Przeszłość Demograficzna Polski
Poland's Demographic Past
Famine in the Kingdom of Poland in the Mid-19th Century, Exemplified by the Augustów Governorate
(Głód w Królestwie Polskim w połowie XIX wieku na przykładzie północnych powiatów guberni augustowskiej)
DOI: 10.18276/pdp.2023.45-05
Cytuj
Pełny tekst jest dostępny
| ISSN: | 0079-7189 |
| eISSN: | 2719-4345 |
| Autorzy: |
Szymon
Antosik
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu |
| Słowa kluczowe: | głód kryzys demograficzny emigracja gubernia augustowska Królestwo Polskie XIX wiek demografia historyczna |
| Liczba stron: | 23 (127-149) |
| OAI-PMH: | Metadane |
| Cited-by (Crossref) ?: | Włącz JavaScript, aby pobrać dane cytowań. |
| Liczba pobrań ?: | 1257 |
Abstrakt
W artykule omówiono demograficzne skutki nieurodzaju w północno-wschodnich powiatach guberni augustowskiej na przełomie 1845 i 1846 roku. Zwrócono uwagę na kwestie oceny wiarygodności źródeł notujących ruch naturalny w zaborze rosyjskim, wykazujących wiele niedociągnięć w rejestracji zgonów, i podkreślono konieczność krytycznego podejścia przy ich wykorzystaniu. Wyeksponowano falę emigracji włościan wywołaną przez głód oraz konieczność dalszych i pogłębionych badań nad kryzysami demograficznymi na ziemiach polskich w połowie XIX wieku.
Podgląd PDF
Bibliografia (62)
- A.G., “Kilka słów o północnych powiatach gubernii Augustowskiej.” Roczniki Gospodarstwa Krajowego 10, no. 2 (1847): 275–88.
- Acsádi, György, and János Nemeskéri. History of Human Life Span and Mortality. Budapest: Akadémiai Kiadó, 1970.
- Alfani, Guido, and Cormac Ó Gráda. “The Timing and Causes of Famines in Europe.” Nature Sustainability 1 (2018): 283–288.
- Alfani, Guido, and Cormac Ó Gráda, eds. Famine in European History. Cambridge: Cambridge University Press, 2017.
- Allen, Robert C. “The Great Divergence in European Wages and Prices from the Middle Ages to the First World War.” Explorations in Economic History 38 (2001): 411–447.
- Beltrán Tapia, Francisco J., and Mikołaj Szołtysek. “‘Missing Girls’ in Historical Europe: Reopening the Debate.” The History of the Family 27, no. 4 (2022): 619–57.
- Braudel, Fernand. Kultura materialna, gospodarka i kapitalizm XV–XVIII wiek. Struktury codzienności. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2019.
- Budnik, Alicja. Uwarunkowania stanu i dynamiki biologicznej populacji kaszubskich w Polsce. Studium antropologiczne. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2005.
- Catalano, Ralph, Tim Bruckner, Amy Marks, and Brenda Eskenazi. “Exogenous Shocks to the Human Sex Ratio. The Case of September 11, 2001 in New York City.” Human Reproduction 21 (2006): 3127–31.
- Catalano, Ralph. “Sex Ratios in the Two Germanies: A Test of the Economic Stress Hypothesis.” Human Reproduction 18 (2003): 1972–75.
- Chevet, Jean Michel, and Cormac Ó Gráda. “Crisis: What Crisis? Prices and Mortality in Mid-nineteenth Century France.” In When the Potato Failed. Causes and Effects of the ‘Last’ European Subsistence Crisis, 1845–1850, edited by Cormac Ó Gráda, Richard Paping, and Eric Vanhaute, 247–66. Turnhout: Brepols, 2007.
- Delumeau, Jean. Strach w kulturze zachodu, XIV–XVIII wiek. Translated by Adam Szymanowski. Warszawa: Wydawnictwo PAX, 1986.
- Drozd-Lipińska, Alicja, ed. Umieralność mieszkańców wsi kujawskiej w latach 1815–1914 na tle zmian społeczno-gospodarczych i przemian elementów klimatu na przykładzie parafii Kowal. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2021.
- Fogel, Robert William. The Escape from Hunger and Premature Death, 1700–2100. Europe: America and the Third World. Cambridge: Cambridge University Press, 2004.
- Golian, Ján, and Grażyna Liczbińska. “The Influence of Extreme Exogenous Shocks on the Sex Ratio at Birth. A Study of the Population of Detva (Upper Hungary), 1801–1920.” Romanian Journal of Population Studies 16, no. 2 (2022): 27–51.
- Henneberg, Maciej. “Proportion of Dying Children in Paleodemographical Studies: Estimation by Guess or Methodical Approach.” Przegląd Antropologiczny 43, no. 1 (1977): 106–14.
- Holzer, Jerzy. Demografia. Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, 2003.
- Jacobs, Alfred, Hans Richter. Großhandelspreise in Deutschland von 1792 bis 1934. Hamburg: Hanseatische Verlagsanstalt, 1935.
- James, William H. “Hypotheses on the Stability and Variation of Human Sex Ratios at Birth.” Journal of Theoretical Biology 310 (2012): 183–86.
- Janczak, Julian. “Ludność parafii Królestwa Polskiego w 1835 roku.” Przeszłość Demograficzna Polski – Poland’s Demographic Past 20 (1997): 189–243.
- Janczak, Julian. “Struktura społeczna wsi w Królestwie Polskim.” Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica 45 (1992): 31–49.
- Jemielity, Witold. “Akta stanu cywilnego w Księstwie Warszawskim i Królestwie Polskim.” Prawo Kanoniczne 38, nos. 1–2 (1995): 163–88.
- Jemielity, Witold. “Ambona w Księstwie Warszawskim i Królestwie Polskim dla ogłoszeń cywilnych.” Prawo Kanoniczne 43, nos. 1–2 (2000): 141–216.
- Klesment, Martin, and Kersti Lust, “Short-Term Economic Stress and Mortality Differentials in Rural Estonia, 1834–1884.” Scandinavian Economic History Review 69, no. 1 (2021): 1 19.
- Kopczyński, Michał. “Agrarian Reforms, Agrarian Crisis and the Biological Standard of Living in Poland, 1844–1892.” Economics & Human Biology 5, no. 3 (2007): 458–70.
- Kostrowicka, Irena. Produkcja roślinna w Królestwie Polskim (1816-1864). Próba analizy ekonomicznej. Warszawa: Szkoła Główna Planowania i Statystyki, 1961.
- Kuklo, Cezary. Demografia Rzeczypospolitej przedrozbiorowej. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2009.
- Kuklo, Cezary. Rodzina w osiemnastowiecznej Warszawie. Białystok: Dział Wydawnictw Filii Uniwersytetu Warszawskiego w Białymstoku, 1991.
- Kula, Witold, Nina Assodobraj-Kula, and Marcin Kula. Introduction to Listy emigrantów z Brazylii i Stanów Zjednoczonych 1890–1891, 25–120. Warszawa: Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, 2012.
- Kula, Witold. Problemy i metody historii gospodarczej. Warszawa: PWN 1983.
- Liczbińska, Grażyna. “Diseases, Health Status, and Mortality in Urban and Rural Environments. The Case of Catholics and Lutherans in 19th-Century Greater Poland.” Anthropological Review 73 (2010): 21–36.
- Liczbińska, Grażyna. “Infant and Child Mortality among Catholics and Lutherans in Nineteenth Century Poznań.” Journal of Biosocial Science 41, no. 9 (2009): 661–83.
- Liczbińska, Grażyna, and Agnieszka Sobkowiak. “Did the Sex Ratio at Birth Reflect Social and Economic Inequalities? A Pilot Study of the Province of Poznań, 1875–1913.” Przeszłość Demograficzna Polski – Poland’s Demographic Past 42 (2020): 95–121. https://doi.org/10.18276/pdp.2020.42-04.
- Liczbińska, Grażyna, and Kamila Stachura. “The Problem of Accuracy of Historical Sources. Mortality in the Polish Territories under Russian Rule.” Romanian Journal of Population Studies 7, no. 2 (2013): 5–20.
- Łukasiewicz, Juliusz. “Wpływ urodzajów na poziom życia społeczeństwa polskiego w latach 1820–1860.” In Nędza i dostatek na ziemiach polskich od średniowiecza po wiek XX, edited by Janusz Sztetyłło, 183–192. Warszawa: Semper, 1992.
- Miodunka, Piotr. “Famines in the Manorial Economy of Eighteenth-Century Poland.” Rural History (2022): 1–20.
- Miodunka, Piotr. “Kryzysy demograficzne w Małopolsce w końcu XVII i pierwszej połowie XVIII wieku. Zarys problematyki.” Przeszłość Demograficzna Polski – Poland’s
- Demographic Past 37, no. 4 (2015): 7–37. http://doi.org/10.18276/pdp.2015.4.37-01. Miodunka, Piotr. “Kryzysy żywnościowe a anomalie klimatyczne od XVII wieku do połowy XIX wieku na przykładzie Małopolski.” Historyka. Studia Metodologiczne 46 (2016): 209–27.
- Ogórek, Bartosz. “Wiek zawierania pierwszych małżeństw przez kobiety w Polsce w XVII– XIX wieku. Metastudium.” In Jednostka, rodzina i struktury społeczne w perspektywie historycznej. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Cezaremu Kukli z okazji 45-lecia pracy naukowej, edited by Piotr Łozowski and Radosław Poniat, 165–73. Białystok: Instytut Badań nad Dziedzictwem Kulturowym Europy, 2022.
- Ogórek, Bartosz. “Wysokość ciała poborowych górali podhalańskich i żywieckich w długim XIX stuleciu.” In Conditio humana. Studia z dziejów biologicznego standardu życia na ziemiach polskich, edited by Michał Kopczyński, 57–87. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Mówią wieki, 2020.
- Ó Gráda, Cormac. Black ‘47 and Beyond. The Great Irish Famine in History, Economy, and Memory. Princeton: Princeton University Press, 1999.
- Ó Gráda, Cormac. “Making Famine History.” Journal of Economic Literature 45, no. 1 (2007): 5–38.
- Ó Gráda, Cormac. “The Next World and the New World. Relief, Migration, and the Great Irish Famines.” The Journal of Economic History 79, no. 2 (2019): 319–55.
- Piasecki, Edmund. Ludność parafii bejskiej (woj. kieleckie) w świetle ksiąg metrykalnych z XVIII–XX w. Studium demograficzne. Warszawa–Wrocław: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1990.
- Piontek, Janusz. “Średniowieczne cmentarzysko w Słaboszewie koło Mogilna. Analiza wymieralności.” Przegląd Antropologiczny 43 (1977): 37–53.
- Pitkänen, Kari. “The Road to Survival or Death? Temporary Migration during the Great Finnish Famine in the 1860s.” In Just a Sack of Potatoes? Crisis Experiences in European Societies, Past and Present, edited by Antti Häkkinen, 87–118. Helsinki: Suomen Historiallinen Seura, 1992.
- Poniat, Radosław. “O możliwości wykorzystania regresji LOESS w analizie szeregów czasowych.” Przeszłość Demograficzna Polski – Poland’s Demographic Past 38, no. 2 (2016): 103–15. http://doi.org/10.18276/pdp.2016.2.38-04.
- Rachwał, Piotr. Ruch naturalny ludności rzymskokatolickiej w Lubelskiem w świetle rejestracji metrykalnej z lat 1582–1900. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2019.
- Siegel, Stanisław. Ceny w Warszawie w latach 1816–1914. Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 1949.
- Sobechowicz, Łukasz. “Biologiczny standard życia w Królestwie Polskim przed uwłaszczeniem. Wysokość ciała rekrutów w latach 1835–1866.” Doctoral thesis, Warsaw: University of Warsaw, 2022.
- Song, Shige. “Does Famine Influence Sex Ratio at Birth? Evidence from the 1959–1961 Great Leap Forward Famine in China.” Proceedings. Biological Sciences 279, no. 1739 (2012): 2883–90.
- Sulimierski, Filip, Bronisław Chlebowski, and Władysław Walewski, eds. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Vol. 3. Warszawa: nakładem Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 1882.
- Suzuki, Kohta, Zentaro Yamagata, Miyuki Kawado, and Shuji Hashimoto. “Effects of the Great East Japan Earthquake on Secondary Sex Ratio and Perinatal Outcomes.” Journal of Epidemiology 26 (2016): 76–83.
- Szewczuk, Jan. Kronika klęsk elementarnych w Galicji w latach 1772–1848. Lwów: Kasa im. J. Mianowskiego. Instytut Popierania Polskiej Twórczości Naukowej, 1939.
- Szołtysek, Mikołaj, Bartosz Ogórek, Siegfried Gruber, and Francisco J. Beltrán Tapia. “Inferring ‘Missing Girls’ from Child Sex Ratios in Historical Census Data.” Historical Methods. A Journal of Quantitative and Interdisciplinary History 55, no. 2 (2022): 98–121.
- Szumski, Jerzy. Uwłaszczenie chłopów w północno-wschodniej części Królestwa Polskiego 1846–1871. Białystok: Prymat, 2002.
- Śreniowski, Stanisław. Studia nad prawem i stosunkami agrarnymi Królestwa Polskiego 1831–1864. Warszawa: Książka i Wiedza, 1963.
- Trivers, Robert L., and Dan E. Willard. “Natural Selection of Parental Ability to Vary the Sex Ratio of Offspring.” Science 179 (1973): 90–92.
- Vanhaute, Eric, Richard Paping, and Cormac Ó Gráda. “The European Subsistence Crisis of 1845–1850. A Comparative Perspective.” In When the Potato Failed. Causes and Effects of the ‘Last’ European Subsistence Crisis, 1845–1850, edited by Cormac Ó Gráda, Richard Paping, Eric Vanhaute, 15–40. Turnhout: Brepols, 2007.
- Wnęk, Konrad. Dzieje klimatu Galicji w latach 1848–1913. Kraków: Historia Iagellonica, 1999.
- Wyczański, Andrzej, Cezary Kuklo, Juliusz Łukasiewicz, Andrzej Jezierski, Cecylia Leszczyńska, and Jan Berger, eds. Historia Polski w liczbach. Ludność. Terytorium. Warszawa: Zakład Wydawnictw Statystycznych, 1994.
- Znaniecki, Florian, and William I. Thomas. Chłop polski w Europie i Ameryce. Vol. 1. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1976.






