
Przegląd Zachodniopomorski
Odświętne i oficjalne – listy i inne teksty gratulacyjne placówek edukacyjnych obszaru kultury niemieckojęzycznej w wieku XVIII na przykładzie Gimnazjów Akademickich w Szczecinie i Gdańsku (wybór tekstów źródłowych wraz z komentarzem, transkrypcją i przekładem)
DOI: 10.18276/pz.2020.2-05
Cytuj
Pełny tekst jest dostępny
| ISSN: | 0552-4245 |
| eISSN: | 2353-3021 |
| Autorzy: | Jacek Pokrzywnicki |
| Słowa kluczowe: | Gimnazjum Akademickie − Szczecin Gimnazjum Akademickie – Gdańsk Acta iubliaei secundi Gymnasii Gedanensis list gratulacyjny programma transkrypcja przekład Respublica litteraria |
| Data wydania numeru / monografii: | 2020 |
| Liczba stron: | 24 (95-118) |
| OAI-PMH: | Metadane |
Abstrakt
Poniższy tekst tworzą wybrane fragmenty oficjalnej łacińskiej korespondencji między Gimnazjum Akademickim w Szczecinie a, obchodzącym w roku 1758 dwusetny jubileusz, Gimnazjum Akademickim w Gdańsku. Teksty te zostały wydrukowane w Gdańsku, zapewne na przełomie 1758 i 1759 roku, w specjalnym wydawnictwie jubileuszowym Acta iubilaei secundi Gymnasii Gedanensis… Ich autorem jest zapewne ówczesny rektor szkoły szczecińskiej Heinrich Moritz Titz. Od strony formalnej mamy do czynienia z listem gratulacyjnym (jednym z dwóch nadesłanych oficjalnie przez szczecinian do Gdańska), który prezentuje reakcję wspólnoty szkolnej na gdański jubileusz. W przesyłce znalazło się też programma, które można rozumieć jako „ogłoszenie” o gdańskim jubileuszu,
kierowane przez wspólnotę profesorów Akademickiego Gimnazjum w Szczecinie do uczniów z ich szkoły i do prominentnych członków lokalnej wspólnoty miejskiej. Pisma te są przykładem instytucjonalnych kontaktów w ramach Respublica litteraria. Zostały przetranskrybowane i przełożone na język polski. Poprzedza je wstęp, w którym skomentowałem ich treść i formę, a także podjąłem próbę wyjaśnienia roli tej korespondencji pośród innych podobnych od strony formalnej tekstów gratulacyjnych, licznie reprezentowanych w gdańskich Acta iubilaei secundi…
Podgląd PDF
Bibliografia (47)
- [Bertling, Ernst August]. „|Praefatio”. W: Acta iubilaei secundi Gymnasii Gedanensis anno Domini MDCCLVIII, die XIII Iunii sollemniter celebrati, publicis impensis
- prelo subiecta, red. Ernst August Bertling, 3–40. Danzig: Schreiber, Thomas Johannes [post 13 VI 1758]. Dostęp 5.09.2018. http://pbc.gda.pl/dlibra/docmetadata?
- id=21835&from=&dirids=1&ver_id=&lp=1&QI=.
- Bertling, Ernst August, red. Acta iubilaei secundi Gymnasii Gedanensis anno Domini MDCCLVIII, die XIII Iunii sollemniter celebrati, publicis impensis prelo subiecta.
- Danzig: Schreiber, Thomas Johannes [post 13 VI 1758]. Dostęp 5.09.2018. http://pbc.gda.pl/dlibra/docmetadata?id=21835&from=&dirids=1&ver_id=&lp=1&QI=.
- „Praefatio/Wstęp”, opracował/tłumaczył Roman Dzięgielewski. W: Gdańskie Gimnazjum Akademickie, red. Zbigniew Nowak, 124–94. T. 3. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2008.
- Borysowska, Agnieszka, red. Zbiory specjalne w bibliotekach polskich. Problematyka badawcza i organizacyjna. Seria „Bibliotekarza Zachodniopomorskiego” T. 14.
- Szczecin: Książnica Pomorska im. Stanisława Staszica, 2015. Dostęp: 02.05.2020. http://zbc.ksiaznica.szczecin.pl/dlibra/publication/35415.
- Bots, Johannes A. H., Françoise Waquet. La République Des Lettres. Paris: Belin, 1997.
- Büchler, Johann. Thesaurus conscribendarum epistolarum novus et utilissimus, ex variis optimisque auctoribus desumptus; praeceptis quidem paucis comprehensus, exemplis vero plurimis e M.T. Ciceronis libris illustratus et nunc primum editus […]. Coloniae Agrippinae: Bernard Gualther, 1605. Dostęp: 16.07.2020. https://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb10402367_00005.html.
- Bülow, Gottfried von. „Oelrichs, Johann Carl Conrad”. W: Allgemeine Deutsche Biographie, red. Lilienhorn, Rochus Freiherr von i in., 318–924. T. 24. Leipzig: Duncker
- und Humblot, 1887. Dostęp: 04.09.2018. https://www.deutsche-biographie.de/pnd11899963X.html.
- Catalogus Reliquiarum Bibliothecae domini Iohannis Caroli Conradi Oelrichs… (Berlolini: Petsch, August Wilhelm, 1800), XXVI–XXVII. Dostęp: 5.09.2018. https://
- rds-tue.ibs-bw.de/link?id=490708188.
- Catalogus lectionum et operarum publicarum in Athenaeo Gedanensi cursu annuo expediendarum, propositus Ianuario ineunte […]. Gedani: Schreiber, 1731/1733/1734 (sygn. PAN Biblioteki Gdańskiej: Ma 3927 8o; Od 17760 8o).
- Cieślak, Edmund. „Wahl Jan (Johann) (1682–1757)”. W: Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego, red. Stanisław Gierszewski, Zbigniew Nowak, 405–406. T. 4:
- R–Ż. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe, 1997.
- Dzięgielewski, Roman. „Wprowadzenie do tłumaczeń Acta Jubilaei Secundi…”. W: Gdańskie Gimnazjum Akademickie, red. Zbigniew Nowak, 115–9. T. 3. Gdańsk:
- Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2008.
- Gierszewski, Stanisław, Zbigniew Nowak, red. Słownik Biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego. T. 4: R–Ż. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe, 1997.
- Grosses vollständiges universal Lexicon aller Wissenschafften und Künste. T. 44. Halle, Leipzig: Verlegts Johann Heinrich Zedler, 1745. Dostęp: 15.09.2018. https://opacplus.bsb-muenchen.de/search?id=13799493&db=100.
- Günther, Otto. Katalog Der Danziger Stadtbibliothek. Cz. 2: Handschriften zur Geschichte Danzigs (Nachträge), Handschriften zur Geschichte von Ost- und Westpreussen, Handschriften zur Geschichte Polens et al. Danzig: Schroth und Kafemann, 1903.
- Heineccius, Johann Gottlieb, Johann Matthias Gesner. Fundamenta stili cultioris: Adiectae annotationes Iohannis Matthiae Gesneri hac editione novis pluribus et numquam antea editis auctae. Lipsiae: Fritschii vidua, 1756. Dostęp: 31.08.2018. https://books.google.pl/books?id=2blXAAAAYAAJ.
- Iunius, Melchior. Scholae rhetoricae de contexendarum epistularum ratione… Basileae: Waldkirch, 1588.
- Kaczor, Dariusz. „Schröder, Christian Gabriel Von”. W: Encyklopedia Gdańska, red. Błażej Śliwiński, 915. Gdańsk: Fundacja Gdańska, 2012.
- Korpanty, Józef, red. Słownik łacińsko-polski. Współpr. Dariusz Brodka, Antoni Bobrowski i in. T. 1–2. Warszawa: Wydawnictwo Szkolne PWN, 2001–2003.
- Lieberwirth, Rolf. „Heineccius (Eigentlich Heinecke), Johann Gottlieb”. W: Neue Deutsche Biographie, red. Otto Graf zu Stolberg-Wernigerode i in. 296–297. T. 8. Berlin: Duncker und Humboldt, 1969. Dostęp: 17.09.2018. https://www.deutsche-biographie.de/pnd100975321.html#ndbcontent.
- Lilienhorn, Rochus Freiherr von i in., red. Allgemeine Deutsche Biographie. T. 24. Leipzig: Duncker und Humblot, 1887. Dostęp: 04.09.2018. https://www.deutsche-
- -biographie.de/pnd11899963X.html#adbcontent.Mapping the Republic of Letters (on-line). Dostęp: 14.07.2020. http://republicofletters.stanford.edu.
- Nowak, Zbigniew, red. Gdańskie Gimnazjum Akademickie. T. 3. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2008.
- Oelrichs, Johann C. C. Nachricht von seinen eigenen meist zum Druck fertigen Manuscripten und anderen in seiner Bibliothek vorhandenen, größesten Theils zum
- Druck zubereiteten Handschriften, auch einer ansehnlichen Sammlung ungedruckter Briefe berühmter Gelehrten: In einigen Sendschreiben an einen auswärtigen Freund, auf dessen Verlangen mit einigen Anmerkungen. Frankfurt an der Oder: Strauß, Carl Gottlieb, 1785. Dostęp: 11.09.2018: https://books.google.pl/books?
- id=2RRKAAAAcAAJ&hl=pl&pg=PP7#v=onepage&q&f=false.
- Paluchowski, Piotr. „Bertling Ernst August”. W: Encyklopedia Gdańska, red. Błażej Śliwiński, 81–2. Gdańsk: Fundacja Gdańska, 2012.
- Plezia, Marian, red. Słownik łacińsko-polski. Współpr. Irmina Lichońska, Irena Kazik-Zawadzka i in. Wyd. 2 reprint. T. 5. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007.
- Pokrzywnicki, Jacek. „Co może (do)powiedzieć neolatynista w kwestii gdańskiego oświecenia? Czyli o pracy z dawnymi zbiorami specjalnymi w Gdańsku”. W: Zbiory
- specjalne w bibliotekach polskich. Problematyka badawcza i organizacyjna, red. Agnieszka Borysowska, 7–13. Seria „Bibliotekarza Zachodniopomorskiego” T. 14.
- Szczecin: Książnica Pomorska im. Stanisława Staszica, 2015.
- The Reach of the Republic of Letters. Literary and Learned Societies in Late Medieval and Early Modern Europe, red. Arjan van Dixhoorn, Susie Speakman Sutch. T. 1–2. London, Boston: Brill, 2008.
- Schindling, Anton. „Junius, Melchior”. W: Neue Deutsche Biographie, red. Fritz Wagner i in. 690. T. 10. Berlin: Duncker & Humbolt, 1974. Dostęp: 16.09.2018. https://
- www.deutsche-biographie.de/pnd117238996.html#ndbcontent.
- Schmidt, Johann Benjamin. „Commentatio de ludis saecularibus Romanorum…”. W: Acta iubilaei secundi Gymnasii Gedanensis anno Domini MDCCLVIII, die XIII
- Iunii sollemniter celebrati, publicis impensis prelo subiecta, red. Ernst A. Bertling, 117–22. Cz. 2. Danzig: Schreiber, Thomas Johannes, [post 13 VI 1758].
- Śliwiński, Błażej, red. Encyklopedia Gdańska. Współpr. Mirosław Gliński i in. Gdańsk: Fundacja Gdańska, 2012.
- Titiz, Heinrich Mauritz. De sanctitate iubilaeorum quaedam praefatur atque simul ad orationem saecularem de laetitia eruditorum […] in auditorio maiori habendam viros […], patronos […] Invitat… Sedini: Iohannes Friedrich Spiegel, 1744. Dostęp: 15.09.2018. http://zbc.ksiaznica.szczecin.pl/dlibra/doccontent?id=25046.
- Wernsdorff, Gottlieb, red. Himerii Sophistae, quae reperiri potuerunt, videlicet eclogae […] et declamationes. Una cum: Johann Christian Wernsdorff. Göttingen: Van den Hoeck und Ruprecht, 1790.
- Wernsdorff, Johann Christian. „De prima hac editione Himerii cum narratione de vita et studiis ac moribus Gottlieb Wernsdorfii”. W: Himerii Sophistae, quae reperiri potuerunt, videlicet eclogae […] et declamationes, red. Gottlieb Wernsdorff, 10–50. Göttingen: Van den Hoeck und Ruprecht, 1790.




