
Przegląd Zachodniopomorski
Siege activities during the Thirty Years’ War and their impact on the construction of modern fortresses in Pommern, Neumark and Schlesien
(Działania oblężnicze w trakcie wojny trzydziestoletniej i ich wpływ na budowę nowożytnych twierdz na terenie Pomorza, Nowej Marchii i Śląska)
DOI: 10.18276/pz.2019.4-09
Cytuj
Pełny tekst jest dostępny
| ISSN: | 0552-4245 |
| eISSN: | 2353-3021 |
| Autorzy: | Grzegorz Podruczny |
| Słowa kluczowe: | Wojna trzydziestoletnia wojna oblężnicza fortyfikacje oblężenie bastion historia wojskowości Śląsk Nowa Marchia Pomorze |
| Data wydania numeru / monografii: | 2019 |
| Liczba stron: | 34 (189-222) |
| OAI-PMH: | Metadane |
| Cited-by (Crossref) ?: | Włącz JavaScript, aby pobrać dane cytowań. |
Abstrakt
Fortyfikacja bastionowa narodziła się na przełomie XV i XVI wieku we Włoszech i bardzo szybko rozpowszechniła się w całej Europie. Na terenie Pomorza, obecnej Ziemi Lubuskiej i Śląska pojawiły się już w połowie XVI wieku, jednak, u zarania wojny trzydziestoletniej twierdze bastionowe nadal były rzadkością w tej części kontynentu. Po wojnie trzydziestoletniej sytuacja zmieniła się diametralnie. Bastionowo ufortyfikowano 45 kolejnych miejscowości. Stało się to na skutek bardzo intensywnych działań oblężniczych na tym terenie. W okresie między 1625 a 1648 rokiem, doszło do 121 oblężeń. Miasta zdobywano ostrzałem, atakiem zbliżeniowym, szturmem i minami lub też kombinacją tych technik.
Spośród miejscowości bastionowo ufortyfikowanych w czasie tej wojny 21 straciło znaczenie tuż po tym konflikcie, 15 zanikło w ciągu stulecia po wojnie a 9 zachowało znaczenie aż po XIX wiek. Spośród tych ostatnich trzy było niewielkimi i mało istotnymi warowniami (Dąbie, Szczecin i Penemünde), pozostałe – Brzeg, Nysa, Głogów, Szczecin, Kołobrzeg i Stralsund zachowały znaczenie jako istotne warownie aż po XIX, a niekiedy aż po połowę XX wieku.
Podgląd PDF
Bibliografia (48)
- Literature:
- Berghaus H., Geschichte der Stadt Stettin der Hauptstadt von Pommern, Berlin 1876.
- Bonin von U., Geschichte des Ingenieurkorps und der Pioniere in Preußen, vol. 2, Berlin 1878.
- Bogdanowicz J., Twierdza w Nysie, in: Fortyfikacja, vol. 5, Warszawa–Kraków 1998, pp. 197–198.
- Burk K., Handbuch der Festungen des Historischen Deutschen Ostens, Osnabrück 1995.
- Burkhardt, R. Chronik der Insel Usedom. 3. Abschnitt: Seit der Reformation (1535), Swinemünde 1909.
- Duffy Ch., Kamen a ohen. Bastionova pevnost, jeji zrod a vyvoj v dejinach pevnostniho velecnictvi, Brno 1998.
- Eckert W., Fortyfikacje Głogowa, Zielona Góra 2006.
- Engelien A., Henning Fr., Geschichte der Stadt Landsberg an der Warthe von den ältesten Zeiten bis auf die Gegenwart, mit einer lithographierten Ansicht der Stadt vom Jahre 1650, Landsberg 1857.
- Englund P., Lata wojen, Warszawa 2013.
- Gadebusch W.F., Chronik der Insel Usedom: Mit einer Charte der Insel Usedom, Anclam 1863.
- Goedsche O.L., Geschichte und Statistik des Militsch-Trachenberger Kreises, Breslau 1847.
- Herbst J.K., Chronik der Stadt Hirschberg in Schlesien bis zum Jahre 1847, Hirschberg 1849.
- Idzikowski F., Geschichte der Stadt Oppeln, Oppeln 1863.
- Maroń J., Militarne aspekty wojny trzydziestoletniej na Śląsku, Wrocław 2000.
- Minsberg F., Geschichte der Stadt und Festung Gross Glogau, vol. 2, Glogau 1853.
- Matuszkiewicz F., Geschichte der Stadt Sprottau, Sprottau 1908.
- Möller G., Pfenning A., Die Stralsunder Festung, in: Festungsbaukunst in Europas Mitte. Festschrift zum 30-jährigen Bestehen der Deutschen Gesellschaft für Festungsforschung, Regensburg 2011, pp. 199–222.
- Obstfelder von C., Chronik der Stadt Crossen, Crossen 1895.
- Pierre de la, J.M., Ausführliche Geschichte der Ukermark, nach Urkunden bearbeitet und mit besondern historischen Untersuchungen begleitet, Prenzlau 1847.
- Podruczny G., Wichrowski M., Kostrzyn i jego satelity. Brandenburskie fortyfikacje stałe w dorzeczu Środkowej Odry od wojny 30-letniej po wojny śląskie, in: Dziennik jeńca i inne szkice. Twierdza Kostrzyn w przeszłości, eds. B. Myketow, K. Sanocka, M. Turek, Kostrzyn–Zielona Góra 2006, pp. 9–48.
- Podruczny G., Twierdza Wrocław w okresie fryderycjańskim. Fortyfikacje, garnizon i działania wojenne w latach 1741–1806, Wrocław 2008.
- Podruczny G., Król i jego twierdze. Fryderyk Wielki i pruska fortyfikacja stała w latach 1740–1786, Oświęcim 2013.
- Podruczny G., Twierdza Brzeg w okresie fryderycjańskim, in: Wokół bitwy pod Małujowicami. Studia z dziejów XVIII-wiecznego Brzegu i ziemi brzeskiej, ed. G. Podruczny, A. Peszko, Brzeg 2017, pp. 21–51.
- Rubow O., Stadt und Festung Kolberg, Kolberg 1936.
- Spieker Ch.W., Geschichte der Stadt Frankfurt an der Oder. Erster Teil: Von der Gründung der Stadt bis zum Königtum der Hohenzollern, Frankfurt/Oder 1853.
- Stoewer R., Geschichte der Stadt Kolberg, Kolberg 1897.
- Teske Ch.G., Geschichte der Stadt Stargard, Stargard 1843.
- Troska F., Geschichte der Stadt Leobschütz, Leobschütz 1892.
- Weltzel A., Geschichte der Stadt, Herrschaft und ehemaliegen Festung Kosel, Kosel 1888.
- Wichrowski M., Budowniczy twierdz, in: In silentio et spe fortituda mea. Johann von Küstrin – Jan z Kostrzyna, Kostrzyn nad Odrą 2014, pp. 255–284.
- Wichrowski M., Najstarsze bastiony w Polsce. Zagadnienie chronologii budowy renesansowej twierdzy Kostrzyn w zwierciadle uczonej literatury i źródeł archiwalnych, “Nowa Marchia – prowincja zapomniana” 2016, no. 12, pp. 144–203.
- Old prints, sources and manuscripts:
- Buckisch G.F., Schlesischer Religions Acten Fünfter Teil, handelnd von den unseeligen Zeiten des Mannsfeldisch-sächsischen und Schwedischen Krieges, auch was dabey bies zu dem Pragerischen Neben Recess und hernach in Schlesien Religions-Sachen vorgelaufen / durch Gottfriedt Buckischen Kays[er-] und König[lichen] Regierungs-Secretarium zum Brieg colligiret und zusammengetragen, Książnica Cieszyńska, sygn. SZ DD II 2 f, k. 1230.
- Cataneo G., Libro Nuovo di fortificare offendere et difendere, Brescia 1567.
- Damm Ao. 1649, Riksarkivet Stockholm, SE/KrA/0406/25/043/003.
- Die Festung Stettin und Damm, bearbeitet im Jahre 1843, Staatsbibliothek zu Berlin, Denkschriften des Preussischen Generalstabes, XXXVIII Stettin, no. 39.
- Fischbach F.L.J., Statistisch-topographische Städte-Beschreibung der Mark Brandenburg: Des ersten Theiles, erster Band, enthaltend den Ober-Barnimschen Kreis, Potsdam 1786.
- Lucae F., Schlesiens curiose Denckwürdigkeiten, oder vollkommene Chronica Von Oberund Nieder-Schlesien, Franckfurt am Mayn 1689.
- Merian M., Zeiller M., Topographia Bohemiae, Moraviae Et Silesiae: das ist, Beschreibung vnd eigentliche Abbildung der Vornehmsten, vnd bekandtisten Stätte, vnd Plätze, in dem Königreich Boheim vnd einverleibten Landern, Mähren, vnd Schlesien, Frankfurt am Main 1650.
- Merian M., Zeiller M., Topographia Electoratus Brandenburgici et Ducatus Pomeraniae, Frankfurt am Main 1652.
- Theatrum Europaeum, 1: Abelinus, Johann Philipp Theatrum Europaeum, Oder Außführliche/ und Wahrhaftige Beschreibung aller und jeder denckwürdiger Geschichten…, Franckfurt am Mayn 1635.
- Theatrum Europaeum, 2: Theatrum Europaeum, oder außführliche und warhafftige Beschreibung aller und jeder denckwürdiger Geschichten…, Bd. 2, Franckfurt am Mäyn 1646.
- Theatrum Europaeum, 3: Theatri Europaei Continuatio III. Das ist: Historischer Chronicken Dritter Theil…, Franckfurt am Mäyn 1670.
- Theatrum Europaeum, 4: Theatri Europaei Vierdter Theil Das ist: Glaubwürdige Beschreibung Denckwürdiger Geschichten die sich in Europa…, Franckfurt am Mäyn 1692.
- Theatrum Europaeum, 5: Theatrum Europaeum, oder außführliche und warhafftige Beschreibung aller und jeder denckwürdiger Geschichten, so sich hin und wieder in der Wel…, Franckfurt am Mäyn 1651.
- Theatrum Europaeum, 6: Theatri Europaei Sechster und letzter Theil, das ist Ausführliche Beschreibung der Denkwürdigsten Geschichten…, Franckfurt am Mayn 1663.
- Wernher F.B., Topographia oder Prodromus Delineati Principatus Lignicensis Bregensis, et Wolaviensis, Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu, Oddział Rękopisów, Akc. 1948/1094.




