Przegląd Zachodniopomorski
Kaszubi Pomorza Zachodniego a państwo polskie w latach 1918-1939. Próba nowego spojrzenia
DOI: 10.18276/pz.2017.3-06
Zitieren
Der Volltext ist verfügbar
| ISSN: | 0552-4245 |
| eISSN: | 2353-3021 |
| Autoren: | Wojciech Skóra |
| Schlüsselbegriffe: | Kaszubi polski ruch narodowy w Niemczech Pomorze Zachodnie oświata polonijna mniejszości narodowe |
| Erscheinungsdatum der Ausgabe / Monografie: | 2017 |
| Seitenanzahl: | 40 (93-132) |
| OAI-PMH: | Metadaten |
 
 
 
| |
Abstract
Artykuł poświęcony jest niewielkiej (ok. 6000) grupie Kaszubów, którzy po wytyczeniu granicy polsko-niemieckiej w 1920 roku, pozostali w Niemczech. Zamieszkiwali głównie powiaty bytowski i lęborski. Państwo polskie – kierując się względami politycznymi i narodowymi – przywiązywało do nich dużą wagę. Wysyłano tam nauczycieli, instruktorów, urzędników konsularnych, by wspierać polską świadomość narodową. Niemcy sprzeciwiali się tym działaniom, uważając je za ingerencję w życie obywateli niemieckich. Zakładali też, że świadomość kaszubskiej odrębności nie jest tożsama z polską świadomością narodową. Owe zmagania po części przyczyniły się do utrwalenia polskości w obu powiatach, lecz w zakresie indywidualnym były podstawą do wielu osobistych dramatów (zwłaszcza w okresie drugiej wojny światowej i miesięcy ją poprzedzających). Część Kaszubów z badanych powiatów po 1945 roku opuściła Polskę i przeniosła się do Niemiec.
PDF-Vorschau
Bibliographie (68)
- Archiwum Akt Nowych w Warszawie: Konsulat RP w Szczecinie 1921–1939, Ambasada RP w Berlinie 1920–1939.
- Centralne Archiwum Wojskowe w Warszawie: Oddział II Sztabu Głównego Wojska Polskiego.
- Przed, po 1945. Wspomnienia mieszkańców ziemi bytowskiej, red. A. Chludziński, M. Ryś, Pruszcz Gdański–Bytów 2015.
- Sprawy polskie na konferencji pokojowej w Paryżu w 1919 r. Dokumenty i materiały, t. I, Warszawa 1965.
- Źródła do kaszubsko-polskich aspektów Pomorza Zachodniego do roku 1945, red. B. Wachowiak, t. IV: Pomorze Zachodnie w okresie od traktatu wersalskiego po klęskę III Rzeszy w 1945 r., oprac. E. Włodarczyk, Poznań–Gdańsk 2006.
- Baczewski J., Wspomnienia Warmiaka, Warszawa 1961.
- Berendt G., W Republice Weimarskiej i Trzeciej Rzeszy (1919–1945), w: Dzieje Lęborka, red. J. Borzyszkowski, Lębork–Gdańsk 2009.
- Borchers R., Madoń-Mitzner K., Wojna na Kaszubach. Pamięć polskich i niemieckich świadków, Gdańsk 2014.
- Borzyszkowski J., Nadole, Gdańsk 1977.
- Borzyszkowski J., Społeczność kaszubska po 1945 roku, w: Pomerania ethnica. Mniejszości narodowe i etniczne na Pomorzu Zachodnim, red. M. Giedrojć, J. Mieczkowski, Szczecin 1998.
- Czarnik A., Okres republiki weimarskiej i rządów hitlerowskich, w: Dzieje Lęborka, red. J. Lindmajer, T. Machura, Poznań 1982.
- Czarnik G., Polski ruch młodzieżowy na Pograniczu i Kaszubach w latach 1919–1939, Koszalin 1977.
- Czechowicz A., „Głos Pogranicza” i „Głos Pogranicza i Kaszub” (zarys historii), Koszalin
- 1970.
- Czechowicz A., Gasztold T., Hitlerowskie prześladowania Polaków na Pomorzu Zachodnim 1939–1945. Dokumenty – relacje – wspomnienia, Koszalin 1974.
- Dmowski R., Myśli nowoczesnego Polaka, Warszawa 1989.
- Działalność narodowa Polaków na północnym pograniczu polsko-niemieckim w dwudziestoleciu międzywojennym, red. Z. Romanow, Bytów–Pruszcz Gdański 2010.
- Filip M., Od Kaszubów do Niemców. Tożsamość Słowińców z perspektywy antropologii historii, Poznań 2012.
- Galikowski S., Jan Bauer – bojownik o polskość Ziemi Bytowskiej, „Zapiski Koszalińskie” 1967, nr 3.
- Galikowski S., Położenie i walka ludności polskiej w latach 1918–1944, w: Dzieje ziemi bytowskiej, red. S. Gierszewski, Poznań 1972.
- Galikowski S., Szkolnictwo polskie w powiecie bytowskim w dwudziestoleciu międzywojennym, „Rocznik Koszaliński” 1968, nr 4.
- Grabski A.F., Dzieje historiografii, Poznań 2006.
- Hejger M., Przekształcenia narodowościowe na ziemiach zachodnich i północnych Polski w latach 1945–1959, Słupsk 2008.
- Historia Bytowa, red. Z. Szultka, Bytów 1998.
- Judt T., Kiedy zmieniają się fakty. Eseje 1995–2010, Poznań 2015.
- Judt T., Synder T., Rozważania o wieku XX, Poznań 2013.
- Knosała W., Utrwalić pamięć. O rodzinie Styp-Rekowskich z Płotowa, Gdańsk–Bytów 1994.
- Labuda G., Polska granica zachodnia. Tysiąc lat dziejów politycznych, Poznań 1974.
- Lindmajer J., Przemiany gospodarcze na terenie rejencji koszalińskiej w latach 1850–1914, Koszalin–Słupsk 1981.
- Mastalerz-Krystjańczuk M., Pomorze Zachodnie w polskiej nauce, publicystyce i działalności politycznej w latach 1919–1939, Słupsk 2013.
- Migdalski P., Pamięć pomorska po 1945 roku, „Przegląd Uniwersytecki” 2016, nr 10–12.
- Miłosz C., Piesek przydrożny, Kraków 1999.
- Miłosz C., Wyprawa w Dwudziestolecie, Kraków 2000.
- Nowaczyński A., Odkrycie Gdyni, w: Brama na świat. Gdynia 1918–1939, oprac. M. Rdesiński, Gdańsk 1976.
- Pogranicze i Kaszuby w latach terroru. Prześladowania polskiej ludności rodzimej Pomorza Zachodniego 1939–1945, red. A. Czechowicz, Koszalin 1970.
- Pomerania ethnica. Mniejszości narodowe i etniczne na Pomorzu Zachodnim, red. M. Giedrojć, J. Mieczkowski, Szczecin 1998.
- Pomorze – trudna ojczyzna? Kształtowanie się nowej tożsamości 1945–1995, red. A. Sakson, Poznań 1996.
- Rembalski T., Piaszno, Bytów 2009.
- Rembalski T., Rekowo. Z dziejów kaszubskiej wsi drobnoszlacheckiej, Gdynia 2014.
- Rembalski T., Studzienice, Bytów 2009.
- Romanow A., Potrzeby Pomorza Kaszubskiego. Memoriał gen. dyw. Leona Berbeckiego dowódcy Okręgu Korpusu nr VIII w Toruniu z dnia 13 czerwca 1927 r., „Acta Cassubiana” 2001, t. III.
- Romanow Z., Aparat Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej wobec Armii Krajowej. Casus Klemensa Trzebiatowskiego (1913–1984), „Acta Cassubiana” 2016, t. XVI.
- Romanow Z., Polityka władz polskich wobec ludności rodzimej Ziem Zachodnich i Północnych w latach 1945–1960, Słupsk 1999.
- Rybicki H., Nazywano ich Słowińcami, Słupsk 1995.
- Ryś M., Vademecum walki o polskość Ziemi Bytowskiej, Bytów 2011.
- Skóra W., „My, niżej podpisani jesteśmy Polakami“. Deklaracja Kaszubów powiatu bytowskiego z 1922(?) roku i zabiegi o przyłączenie tej ziemi do Polski, w: Kaszubi–Pomorze–Gdańsk. W kręgu pytań o kulturę, historię i tożsamość. Księga Jubileuszowa Profesora Józefa Borzyszkowskiego z okazji 70. Rocznicy Urodzin, red. C. Obracht-Prondzyński, T. Rembalski, K. Lewański, Gdańsk 2016.
- Skóra W., Kaszubi bytowscy i lęborscy w świetle opracowania urzędnika MSZ II Rzeczypospolitej z 1930 roku, „Acta Cassubiana” 2004, t. VI.
- Skóra W., Kaszubi i słupski proces Jana Bauera w 1932 roku. Z dziejów polskiego ruchu narodowego na Pomorzu Zachodnim (część 1), Poznań–Słupsk 2016.
- Skóra W., Liczebność ludności kaszubskiej we wschodnich powiatach prowincji Pomorze w okresie dwudziestolecia międzywojennego, „Rocznik Gdański” 2004, z. 1–2.
- Skóra W., Liczebność, rozmieszczenie i stan posiadania Kaszubów w powiecie lęborskim w dwudziestoleciu międzywojennym, „Acta Cassubiana” 2004, t. VI.
- Skóra W., Obraz Kaszubów pogranicza polsko-niemieckiego w dokumentach placówek MSZ Drugiej Rzeczypospolitej, w: Stereotypy narodowościowe na pograniczu, red. W. Bonusiak, Rzeszów 2002.
- Skóra W., Oddziaływanie polskich władz lokalnych na Kaszubów w Rzeszy w okresie Drugiej Rzeczypospolitej (zarys problemu), w: Polityka regionalna a historyczna i obronna świadomość Polaków. W 80. rocznicę przyłączenia Chojnic do Drugiej
- Rzeczypospolitej, red. J. Knopek, A. Marcinkowski, Bydgoszcz 2001.
- Skóra W., Placówki wywiadu polskiego w Chojnicach. Przyczynek do dziejów Pomorza Zachodniego i Nadwiślańskiego w dwudziestoleciu międzywojennym, Poznań 2011.
- Skóra W., Stefan Hazuka (1882–1978) – polski działacz narodowy z Lęborka, „Biuletyn Historyczny (Lęborskie Bractwo Historyczne i Muzeum w Lęborku)” 2015, nr 38.
- Statistisches Jahrbuch für das Deutsche Reich, Berlin 1926.
- Stępiński W., Uwagi do genezy tak zwanego polskiego niebezpieczeństwa na Pomorzu Zachodnim, w: Pomerania ethnica. Mniejszości narodowe i etniczne na Pomorzu Zachodnim, red. M. Giedrojć, J. Mieczkowski, Szczecin 1998.
- Szczepuła B., Dziadek w Wehrmachcie, Gdańsk 2007.
- Szczepuła B., Rajski ogród, Gdańsk 2010.
- Szkolnictwo i oświata na Pomorzu (XVI–XX w.). XII Konferencja Kaszubsko-Pomorska, red. Z. Romanow, Słupsk 2013.
- Szultka Z., Uwagi o najnowszych publikacjach dotyczących liczebności ludności kaszubskiej na Pomorzu Zachodnim, „Acta Cassubiana” 2003, t. V.
- Topolski J., Wprowadzenie do historii, Poznań 1998.
- Trzebiatowski K., Oświata i szkolnictwo polskie na Pomorzu Zachodnim w pierwszej połowie XX wieku (1900–1939), Poznań 1961.
- Vollack M., Gebiet und Bevölkerung, w: Der Kreis Schlochau. Ein Buch aus preussischpommerscher Heimat, red. M. Vollack, H. Lemke, Band 1, Kiel 1974.
- Wach W., Na kaszubskim szańcu, Warszawa 1968.
- Wrzesiński W., Polski ruch narodowy w Niemczech 1922–1939, Wrocław 1993.
- Wysiecka I., Szczepan Gracz (1888–1942) – polski działacz narodowy, weterynarz, zakonnik, „Biuletyn Historyczny (Lęborskie Bractwo Historyczne i Muzeum w Lęborku)” 2015, nr 38.
- Zbrodnie hitlerowskie na Ziemi Koszlińskiej w latach 1933–1945, red. A. Czechowicz, Poznań 1968.