Przegląd Zachodniopomorski
Konstancja z Denhoffów Sanguszkowa (1716-1791). Przypomnienie życiorysu księżnej, która znalazła schronienie na Pomorzu w burzliwych czasach konfederacji barskiej
DOI: 10.18276/pz.2020.3-01
Cytuj
Pełny tekst jest dostępny
| ISSN: | 0552-4245 |
| eISSN: | 2353-3021 |
| Autorzy: |
Weronika
Płomin-Warkusz
Uniwersytet Gdański, Wydział Filologiczny |
| Słowa kluczowe: | Konstancja z Denhoffów Sanguszkowa konfederacja barska Pomorze Gdańsk Nowe Ogrody oświecenie homoseksualizm |
| Data wydania numeru / monografii: | 2020 |
| Liczba stron: | 22 (5-26) |
| OAI-PMH: | Metadane |
 
 
 
| |
Abstrakt
Odnalezienie przez autorkę dwóch polskojęzycznych panegiryków dedykowanych Konstancji z Denhoffów Sanguszkowej, które wyszły spod pióra anonimowego autora w II połowie XVIII wieku, stało się inspiracją do przypomnienia jej losów. Artykuł stanowi rekonstrukcję biografii księżnej na podstawie źródeł pamiętnikarskich. Przybliża historię dwóch nieszczęśliwych i kontrowersyjnych małżeństw, które wywołały skandal w dobie oświecenia: pierwszego z Januszem Aleksandrem Sanguszką – hulaką i homoseksualistą oraz drugiego z Józefem Rogalińskim – o wiele od niej młodszym materialistą. Kluczowy element biografii stanowi wyjazd księżnej na Pomorze, gdzie w czasach konfederacji barskiej znalazła schronienie i spokój. Zostaje wyjaśniona sporna kwestia lokalizacji jej pałacu w rodzinnym Gdańsku, którego błędny adres powielany jest przez wielu badaczy. Ponadto poruszono kwestię działalności księżnej Konstancji – filantropijnej i kulturalnej – związanej z angażowaniem się w prace oświeceniowego salonu towarzysko-literackiego Barbary Sanguszkowej, utworzonego w Gdańsku na wzór salonów warszawskich, który gromadził najznamienitszych przedstawiciel epoki.
Podgląd PDF
Bibliografia (28)
- Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, AR V, teka 340, nr 13901, K. Sapieżyna do A. K. Radziwiłłowej, 17 VIII 1731.
- Boniecki Adam, Herbarz polski. Wiadomości historyczno – genealogiczne o rodach szlacheckich, t. 4, Warszawa 1901.
- Egzemplarz Biblioteki Gdańskiej PAN, sygn. Oe 60 8o adl.31, Wiersze z okazji iluminacji wieczornej na dniu imienin Jaśnie Oświeconej Księżnej Jejmości Konstancji z Dönhoffów Sanguszkowej, Marszałkowej Nadw[ornej] Wielkiego Księ[stwa] Lit[ewskiego] przez Geniusza z ogniów wypadającego oddane.
- Egzemplarz Biblioteki Ossolineum, sygn. XVIII-20529-IV, Rok nieśmiertelności życia i sławy Jaśnie Oświeconej Księżnej Jejmości Konstancji Kolumbie z Donhoffów Sanguszkowej Marszałkowej Nadw[ornej] W[ielkiego] Ks[ięstwa] Lit[ewskiego] w dzień Nowego Lata rocznych epoki rodzin, za występek cnót nad prawa ludzkości z wyroku wieków dany, a przez życzliwego sługę z złożonej umyślnie na to kadencji, bez narażenia swobody i respektu ostrożnie doniesiony dnia 1 stycznia roku Pańskiego 1769.
- Fejtová Sestavili Olga, Ledvinka Václav, Pešek Jiří, red., Život pražských paláců. Šlechtické paláce jako součást městského organismu od středověku na práh moderní doby, Scriptorum, Praha 2009.
- Fijałkowski Paweł, Homoseksualizm. Wykluczenie – transgresja – akceptacja, Warszawa 2009.
- Goliński Zbigniew, Ignacy Krasicki, Warszawa 1979.
- Gołębiowski Łukasz, Domy i dwory przy tem opisane apteczki, kuchni, stołów, uczt, biesiad, trunków i pijatyki; łaźni i kąpieli; łóżek, pościeli, ogrodów, powozów i koni; błaznów, karłów, wszelkich zwyczajów dworskich i różnych obyczajowych szczegółów, Warszawa 1830.
- Grzybowski Stanisław, red., Prace wybrane. Studia nad kulturą staropolską, red. S. Grzybowski, Kraków 2001.
- Jakuboszczak Agnieszka, Sarmacka dama. Barbara Sanguszkowa (1718-1791) i jej salon towarzyski, Poznań 2008.
- Kadulska Irena, red. Nuta wolności w pismach i działalności Józefa Wybickiego, Gdańsk 2013.
- Kitowicz Jędrzej, Pamiętniki: czyli historia polska, Warszawa 1971.
- Kostkiewiczowa Teresa, red., Kultura literacka połowy XVIII wieku w Polsce. Studia i szkice, Wrocław 1992.
- Kotarski Edmund, Środowisko autorskie w Gdańsku w XV-XVII w.,„Gdański Rocznik Kulturalny” 1997, z. 17.
- Kowecki Jerzy, Tazbir Janusz, red., Ludzie, kontakty, kultura XVI-XVIII w. Prace ofiarowane prof. Marii Boguckiej, Warszawa 1997.
- Ledóchowski Mieczysław, Aby pozostał nasz ślad: dzieje rodu Ledóchowskich, Wrocław 2002.
- Nastulczyk Tomasz, Oczko Piotr, Z leksykalnych problemów badań nad homoseksualnością staropolską, „LiteRacje” 2011, nr 2.
- Niesiecki Kasper, Korona polska przy złotej wolności starożytnemi rycerstwa polskiego i wielkiego księstwa litewskiego klejnotami, najwyższymi honorami, heroicznym męstwem i odwagą wytworną nauką, a najpierwej cnotą, nauką, pobożnością i świątobliwością ozdobiona, potomnym zaś wiekom na zaszczyt i nieśmiertelną sławę pamiętnych w tej ojczyźnie synów, t. 2, Lwów 1738.
- Oczko Piotr, Dlaczego nie chcę pisać o staropolskich samcołożnikach? Przyczynek do „archeologii” gay studies w Polsce, „Teksty Drugie” 2008, nr 5 .
- Pobietek Bożena, Kobiecy świat w czasach Augusta II. Studia nad mentalnością kobiet z kręgów szlacheckich, Kraków 2003.
- Rabowicz Edmund, Krasicki w Gdańsku, „Rocznik Gdański” 1998, t. 49, z. 1.
- Rząśnicki Adolf i in., red., Polski Słownik Biograficzny t. 34, Wrocław-Warszawa-Kraków 1992-1993, s. 523-524. (tu hasło: Czeppe Maria, Marcinek Roman, Sanguszkowa z Denhoffów Konstancja).
- Samp Jerzy, Gdańskie dwory i pałace, Gdańsk 1998.
- Szczygielski Wacław, Konfederacja barska w Wielkopolsce 1768-1770, Warszawa 1970.
- Tazbir Janusz, Staropolskie dewiacje obyczajowe, „Przegląd Humanistyczny” 1985, nr 7/8.
- Wybicki Józef, Życie moje oraz wspomnienie o Andrzeju i Konstancji Zamoyskich, oprac. A. M. Skałkowski, Wrocław 2005.
- Zawadzki Wacław, red., Polska stanisławowska w oczach cudzoziemców, t. 1 i 2, Warszawa 1963.
- Zielińska Teresa, Magnateria polska epoki saskiej, Wrocław-Warszawa-Kraków, 1977.