struktur rodzinnych do połowy XX wieku, redakcja Piotr Guzowski, Cezary Kuklo. Wydawnictwo DiG, 2019.
19.Kuklo, Cezary. Rodzina w osiemnastowiecznej Warszawie. Dział Wydawnictw Filii Uniwersytetu Warszawskiego w Białymstoku, 1991.
20.Kulesza-Woroniecka, Iwona. „Dwór Izabeli Branickiej w Białymstoku 1771–1808”. W Izabela z Poniatowskich Branicka. Życie i działalność publiczna, redakcja Cezary Kuklo. Wydział Historyczno-Socjologiczny Uniwersytetu w Białymstoku, Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział w Białymstoku, 2014.
21.Kulesza-Woroniecka, Iwona. „Pozycja służby w strukturze i organizacji dworu magnackiego w XVIII wieku”. W Rodzina i gospodarstwo domowe na ziemiach polskich w XV–XX wieku. Struktury demograficzne, społeczne i gospodarcze, redakcja Cezary Kuklo. Wydawnictwo DiG, 2008.
22.Kusiński, Witold. „Rozwój przestrzenny miasta Białegostoku”. W Studia i materiały do dziejów miasta Białegostoku, redakcja Jerzy Antoniewicz, Jerzy Joka. T. 1. Białostockie Towarzystwo Naukowe, 1968.
23.Laslett, Peter. „Family and Household as Work Group and Kin Group: Areas of Traditional Europe Compared”. W Family Forms in Historic Europe, redakcja Richard Wall, Jean Robin, Peter Laslett. Cambridge University Press, 1983.
24.Laszuk, Anna. Ludność województwa podlaskiego w drugiej połowie XVII wieku. Białostockie Towarzystwo Naukowe, Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, 1999.
25.Leszczyński, Anatol. Żydzi ziemi bielskiej od połowy XVII w. do 1795 r. (Studium osadnicze, prawne i ekonomiczne). Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1980.
26.Łopatecki, Karol. „Ustrój XVIII-wiecznego miasta Białystok”. Miscellanea Historico-Iuridica 14, nr 1 (2015): 349–79. https://doi.org/10.15290/mhi.2015.14.01.22.
27.Łopatecki Karol, Wojciech Walczak. „Wstęp”. W Pałac Branickich w Białymstoku. T. 1: Inwentarze z XVII i XVIII stulecia, cz. 1, redakcja Karol Łopatecki, Wojciech Walczak. Instytut Badań nad Dziedzictwem Kulturowym Europy, 2012.
28.Łozowski, Piotr. Rodzina w Starej i Nowej Warszawie w XV i początkach XVI wieku. Instytut Badań nad Dziedzictwem Kulturowym Europy, 2021.
29.Makowski, Krzysztof. Rodzina poznańska w I połowie XIX wieku. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, 1992.
30.Markowski, Artur. Między Wschodem a Zachodem. Rodzina i gospodarstwo domowe Żydów suwalskich w pierwszej połowie XIX wieku. Wydawnictwo Neriton, 2008.
31.Michałowska, Anna. „Rodzina żydowska w Radoszkowicach w końcu XVIII wieku”. Kwartalnik Historyczny 110, nr 1 (2003): 59–74.
32.Miodunka, Piotr. Społeczność małych miast południowej Małopolski od końca XVI do końca XVIII wieku. Universitas, 2021.
33.Miodunka, Piotr. „Wielkość rodziny i gospodarstwa domowego w miastach południowej Małopolski w XVII i XVIII wieku”. Przeszłość Demograficzna Polski – Poland’s Demographic Past 37, nr 2 (2015): 129–47. https://doi.org/10.18276/pdp.2015.2.37-06.
34.Mościcki, Henryk. Białystok. Zarys historyczny z 22 ilustracjami. Wydawnictwo Magistratu M. Białegostoku, 1933.
35.Oleksicki, Antoni. „Białystok w XVIII wieku”. W Historia Białegostoku, redakcja Adam Czesław Dobroński. Fundacja Sąsiedzi, 2012.
36.Oleksicki, Antoni. „Socjotopografia Białegostoku w XVIII w. w świetle inwentarza miasta z 1771/72 r. i planu Beckera z 1799 r.”. W Studia i materiały do dziejów miasta Białegostoku, redakcja Henryk Majecki. T. 4. PWN, 1985.
37.Panasiuk, Adam. „Społeczno-gospodarczy obraz Sławatycz w świetle inwentarzy (1656–1765) (dawny powiat brzeskolitewski województwa brzeskolitewskiego)”. Klio. Czasopismo poświęcone dziejom Polski i powszechnym 61, nr 1 (2022): 25–77. https://doi.org/10.12775/KLIO.2022.002.
38.Pieczara, Jakub. Ludność miasta Wieliczki w latach 1591–1788. Studium historyczno-demograficzne górniczego miasta. Wydawnictwo Naukowe UKEN, 2024.
39.Poniat, Radosław, Piotr Guzowski, Ewa Kaźmierczyk, Marzena Liedke. „Demograficzne konsekwencje zróżnicowania społecznego w osiemnastowiecznej Polsce”. Kwartalnik Historyczny 130, nr 4 (2023): 733–69. https://doi.org/10.12775/KH.2023.130.4.02.
40.Poniat, Radosław. „The Jewish Family”. W Framing the Polish Family in the Past, redakcja Piotr Guzowski, Cezary Kuklo. Tłumaczenie Teresa Czogała-Koczy, Joanna Czogała-Kiełboń. Routledge, 2022.
41.Szołtysek, Mikołaj, Bartosz Ogórek. „How Many Household Formation Systems Were There in Historic Europe? A View Across 256 Regions Using Partitioning Clustering Methods”. Historical Methods: A Journal of Quantitative and Interdisciplinary History 53, nr 1 (2020): 53–76. https://doi.org/10.1080/01615440.2019.1656591.
42.Szołtysek, Mikołaj. Rethinking East-Central Europe: Family Systems and Co-Residence in the Polish-Lithuanian Commonwealth. T. 1: Contexts and Analyses. T. 2: Data Quality Assessments, Documentation, and Bibliography. Peter Lang, 2015.
43.Wiśniewski, Jerzy. „Początki Białegostoku i okolicznego osadnictwa”. W Studia i materiały do dziejów miasta Białegostoku, redakcja Henryk Majecki. T. 4. PWN, 1985.
44.Wyrobisz, Andrzej. „Typy funkcjonalne miast polskich w XVI–XVIII w.”. Przegląd Historyczny 72, nr 1 (1981): 25–49.
45.Wyżga, Mateusz. Homo movens. Mobilność chłopów w mikroregionie krakowskim w XVI–XVIII wieku. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie, 2019.