Przeszłość Demograficzna Polski
Poland's Demographic Past
Populacje żydowskie w spisach komisji porządkowych cywilno-wojskowych. Problemy i możliwości badawcze
DOI: 10.18276/pdp.2025.47-04
Cytuj
Pełny tekst jest dostępny
| ISSN: | 0079-7189 |
| eISSN: | 2719-4345 |
| Autorzy: |
Radosław
Poniat
Uniwersytet w Białymstoku |
| Słowa kluczowe: | rodzina żydowska wiek zawierania małżeństwa Żydzi gospodarstwo domowe spisy ludności demografia historyczna |
| Data wydania numeru / monografii: | 2025-12-15 |
| Liczba stron: | 36 (125-160) |
| OAI-PMH: | Metadane |
| Klasyfikacja JEL: | N33 |
| Cited-by (Crossref) ?: | Włącz JavaScript, aby pobrać dane cytowań. |
| Liczba pobrań ?: | 398 |
Abstrakt
Artykuł poświęcony jest możliwościom wykorzystania spisów ludności z Rzeczpospolitej Obojga Narodów końca XVIII w. w analizach demograficznych skupionych na funkcjonowaniu rodziny żydowskiej. Na przykładzie materiałów wytworzonych przez komisje porządkowe cywilno-wojskowe z województwa krakowskiego i ziemi wieluńskiej opisane zostały ograniczenia ówczesnych spisów. Równocześnie artykuł zawiera propozycję technik kontroli jakości spisów oraz wyłaniania spośród nich podzbiorów o lepszej rejestracji. Praktyczne zastosowanie takiego podejścia zaprezentowane zostało na dwóch przykładach dotyczących wieku zawierania małżeństw oraz struktury gospodarstw domowych.
Podgląd PDF
Bibliografia (50)
- Alter, George C. „The Evolution of Models in Historical Demography”. The Journal of Interdisciplinary History 50, nr 3 (2019): 325–62.
- Bałaban, Majer. Historja Żydów w Krakowie i na Kazimierzu 1304–1868. T. 2: 1656–1868. Wydawnictwo Nadzieja, 1936.
- Bałaban, Majer. Spis Żydów i kahałów ziemi halickiej i powiatów trembowskiego i kołomyjskiego w r. 1765. Akademia Umiejętności, 1909.
- Berkovitz, Jay R. „Acculturation and Integration in Eighteenth-Century Metz”. Jewish History 24, nr 3–4 (2010): 271–94.
- Botticini, Maristella, Zvi Eckstein, i Anat Vaturi. „Child Care and Human Development: Insights from Jewish History in Central and Eastern Europe, 1500–1930”. The Economic Journal 129 (2019): 2637–90. https://doi.org/10.1093/ej/uez025.
- Chen, Ruoyu, i Zhang Lingxiang. „Imbalance in China’s Sex Ratio at Birth: A Review”. Journal of Economic Surveys 33, nr 3 (2019): 1050–69.
- Della Pergola, Sergio. „Demography”. W The Oxford Handbook of Jewish Studies, red. Martin Goodman i in. (Oxford University Press, 2002).
- Della Pergola, Sergio. „Some Fundamentals of Jewish Demographic History”. Papers in Jewish Demography 11 (2001): 11–33.
- Eckstein, Zvi, i Anat Vaturi. „Newborn Care and Survival among Jews in Early Modern Poland”. Polin. Studies in Polish Jewry 36 (2024): 122–39.
- Friedrichs, Christopher R. „Jewish Household Structure in an Early Modern Town: The Worms Ghetto Census of 1610”. The History of the Family 8, nr 4 (2003): 481–93. https://doi.org/10.1016/j.hisfam.2003.07.002
- Goldberg, Jacob. „Die Ehe bei den Juden Polens im 18. Jahrhundert”. Jahrbücher für Geschichte Osteuropas, Neue Folge 31, nr 4 (1983): 481–515.
- Goldberg, Jacob. „Jewish Marriage in Eighteenth-Century Poland”. Polin. Studies in Polish Jewry 10 (1997): 3–39.
- Goldberg, Jakub. „Małżeństwa Żydów polskich w XVIII wieku”. W Jakub Goldberg, Żydzi w społeczeństwie, gospodarce i kulturze Rzeczypospolitej szlacheckiej. Polska Akademia Umiejętności, 2012.
- Guldon, Zenon, i Nikołaj Krikun. „Przyczynek do krytyki spisów ludności żydowskiej z końca XVIII w.”. Studia źródłoznawcze 23 (1978): 153–57.
- Guldon, Zenon, i Waldemar Kowalski. „The Jewish Population and Family in the Polish-Lithuanian Commonwealth in the Second Half of the 18th Century”. The History of the Family 8, nr 4 (2003): 517–30. https://doi.org/10.1016/j.hisfam.2001.01.001.
- Hundert, Gershon D. The Jews in a Polish Private Town. The Case of Opatów in the Eighteenth Century. Johns Hopkins University Press, 2019.
- Jankowski, Tomasz M. Demography of a Shtetl. The Case of Piotrków Trybunalski. Brill, 2022.
- Kalik, Judith. Movable Inn: The Rural Jewish Population of Minsk Guberniya in 1793–1914. De Gruyter, 2018.
- Kalik, Judith. Scepter of Judah. The Jewish Autonomy in the Eighteenth-Century Crown Poland. Brill, 2009.
- Katz, Jacob. „Family, Kinship, and Marriage among Ashkenazim in the Sixteenth to Eighteenth Centuries”. The Jewish Journal of Sociology 1, nr 1 (1959): 4–22.
- Kaźmierczyk, Adam. Rodziłem się Żydem... Konwersje Żydów w Rzeczypospolitej XVII–XVIII wieku. Księgarnia Akademicka, 2015.
- Kaźmierczyk, Adam. „The Problem of Christian Servants as Reflected in the Legal Codes of the Polish-Lithuanian Commonwealth during the Second Half of the Seventeenth Century and in the Saxon Period”. Gal-Ed 15/16 (1997): 23–40.
- Kaźmierczyk, Ewa. „Spisy Komisji Porządkowej Cywilno-Wojskowej Województwa Krakowskiego jako źródło do badań demograficznych – przykład powiatu proszowickiego”. Przeszłość Demograficzna Polski – Poland’s Demographic Past 38, nr 2 (2016): 73–101.
- Kędelski, Mieczysław. Rozwój demograficzny Poznania w XVIII i na początku XIX wieku. Akademia Ekonomiczna w Poznaniu, 1992.
- Kołodziejczyk, Konrad. Ludność chrześcijańskiego Kazimierza pod Krakowem w XVIII wieku. Studium społeczno-demograficzne. Księgarnia Akademicka, 2024.
- Landes, Ruth, i Mark Zborowski. „Hypotheses Concerning the Eastern European Jewish Family”. Psychiatry 13, nr 4 (1950): 447–64.
- Lowenstein, Steven M. „Ashkenazic Jewry and the European Marriage Pattern: A Preliminary Survey of Jewish Marriage Age”. Jewish History 8, nr 1–2 (1994): 155–75.
- Mahler, Rafał. Toldot ha-jehudim be Polin. Sifriyat poʻalim, 1946.
- Mahler, Rafał. „Żydzi w danej Polsce w świetle liczb. Struktura demograficzna i społeczno-ekonomiczna Żydów w Koronie w XVIII w.”. Przeszłość Demograficzna Polski – Poland’s Demographic Past 1 (1967): 131–80.
- Markowski, Artur. Między Wschodem a Zachodem: rodzina i gospodarstwo domowe Żydów suwalskich w pierwszej połowie XIX wieku. Wydawnictwo Neriton, 2008.
- Michałowska, Anna. „Rodzina żydowska w Radoszkowicach w końcu XVIII w.”. Kwartalnik Historyczny 110, nr 1 (2003): 59–74.
- Plakans, Andrejs. „Age and Family Structures among the Jews of Mitau, Kurland, 1833–1834”. The History of the Family 8, nr 4 (2003): 545–61.
- Plakans, Andrejs, Joel M. Halpern. „An Historical Perspective on Eighteenth Century Jewish Family Households in Eastern Europe. A Preliminary Case Study”. W Modern Jewish Fertility, redakcja Paul Ritterband. Brill, 1981.
- Poniat, Radosław. Służba domowa w miastach na ziemiach polskich od połowy XVIII do końca XIX wieku. Wydawnictwo DiG, 2014.
- Poniat, Radosław. „Wiek opuszczania rodzinnego gospodarstwa domowego w dobie stanisławowskiej w świetle zeznań sądowych”. Przeszłość Demograficzna Polski – Poland’s Demographic Past 35, nr 4 (2014): 7–40.
- Rosman, Moshe. Categorically Jewish, Distinctly Polish: Polish Jewish History Reflected and Refracted. The Littman Library of Jewish Civilization, in association with Liverpool University Press, 2022.
- Rosman, Moshe. The Lords’ Jews: Magnate-Jewish Relations in the Polish-Lithuanian Commonwealth during the Eighteenth Century. Harvard University Press, 1991.
- Soliday, Gerald L. „The Jews of Early Modern Marburg, 1640s–1800. A Case Study in Family and Household Organization”. History of the Family 8, nr 4 (2003): 495–516. https://doi.org/10.1016/j.hisfam.2003.07.001
- Stampfer, Shaul. „The 1764 Census of Polish Jewry”. Annual of Bar Ilan University 24–25 (1989): 41–147.
- Stampfer, Shaul. „The Structure and Lifestyle of Traditional Jewish Community in the Grand Duchy of Lithuania on the Second Half of the 18th Century”. W The Census of Lithuanian Jewry in 1764–65 and Historical Family Demography, redakcja Jurgita Šiaučiūnaitė-Verbickienė. Austeria Puvlishing House, 2015.
- Sułkowski, Zygmunt. „Mechanizmy ekspansji demograficznej Żydów w miastach polskich w XVI–XIX w.”. Zeszyty Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego 17, nr 3 (1974): 94–110.
- Szołtysek, Mikołaj. Rethinking East-Central Europe: Family Systems and Co-Residence in the Polish-Lithuanian Commonwealth. T. 1–2. Peter Lang, 2015.
- Szołtysek, Mikołaj, i Siegfried Gruber. „Historical Family Demography of the Jewish Census of the Grand Duchy of Lithuania in 1764–65”. W The Census of Lithuanian Jewry in 1764–65 and Historical Family Demography, redakcja Jurgita Šiaučiūnaitė-Verbickienė. Austeria Puvlishing House, 2015.
- Szołtysek, Mikołaj, i Bartosz Ogórek. „How Many Household Formation Systems Were There in Historic Europe? A View across 256 Regions Using Partitioning Clustering Methods”. Historical Methods: A Journal of Quantitative and Interdisciplinary History 53, nr 1 (2020): 53–76.
- Šiaučiūnaitė-Verbickienė, Jurgita, red. The Census of Lithuanian Jewry in 1764–65 and Historical Family Demography. Austeria Publishing House, 2015.
- Thulin, Mirjam, i Markus Krah. „The History of Jewish Families in Early Modern and Modern Times”. W Jewish Families and Kinship in the Early Modern and Modern Eras, redakcja Mirjam Thulin, Markus Krah, Bianca Pick. Universitätsverlag Potsdam, 2020. https://doi.org/10.25932/publishup-48529.
- Vobecká, Jana. Demographic Avant-Garde: Jews in Bohemia between the Enlightenment and the Shoah. Central European University Press, 2013.
- Wojnarski, Dariusz. „‘Paradise Lost’: The Depopulation of the Jews of Narol in 1648”. Przeszłość Demograficzna Polski – Poland’s Demographic Past 46 (2024): 7–36. https://doi.org/10.18276/pdp.2024.46-01.
- Wyczański, Andrzej. „Historyk wobec liczby”. W Metody i wyniki. Z warsztatu historyka dziejów społeczeństwa polskiego, redakcja Stanisław Kalabiński, współudział Joanna Hensel, Irena Rychlikowa. PWN, 1980.
- Wysmułek, Jakub. „Change and Adaptation. Jewish Households in Lviv, Worms and Poznan in Early Modern Times”. The History of the Family 27, nr 1 (2022): 145–80. https://doi.org/10.1080/1081602X.2021.2013916.





