
Przegląd Zachodniopomorski
Rywalizacja i współpraca. Polityka Barnima I (1233-1278) i Bogusława IV wobec Piastów (1278-1309) – zarys problemu
DOI: 10.18276/pz.2017.2-09
Cytuj
Pełny tekst jest dostępny
| ISSN: | 0552-4245 |
| eISSN: | 2353-3021 |
| Słowa kluczowe: | średniowieczne Pomorze Zachodnie dynastia Piastów dynastia Gryfitów rywalizacja polityczna |
| Data wydania numeru / monografii: | 2017 |
| Liczba stron: | 18 (181-198) |
| OAI-PMH: | Metadane |
| Cited-by (Crossref) ?: | Włącz JavaScript, aby pobrać dane cytowań. |
Abstrakt
Celem artykułu była analiza relacji Piastów z Pomorzem Zachodnim w czasach rządów Barnima I (1233–1278) i jego syna Bogusława IV (1278–1309). Z przeprowadzonej analizy wynika, że wrogie relacje, jakie powstały między Barnimem I a Piastami śląskimi i wielkopolskimi były następstwem militarnej rywalizacji o pograniczne ziemie nadnoteckie, szczególnie o gród w Santoku i kasztelanię santocką. Wyraźnie też daje się zauważyć brak gotowości po stronie Piastów do nawiązania bliższych relacji politycznych z Barnimem I, ale także książę Pomorza Zachodniego w swoich kalkulacjach politycznych nie wykazał się właściwą przenikliwością. Z kolei za panowania jego syna Bogusława IV teoretycznie istniały dogodniejsze uwarunkowania polityczne do nawiązania współpracy z Piastami wielkopolskimi, a konkretnie z Przemysłem II. Co więcej, do takiej próby nawet doszło w 1287 roku w koalicji z księciem wschodniego Pomorza, Mściwojem II, ale większych korzyści politycznych to Bogusławowi IV nie przyniosło. Wkrótce większe nadzieje zaczął on pokładać w sojuszu z potężną Lubeką, za którą stał wyrastający na potężną siłę nie tylko ekonomiczną, ale także polityczną, związek miast hanzeatyckich. Nowy rozdział w relacjach z Piastami otworzyły wydarzenia z połowy ostatniej dekady XIII wieku. Podział Pomorza Zachodniego w 1295 roku i zamordowanie Przemysła II w lutym 1296 roku zupełnie zmieniły sytuację polityczną Bogusława IV, który próbował nawiązać współpracę z nowym władcą w dzielnicy wielkopolskiej, Władysławem Łokietkiem, który jednak nie utrzymał się długo przy władzy na tym terytorium (do 1299 r.). Czescy Przemyślidzi, którzy objęli Wielkopolskę i rządzili nią do 1306 roku, byli zdecydowanie zorientowani na współpracę z wrogimi Bogusławowi IV margrabiami brandenburskimi. Z kolei śląski Piast Henryk Głogowczyk, który sprawował rządy w tej dzielnicy w latach 1306–1309, zupełnie nie wykazywał zainteresowania relacjami z Gryfitami, uwikłany w konflikt z Władysławem Łokietkiem.
Podgląd PDF
Bibliografia (57)
- Annales Colbacenses, w: Pommersches Urkundenbuch, cz. I, red. R. Klempin, Stettin 1877.
- Chronica Marchionum Brandenburgensium, „Forschungen zur Brandenburgischen und Preußischen Gescihichte” 1892, t. 5.
- Chronicon Montis Sereni, Monumenta Germaniae Historica, cz. 23, red. E. Ehrenfeuch¬ter, Hannoverae 1874.
- Codex diplomaticus Silesiae, red. C. Grünhagen, cz. VII, t. 1, Breslau 1884.
- Kronika Wielkopolska, przekł. K. Abgarowicz, wstęp i komentarze B. Kurbis, Warszawa 1965.
- Pommersches Urkundenbuch, cz. I, red. K. Conrad, Köln–Wien 1970; cz. II, red. R. Prü¬mers, Stettin 1881; cz. III, red. R. Prümers, Stettin 1891; cz. IV, red. G. Winter, Stettin 1902–1903.
- Regesten der Markgrafen von Brandenburg aus askanischen Hause, red. H. Krabbo, G. Winter, Berlin 1955.
- Rocznik kapituły gnieźnieńskiej, w: Monumenta Poloniae Historica, t. VI, seria nova, wyd. B. Kürbis, przy współudziale G. Labudy, J. Lucińskiego i R. Walczaka, War¬szawa 1962.
- Rocznik kapituły poznańskiej, w: Monumenta Poloniae Historica, t. VI, seria nova, wyd. B. Kürbis, przy współudziale G. Labudy, J. Lucińskiego i R. Walczaka, Warszawa 1962.
- Rocznik małopolski, w: Monumenta Poloniae Historica, t. III, wyd. A. Bielowski, Lwów 1878, s. 135–202.
- Rocznik Traski, w: Monumenta Poloniae Historica, t. II, wyd. A. Bielowski, Lwów 1872.
- Abraham W., Pierwszy spór kościelno-polityczny w Polsce, Kraków 1895.
- Bieniak J., Postanowienia układu kępińskiego (15 lutego 1282), „Przegląd Historyczny” 1991, t. 82, s. 209–232.
- Bollnow H., Der Kampf um Vorpommrn im 12 und 13. Jahrhundert von Lohar von Sach¬sen bis zum Ende der Staufer, „Baltische Studien”. Neue Folge 1960, t. 47, s. 47–62.
- Böcker H., Märkisch-pommerscher Lehnstreit. H intergründe d es Verhaltens p ommer¬scher Städte im zeitlichen Umfeld des Rostocker Landfriedens von 1283, w: Bei¬träge zur hansisches Kultur-, Verfassungs- und Schiffartsgeschichte, red. H. Wernicke, Weimar 1998.
- Brzustowicz G.J., Rycerstwo ziemi choszczeńskiej w XIII–XIV wieku. Polityka – Gospo¬darka – Kultura, Warszawa 2004.
- Curschmann F., Die Belehnung Herzog Bogislaws I. von Pommern im Lager vor Lübeck (1181), „Pommersche Jahrbücher” 1937, t. 31, s. 5–33.
- Eggert O., Dänisch-wendische Kämpfe in Pommern und Mecklenburg, „Baltische Studien”. Neue Folge 1928, t. 30.
- Gahlbeck Ch., Zisterzienser und Zisterzienserinnen in der Neumark, Berlin 2002.
- Grodecki R., Historia Śląska od najdawniejszych czasów do 1400 r., t. I, Kraków 1933.
- Guzikowski K., Obce rycerstwo na Pomorzu Zachodnim do początku XIV wieku, Szcze¬cin 2013.
- Hauziński J., Uniwersalistyczny kontekst aktu raweńskiego w sprawie Pomorza, w: Po¬morze Słowiańskie i jego sąsiedzi X–XV w., red. J. Hauziński, Gdańsk 1995, s. 121– 134.
- Jasiński K., Rodowód Piastów śląskich, t. II, Wrocław 1975.
- Jasiński K., Tragedia rogozińska 1296 r. na tle rywalizacji wielkopolsko-brandenbur¬skiej o Pomorze Gdańskie, „Zapiski Historyczne” 1961, t. 26.
- Lucht D., Die Außenpolitik Herzog Barnims I. von Pommern, „Baltische Studien”. Neue Folge 1965, t. 51, s. 15–32.
- Lucht D., Pommern und das Reich vom Beginn des 12. Jahrhunderts bis zum Jahre 1181, „Baltische Studien” 1984, t. 70, s. 7–21.
- Lüpke H., Zantoch in der Geschichte des 11. bis 13 Jahrhunderts, w: Zantoch. Eine Burg im deutschen Osten, red. A. Brackmann, W. Unterzagt, Leipzig 1936.
- Meyn J., Die Schlacht bei Börnhoved (1227) und ihre Folgen. Das askanische Herzogtum Sachsen bis zum Ende des 13. Jahrhunderts, w: Herrscherwechsel im Herzogtum Lauenburg, red. E. Opitz, Mölln 1998.
- Michas U., Die Eroberung und Besiedlung Nordostbrandenburgs. In der Reihe: Entdec¬kungen entlang der Märkischen Eiszeitstraße, Gesellschaft zur Erforschung und Förderung der märkischen Eiszeitstraße, Bd. 7, Eberswalde 2003.
- Mohrmann W.-D., Der Landfrieden im Ostseeraum während des späten Mittelalters, Kallmünz 1972.
- Niessen P. Die Erwerbung der Neumark durch Askanier, „Forschungen zur Brandenbur¬gischen und Preusischen Geschichte” 1891, t. 4.
- Niessen P., Die staatsrechtlichen Verhätnisse Poommerns in den Jahren 1180–1214, „Baltische Studien”. Neue Folge 1913, t. 17.
- Niessen P., Geschichte der Neumark im Zeitalter ihrer Entstehung und Besiedlung, Landsberg 1905.
- Nowacki B., Przemysł I, Poznań 2003.
- Petersohn J., Der südliche Ostseeraum im kirchlich-politischen Kräftespiel des Reiches, Polens und Dänemarks vom 10. bis 13. Jahrhundert. Mission – Kirchenorganisation – Kultpolitik, Köln–Wien 1979.
- Przybył M., Władysław Laskonogi, Poznań 2002.
- Rachfahl F., Der Ursprung des brandenburgisch-pommerschen Lehnverhältnisses, „For¬schungen zur Brandenburgischen und Preusischen Geschichte” 1892, t. 5, s. 51–84.
- Randt E., Grenzbeziehungen der schlesischen Piasten Herzog Heinrich I. und Herzog Heinrich II. mit Barnim I. von Pommern-Stettin und dem Bistum Kammin, „Zeit¬schrift des Vereins für Geschichte Schlesiens” 1931, t. 65.
- Renn G., Die Bedeutung des Namens: Pommern und die Bezeichnungen für das heutige Pommern in der Geschichte, Greifswald 1937.
- Rörig F., Die Schlacht bei Bornhöved 1227, „Zeitschrift des Vereins für Lübeckische Geschichte und Altermskunde” 1928, t. 24, s. 281–299.
- Rymar E., Historia polityczna i społeczna Nowej Marchii w średniowieczu (do 1535), Gorzów Wielkopolski 2015.
- Rymar E., Między układem kremmeńskim i landyńskim (1236–1250). Wojna Pomorza Zachodniego z Rugią i i Brandenburgią, „Roczniki Historyczne” 1987, t. 53.
- Rymar E., Próba identyfikacji Jakuba Kaszuby, zabójcy króla Przemysła II w powiąza¬niu z ekspansją brandenburską na północne obszary Wielkopolski, w: Niemcy–Pol¬ska w średniowieczu, Poznań 1996, s. 203–224.
- Rymar E., Rodowód książąt pomorskich, Szczecin 2005 (wyd. II popr.).
- Rymar E., Stosunki Przemysła II z margrabiami brandenburskimi ze starszej linii askań¬skiej w latach 1279–1296, w: Przemysł II. Odnowienie Królestwa Polskiego, red. J. Krzyżaniakowa, Poznań 1997.
- Rymar E., Wielkie Pomorze obszarem lennym margrabiów brandenburskich z dynastii askańskiej (trybutarnym rzeszy Niemieckiej), „Roczniki Historyczne” 1996, t. 62.
- Rymar E., Władcy Brandenburgii na dzisiejszych ziemiach polskich, zwłaszcza w Nowej Marchii i na Pomorzu w latach 1200–1319 (itinerarium), „Rocznik Słupski” 1991.
- Rymar E., Zaprowadzenie lennego zwierzchnictwa brandenburskiego nad księstwem Barnima I zachodniopomorskiego (1232–1235), w: Opuscula minora in memoriam Iosepho Spors, Słupsk 1993, s. 119–138.
- Smoliński M., Polityka zachodnia księcia gdańsko-pomorskiego Świętopełka, Gdańsk 2000.
- Spors J., Agresja brandenburska wobec Wielkopolski do 1278 roku, „Roczniki Histo¬ryczne” 1974, nr 40, s. 107–141.
- Spors J., Ośrodki stołeczne państwa zachodniopomorskiego w XII i pierwszej połowie XIII w., „Materiały Zachodniopomorskie” 1981, t. 27.
- Swieżawski A., Przemysł – król Polski, Warszawa 2006.
- Śliwiński B., Poczet książąt gdańskich. Dynastia Sobiesławowiców w XII–XIII wieku, Gdańsk 1997.
- Wehrmann M., Vom Kriege Brandenburgs und Pommerns in den Jahren 1283–1284, „Monatsblätter der Gesellschaft für Pommersche Geschichte und Altertumskunde” 1903, t. 17.
- Zdrenka J., Polityka zagraniczna książąt szczecińskich w latach 1295–1411, Słupsk 1987.
- Zientara B., Henryk Brodaty i jego czasy, Warszawa 1997 (wyd. II).
- Zickermann F., Das Lehnverhältnis zwischen Brandenburg und Pommern im dreizehn¬ten und vierzenten Jahrhundert, „Forschungen zur Brandenburgischen und Preusi¬schen Geschichte” 1891, t. 4, s. 1–120.




