Stosunki polsko-czechosłowackie 1969–1989. Od „normalizacji” do aksamitnej rewolucji


ISBN: 978-83-8419-061-6    ISBN (online): 978-83-8419-062-3    ISSN: 0860-2751    OAI    DOI: 10.18276/978-83-8419-062-3
CC BY-SA   Open Access 

Liste der Ausgaben / T. (MCDXCIII) 1419

Erscheinungsjahr:2025
Bereich:Bereich der Sozialwissenschaften
Disziplin:Politikwissenschaft und Verwaltung
Autoren: Anna Szczepańska-Dudziak ORCID
Uniwersytet Szczeciński

Information

Wersja elektroniczna publikacji dostępna na licencji CC BY-SA 4.0 po 12 miesiącach od daty wprowadzenia do obrotu: grudzień 2025

Wersję drukowaną publikacji można nabyć w sklepie Wydawnictwa Naukowego Uniwersytetu Szczecińskiego: wn.usz.edu.pl/sklep/

Abstract

Polish-Czechoslovak Relations 1969–1989. From ‘Normalisation’ to the Velvet Revolution

The monograph is devoted to official relations between the People’s Republic of Poland and the Czechoslovak Socialist Republic in the years 1969–1989 – a period encompassing both the policy of ‘normalisation’ after the events of 1968 and the decade of the 1980s and the growing crisis in the People’s Republic of Poland. The book analyses the various forms of cooperation between Warsaw and Prague, focusing on political, diplomatic, cultural and scientific and economic relations, including the activities of the foreign service, the Centres of Culture and Information, cooperation between universities and the Academies of Sciences.

The author adopts an institutional and comparative perspective, examining both the formal mechanisms of cooperation and their actual functioning under conditions of limited sovereignty and ideological pressure from the USSR. The work is based on an extensive archival search conducted in Poland and the Chechen Republic s, using official and diplomatic sources, as well as documentation from cultural and scientific institutions, much of it hitherto unpublished.

The central thesis of the book is that, despite the appearance of unity and an elaborate institutional network, relations between the People’s Republic of Poland and the USSR were profoundly asymmetrical, devoid of real partnership and limited by the systemic conditions of the Eastern Bloc. At the same time, it has been shown that in areas such as culture, science or people- to-people contacts there was space for exchanges that went beyond the framework of official propaganda and led to genuine cognition and cooperation. The monograph fills a gap in previous research on PRL-CSRS bilateral relations and attempts to provide a new perspective on the functioning of official cooperation between these countries in the last two decades of the communist system.

Bibliographie

1.Źródła Archiwalne
2.Archiwum Akt Nowych, Warszawa
3.Ministerstwo Handlu Zagranicznego w Warszawie 1945–1975
4.Ministerstwo Handlu Zagranicznego i Gospodarki Morskiej 1957–1973, 1974–1981
5.Ministerstwo Przemysłu i Handlu w Warszawie [1946–1991] 1991–1996 [1997]
6.Polska Zjednoczona Partia Robotnicza. Komitet Centralny w Warszawie 1948–1990
7.Archiwum Ministerstwa Spraw Zagranicznych w Warszawie
8.Departament I 1968–1978
9.Departament I 1980–1987
10.Departament Konsularny 1961–1990
11.Departament Prasy Współpracy Kulturalnej i Naukowej
12.Archiwum Polskiej Akademii Nauk
13.Biuro Współpracy z Zagranicą Archiwum Zakładowe Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego
14.Akta Biura (Departamentu) Współpracy Kulturalnej Polski z Zagranicą
15.Archiv Ministerstva zahraničních věcí České republiky
16.Diplomatický Protokol 1965–1975
17.Dokumentace teritoriálních odborů 1945–1989
18.Konzulární odbor 1967–1975
19.Materialy do vlady
20.Politycke Zpravy Varšava 1945–1977
21.Porady kolegia
22.Teritoriální odbor-tajné, 1965–1969
23.Teritoriální odbor-tajné, Polsko 1970–1974
24.Teritoriální odbor-tajné, Polsko 1975–1979
25.Teritoriální odbor-tajné, Polsko 1980–1989
26.Masarykův ùstav a Archiv Akademia Věd ČR
27.Ústav dějin evropských socialistických zemí ČSAV
28.Ústav dějin střední a východní Evropy
29.Vědecké kolegium historie ČSAV
30.Národní archiv České republiky
31.Gustáv Husák (Kancelář generálního tajemníka ÙV KSČ)
32.Miloš Jakeš (Kancelář generálního tajemníka ÙV KSČ)
33.Ministerstvo kultury
34.Úřad předsednictva vlády – tajná spisovna 1917–1945–1959 (1962)
35.Ústřední výbor KSČ 1945–1989, Praha – generální sekretariát
36.Ústřední výbor KSČ 1945–1989, Praha – oddělení mezinárodní
37.Ústřední výbor KSČ 1945–1989, Praha – zasedání
38.Źródła publikowane
39.Akce „Sever”. Státní bezpečnost a krize Polské lidové republiky 1980–1984, cz. 1–2, red. P. Blažek, Praha 2017.
40.Cirkulární telegramy Československého Ministerstva Zahraničních věcí z let komunistického režimu (1956–1989), cz. 1: Cirkulární telegramy MZV 1967/68, sv. I/1 (1956–1963), oprac. J. Dejmek, Historický Ústav AV ČR, Praha 2022.
41.Cirkulární telegramy Československého Ministerstva Zahraničních věcí z let komunistického režimu (1956–1989), cz. 2: Cirkulární telegramy MZV 1969–1980, sv. II/1 (1969–1972), oprac. J. Dejmek, Historický Ústav AV ČR, Praha 2022.
42.Cirkulární telegramy Československého Ministerstva Zahraničních věcí z let komunistického režimu (1956–1989), cz. 3: Cirkulární telegramy MZV 1981–1985, sv. II/3 (1977–1980), oprac. J. Dejmek, Historický Ústav AV ČR, Praga 2023.
43.Dokumenty k československé zahraniční polityce, Historický Ústav AV ČR. Husák G., Artykuły, przemówienia 1965–1976, Warszawa 1977.
44.Mezinárodní souvislosti československé krize 1967–1970. Září 1968–květen 1970, red. J. Vondrová, J. Navrátil, Praha–Brno 1997.
45.Ministerstwo Kultury i Sztuki w Dokumentach 1918–1998, wybór A. Siciński, A.G. Dąbrowski, J. Gmurek, Warszawa 1998.
46.Operacja „Podhale”. Służba bezpieczeństwa wobec wydarzeń w Czechosłowacji 1968–1970, oprac. Ł. Kamiński, G. Majchrzak, Warszawa 2008.
47.Oświadczenie Sejmu PRL w związku z 21 rocznicą interwencji wojsk Układu Warszawskiego w Czechosłowackiej Republice Socjalistycznej, Warszawa 17.08.1989, „Zbiór Dokumentów” PISM, nr 3, 1990.
48.Przed i po 13 grudnia. Państwa bloku wschodniego wobec kryzysu w PRL 1980–1982, oprac. Ł. Kamiński, t. 1–2, Warszawa 2006–2007.
49.Przemówienie w Sejmie ministra spraw zagranicznych Tadeusza Olechowskiego na temat zdań i kierunków polskiej polityki zagranicznej, Warszawa 24.02.1989, „Zbiór Dokumentów” PISM, nr 1, 1990.
50.Sprawozdania z działalności Polskiej Akademii Nauk 1969–1989, 1970–1989.
51.Zaciskanie pętli. Tajne dokumenty dotyczące Czechosłowacji w 1968 r., red. A. Galicki, A. Paczkowski, Warszawa 1995.
52.Zmierzch dyktatury. Polska lat 1986–1989 w świetle dokumentów, t. 2 (czerwiec–grudzień 1989), wybór, wstęp i oprac. A. Dudek, Warszawa 2013.
53.Pamiętniki i wspomnienia
54.Baka W., Zmagania o reformę. Z dziennika politycznego 1980–1990, Warszawa 2007.
55.Barcikowski K., U szczytów władzy, Warszawa 1998.
56.Chňoupek B., Memoáre in claris, Praha 1998.
57.Czyrek J., Rozmowy z synem (o polskiej lewicy i transformacji), Toruń 2012.
58.Dubček A., Nadzieja umrze ostatnia, Warszawa 1995.
59.Gierek E., Smak życia. Pamiętniki, Warszawa 1993.
60.Hájek J., Paměti, Praha 1977.
61.Hájek J., Rok 1968, Praha 1994.
62.Havel V., Tylko krótko proszę. Rozmowy z Karelem Hvížďalą, zapiski, dokumenty, Kraków 2007.
63.Horňák V., Československo mezi přestavbou a revoluci. Politický deník 1987–1991, cz. 1: Přestavba, Praha 1991.
64.Hvišč J., Polonistyka w Słowacji, „Biuletyn Polonistyczny” 1979, nr 22/4.
65.Jakeš M., Dva roky generálním tajemníkem, Praha 1996.
66.Janiurek W., Nie wołać mnie z powrotem, Katowice 1991.
67.Jaroszewicz P., B. Roliński, Przerywam milczenie… 1939–1989, Warszawa 1991.
68.Jaruzelski W., Stan wojenny. Dlaczego..., Warszawa 1992.
69.Kania S., Zatrzymać konfrontację, Warszawa 1991.
70.Rakowski M.F., Jak to się stało, Warszawa 1991.
71.Rakowski M.F., Dzienniki polityczne 1987–1990, Warszawa 2005.
72.Sedlák J., Muž nad stolem, aneb byl jsem Štrougalovým poradcem, Praha 2010
73.Štrougal L., Paměti a úvahy, Praha 2009.
74.Svatek V., Od Husáka k Havlovi aneb Čech ve Varšaviě: vzpomínký diplomata z let 1980–1992, Praha 2009.
75.Tejchma J., Odszedł Gomułka, przyszedł Gierek: Notatki z lat 1971–1973, Toruń 2006.
76.Opracowania
77.Bálek A., Československá ekonomika v osemdesátých letech 20. stoleti, „Acta Oeconomica Pragensia” 2007, roč. 15, č. 7, s. 45–50, https://aop.vse.cz/artkey/aop-200707-0001_ceskoslovenskaekonomika- v-osmdesatych-letech-20-stoleti.php.
78.Banach M., Zagraniczne ośrodki kultury i informacji, „Przegląd Stosunków Międzynarodowych” nr 5, 1977.
79.Bankowicz M., Zlikwidowane państw. Ze studiów nad polityka polityką Czechosłowacji, Kraków 2003.
80.Barešová M., Dvořáková T., Generace normalizace. Ztracena nade Českého filmu, Praha 2017.
81.Baron R., Madecki R. in., Česká polonistická studia: tradice a současnost (filologie – historie – politologie – právo), Praha 2014.
82.Bednařík P., Serialý Jaroslava Dietla Muž na Radnici a Okres na Severu – jejich úloha v rámci vysílání Československé televise a dobové hodnocení v mediích, „Acta Universitatis Palackianae Olomucensis. Facultas Philosophica” 2008, nr 6.
83.Bielec D., Czescy autorzy w polskim drugim obiegu a polsko-czeskie stereotypy, „Bohemistyka” 2008, nr 1–4.
84.Bilý M., 1981: Role Varšavské smlouvy ve druhé fázi polské krize, „Historie a vojenství” 2013, č. 2.
85.Blažek P., Akcja „Červotoč” (Kołatek). Tajny współpracownik SB Stanislav Dvořák jako kurier „Solidarności Polsko-Czechosłowackiej”, „Pamięć i Sprawiedliwość” 2006, nr 1.
86.Blažek P., Československo a polská krize 1980–1981, „Securitas imperii” 2012, č. 1.
87.Blažek P., Czechosłowacja a kryzys w Polsce w latach 1980–1989, w: Świat wobec „Solidarności” 1980–1989, red. P. Jaworski, Ł. Kamiński, Warszawa 2013.
88.Blažek P., Służba Bezpieczeństwa Państwowego a Polacy w Czechosłowacji na początku lat osiemdziesiątych XX w., w: Internacjonalizm czy…? Działania organów bezpieczeństwa państw komunistycznych wobec mniejszości narodowych (1944–1989), red. J. Hytrek-Hryciuk, G. Strauchold, J. Syrnyk, Warszawa–Wrocław 2011.
89.Blažek P., Solidarita se Solidaritou: Opoziční hnutí v Československu a vyhlášení polského „válečného stavu” v prosinci 1981, w: Od rywalizacji do współpracy. Relacje polsko-czeskie w badaniach młodych historyków z Polski i Republiki Czeskiej, red. D. Dąbrowski, Wrocław 2003.
90.Blažek P., Typologie opozice a odporu proti komunistickému režimu. Přehled koncepcí a limity bádáni, w: Opozice a odpor proti komunistickému režimu v Československu 1968–1989, red. P. Blažek, Praha 2005.
91.Blehova B., Michail Gorbačov und der Fall des Kommunismus in der Tschechoslowakei, w: Osteuropa vom Weltkrieg zur Wende, red. W. Mueller, M. Portmann, 2007, https://www.academia. edu/35446367/Michail_Gorba%C4%8Dev_und_der_Fall_des_Kommunismus_in_ der_Tschechoslowakei.
92.Bożyk P., Polityka gospodarcza w latach 70., w: Polska pod rządami PZPR, red. M.F. Rakowski, Warszawa 2000.
93.Bożyk P., Współpraca gospodarcza krajów socjalistycznych RWPG, Warszawa 1979.
94.Brádlerová D., Kmochová N., Nástin problematiky spolupráce Českosloveské Akademie Věd a Polské Akademie věd od roku 1953 do počátku sedemdesatých let. Materiálová rešerše, w: Semináře a studie Výzkumného centra pro dějiny věd z vedy z let 2002–2003, oprac. A. Kostlan, red. M. Devátá, Praha 2003.
95.Břečka J., Brno a Jihomoravský kraj, w: M. Bárta, J. Břečka, J. Kalous, Demonstrace v Československu v srpnu 1969 a jejich potlačení, Praha 2012.
96.Bren P., Zelinář a jeho televize: Kultura komunismu po pražském jaru 1968, Praha 2013.
97.Buczma L., Gajda E., Stosunki polsko-czechosłowackie w latach 1944–1970, „Sprawy Międzynarodowe” 1970, nr 7.
98.Cisařová J., Českolovenská televize a politická moc 1953–1969, „Soudobé dějiny” 2002, č. 3–4.
99.Ciszewska E., Sojusznicy z rozsądku. Polska i Czechosłowacja w projekcie socjalistycznego internacjonalizmu filmowego w okresie 1945–1970, Łódź 2025.
100.Czechoslovakia. Crisis in World Communism, red. V. Mastny, New York 1972.
101.Dabert D., Fenomen Czechosłowackiej Nowej Fali, w: Czechosłowacka Nowa Fala, red. M. Matla, L. Németh Vítová, Poznań 2012.
102.Dejmek J., Československo, jeho sousedé a velmoci ve XX. století (1918 až 1992): vybrané kapitoly z dějin československé zahraniční politiky, Praha 2002.
103.Dejmek J., Diplomacie Československa, cz. 1: Nástin dějin Ministerstva zahraničních věci a diplomacie (1918–1992), Praha 2012.
104.Dejmek J., Diplomacie Československa, cz. 2: Biografický slovník československých diplomatů (1918– 1992), Praha 2013.
105.Dekada Gierka. Blaski i cienie, red. P. Bożyk, Warszawa 1973.
106.Dudek A., Mechanizmy i instrumenty propagandy zagranicznej Polski w latach 1946–1950, Wrocław 2002.
107.Durman K., Útěk od praporů. Kreml a krize impéria 1964–1991, Praha 1998.
108.Fik M., Kultura polska po Jałcie. Kronika lat 1944–1981, Warszawa 1991.
109.Fikcja czy rzeczywistość? Wybór audycji polskiego Radia Szczecin z lat 1946–1989, wybór i oprac. P. Szulc, Szczecin 2009.
110.Gąsior G., Praska Wiosna w Bratysławie. Kierownictwo Komunistycznych Partii Słowacji w okresie próby reform system politycznego w Czechosłowacji w latach 1968–1969, Warszawa 2015.
111.Goclon J., Umowa między Polską a Czechosłowacją zawarta 13 VI 1958 r. w sprawie ostatecznego wytyczenia granicy państwowej – przesądzająca los Zaolzia, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Opolskiego. Historia” 1998, nr 35.
112.Grudzień 1970 r. genezą Sierpnia 1980 r., red. K. Kozłowski, Szczecin 2000.
113.Hames P., Czechosłowacka nowa Nowa Fala, Gdańsk 2009.
114.Hebda E., Obecność niezależnej kultury czeskiej we Wrocławiu w latach 1981–1989, w: Wrocław w Czechach. Czesi we Wrocławiu. Literatura, język, kultura, red. Z. Tarajło-Lipowska, J. Malicki, Warszawa 2003.
115.Hlouškova J., Rola literatury polskiej w środowisku czeskim i przemiany w jej odbiorze po drugiej wojnie światowej, w: Czechy i Polska na szlakach ich kulturowego rozwoju, red. J. Grell, Kraków 1998.
116.Hradecka V., Koudelka F., Kádrová polityka a nomenklatura KSČ 1969–1974, Praha 1998.
117.Hučková J., Prasa czechosłowacka wobec filmowych sukcesów Andrzeja Wajdy na przełomie lat 70. i 80. XX wieku, w: Polsko-czeskie i polsko-słowackie kontakty filmowe, red. E. Ciszewska, M. Góralik, Łódź 2018.
118.Husák P., Česká cesta ke svobodě, cz. 1: Revoluce či co?, Praha 1999.
119.Hutchings R.L., Soviet-East European Relations. Consolidation and Conflict, Wisconsin 1987.
120.Informator o stosunkach polsko-czechosłowackich 1944–1989, oprac. M. Wilk, Z. Kacpura, Warszawa 1991.
121.Jančí D., Bludný kruh „zdokonalování řízení” československé ekonomiky (1978–1985), w: Znormalizováno. Československo v letech 1978–1985, red. J. Petráš, L. Svoboda, Praha – České Budéjovice 2020.
122.Jasiński Z., Ludność polska. Diaspora w Czechosłowacji, w: Polonia w Europie, red. B. Szydłowska- Ceglowa, J. Serwański, Poznań 1992.
123.Jezierski A., Leszczyńska, C., Dzieje gospodarcze Polski, Warszawa 2003.
124.Jowczuk M., Łukin J., Duchowa wspólnota i zbliżenie kultur krajów socjalistycznych, „Przegląd Międzynarodowy” 1974, nr 10.
125.Juřica M., Léta 1968–1969 v Ostravě: zmařený pokus o obnovu občanské společnosti, https://www. moderni-dejiny.cz/clanek/ostrava-v-dobe-normalizace-1969-1988.
126.Kadlec Č.M., Hry o hranice, Chrást u Pořičan 2001.
127.Kaliński J., Gospodarka Polski w latach 1944–1989. Przemiany strukturalne, Warszawa 1995.
128.Kaliński J., Kiedy zaczęło się odradzanie gospodarki rynkowej w Polsce?, „Optimum. Studia Ekonomiczne” 2015, nr 1, https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/3055/1/01_Janusz% 20Kalinski.pdf.
129.Kaliński J., Kryzys gospodarczy w latach 1979–1982 zwiastunem upadku PRL, „Optimum. Studia Ekonomiczne” 2021, nr 1, https://optimum.uwb.edu.pl/index.php/osj/article/view/437/278.
130.Kaliński J., Nierównowaga zewnętrzna gospodarki Polski Ludowej, „Kwartalnik Kolegium Ekonomiczno- Społecznego. Studia i Prace SGH” 2021, nr 3.
131.Kalous J., Poslední cesta ministra Kasky, „Pamět’ a dějiny” 2013, č. 1, https://www.ustrcr.cz/data/ pdf/pamet-dejiny/pad1301/025-035.pdf.
132.Kamiński Ł., Od kryzysu do kryzysu. Przyczynek do dziejów stosunków PRL–CSRS w latach 1956– 1970, w: Między Październikiem a Grudniem. Polityka zagraniczna doby Gomułki, red. K. Ruchniewicz, B. Szaynoch, J. Tys, Warszawa 2005.
133.Kamiński Ł., Polská společnost a invaze vojsk Varšavské smlouvy do Československa, w: Opozice a odpor proti komunistickému režimu v Československu 1968–1989, red P. Blažek, Praha 2005.
134.Kamiński Ł., Blažek P., Majewski G., Ponad granicami. Historia solidarności polsko-czechosłowackiej, Wrocław 2009.
135.Kaplan K., Československo v letech 1953–1966, Praha 1992.
136.Kaplan K., Pravda o Československu 1945–1948, Praha 1990.
137.Kaplan K., The Overcoming of the Regime Crisis after Stalins Death in Czechoslovakia, Poland and Hungary, Monachium 1986.
138.Klípa O., Majstr a Malgorzata. Polky v továrnách ČSSR, Praha 2021.
139.Klípa O., Hřích a moc. Polky v českých továrnách, „Paměť a dějiny” 2021, č. 4.
140.Klípa O., Polskie robotnice w Czechosłowacji: czy przyjechały, by pozostać?, w: Bocznymi drogami. Nieoficjalne kontakty społeczeństw socjalistycznych 1956–1989, red. W. Borodziej, J. Kochanowski, Warszawa, 2010.
141.Kobus A., Czechosłowacja wobec narodzin, rozwoju i delegalizacji „Solidarności” (1980–1982), Toruń 2006.
142.Kobus A., Niezależne kontakty polsko-czechosłowackie w schyłkowej dekadzie porządku jałtańskiego, Piotrków Trybunalski 2008.
143.Kochański A., Polska 1944–1991. Informator historyczny, t. 1, Warszawa 1996.
144.Koczur-Lejk K., Bohemistyka na Uniwersytecie Szczecińskim, „Bohemistyka” 2008, nr 1–4.
145.Koudelka F., Husákuv pád 1987. Dokumenty k oddělení funkcji prezydenta ČSSR a genarálního tajemníka KSČ a k nástupu Miloše Jakeše do čela KSČ, „Soudbé dějiny” 2000, č. 3.
146.Krasnická I., Znaczenie legalnie, półlegalnie i nielegalnie wydanych przekładów z polskiej literatury pięknej na język czeski w latach 70. i 80., w: Czechy i Polska na szlakach ich kulturowego rozwoju, red. J. Grell, Kraków 1998.
147.Kronika czeska i słowacka, „Kultura” (Paryż) 1983, nr 10.
148.Kukułka J., Współpraca polityczna państw socjalistycznych, Warszawa 1976.
149.Landau Z., Gospodarka Polski Ludowej 1944–1985, Warszawa 1986.
150.Lehár B., Hospodářské vztahy PLR a ČSSR v letech 1945–1975, „Slovanské historické studie” 1979, č. 12.
151.Lehár B., K hospodářskému vývoji států střední, jihovýchodní a výhodní Evropy v 70. letech, „Slovanský přehled” 1991, č. 4.
152.Lehár B., Stosunki gospodarcze PRL–CSRS w latach 1945–1975, w: Stosunki polsko-czechosłowackie a rewolucje ludowo-demokratyczne, red. W. Balcerak, Wrocław–Warszawa–Kraków 1980.
153.Loth W., Moscow, Praque, Warsaw: Overcoming the Brezhnew Doctrine, „Cold War History” 2021, vol. 1, no. 21.
154.Łangowski R., Salmonowicz H., Gospodarka morska w estuarium Odry, w: Dzieje Szczecina, t. 4: 1945–1990, red. T. Białecki, Z. Silski, Szczecin 1998.
155.Macháček M., Gustáv Husák, Praha 2017.
156.Machcewicz P., Polski rok 1956, Warszawa 1993.
157.Masalik A., Operation „Krkonoše” – Part of Real Preparations for an Intervention or a Psychological Play, „Przegląd Historyczno-Wojskowy” 2017, nr 4.
158.Mencl V., Hájek M., Otáhal M., Kadlecová E., Křžovatky 20. Století. Svétlo na bílá mísra místa v nejnovějších dějinách, Praha 1990.
159.Michalec Z., Tisíc tváří televize, Praha 1983.
160.Miczka T., Kino czeskie w Polsce i kino polskie w Czechosłowacki w okresie realnego socjalizmu (1945–1989), w: Czechy i Polska na szlakach ich kulturalnego rozwoju, red. J. Wyrozumski, Kraków 1998.
161.Nowak K., Dyplomacja Nicolae Ceauçescu wobec przemian politycznych w Polsce w roku 1989 r., „Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne” 2021, t. 19.
162.Nowak K., Mniejszość polska w Czechosłowacji 1945–1989. Między nacjonalizmem a ideą internacjonalizmu, Cieszyn 2012.
163.Paczkowski A., Dyplomacja polska czasów kryzysu (1980–1989), w: Historia dyplomacji polskiej, t. 6: 1944/1945–1989, red. W. Materski, W. Michowicz, Warszawa 2010.
164.Paczkowski A., Świat i blok sowiecki wobec „kryzysu polskiego” oraz stanu wojennego, w: Wokół „mniejszego zła”. Stan wojenny w Polsce. Materiały pokonferencyjne, red. P. Piotrowski, Wrocław 2010.
165.Paziewski M., Grudzień 1970 w Szczecinie, Szczecin 2013.
166.Pindur M., Polsko-czeskie i polsko-słowackie kontakty teatralne: Cieszyn-Český Těšin, Katowice 2006.
167.Piotrowski P., W nocy z wtorku na środę, „Biuletyn IPN” 2003, nr 8–9.
168.Płaza B., Kultura zbliża narody. O współpracy kulturalnej Polski z zagranicą w latach 1945–1976, Warszawa 1976.
169.Polityka i gospodarka. Polska w latach 80., red. J. Czekaj, J. Hausner, J. Indraszkiewicz, S. Owsiak, Warszawa 2000.
170.Polska 1986–1989: koniec systemu, t. 3, red. A. Dudek, A. Friszke, Warszawa 2002.
171.Polska dyplomacja kulturalna po roku 1918. Osiągnięcia, potrzeby, perspektywy, red. A. Koseski, A. Stawarz, Warszawa–Pułtusk, 2006.
172.Průcha V., Hospodářské a sociální dějiny Československa 1918–1992, cz. 2: Obdobi 1945–1992, Brno 2009.
173.Průcha V. Rozwój systemu zaradzania gospodarką czechosłowacką i jej funkcjonowanie w latach 1948–1989, w: Mezi dvěma transformacemi. Československo a Polsko v letech 1947(1848)– 1989. Od transformacji do transformacji. Polska i Czechosłowacja w latach 1947(1848)–1989, red. J. Bruski, E. Maur, M. Pułaski, J. Valenta, Praga 2001.
174.Pullman M., Konec experimentu. Přestavba a pád komunismu v Československu, Praha 2011.
175.Rusin-Dybalska R., 100 lat czeskiej polonistyki, „Poradnik Językowy” 2024, nr 2.
176.Rusin-Dybalska R., Polonistyka na Uniwersytecie Karola w Pradze – historia i współczesność, „Postscriptum Polonistyczne” 2015, nr 1.
177.Rychlík J., Československo a změny ve východnií Evorpě na prahu událostí roku 1989, „Slovanskè Historickè Studie” 2006, č. 31.
178.Rychlík J., Československo v období socjalismu 1945–1989, Praha 2020.
179.Rychlík J., Cestovní styk mezi Československem a Polskem v letech 1948–1989, w: Česká a polská historická tradice a její vztahy k současnosti, red. D. Hrodek, Praha 2003.
180.Rychlík J., Dyplomacja czechosłowacka wobec sytuacji w Polsce w roku 1989, „Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne” 2021, t. 30.
181.Rychlík J., Politickè změny ve Východni Evropě před 17. Listopadem a jejich ohlas v Československu, „Česko-slovenská historická ročenka” 2009.
182.Rychlík J., Społeczeństwo czechosłowackie i Komunistyczna Partia Czechosłowacji a wydarzenia w Polsce w latach 1980–1981, w: Między przymusową przyjaźnią a prawdziwą solidarnością. Czesi – Polacy – Słowacy 1938/39–1945–1989, cz. 2, red. P. Blažek, P. Jaworski, Ł. Kamiński, Warszawa 2009.
183.Šamanova G., Národnost ve sčítání lidu v českých zemích, http://www.cvvm.cas.cz/upl/nase_spolecnost/ 100023s_Samanova-narodnost.pdf.
184.Sčítání lidu, domů a bytů 1970 – ČSR, Český statistický úřad, Praha 1975
185.Sčítání lidu, domů a bytů 1980 – ČSR, Český statistický úřad, Praha 1982.
186.Sekanina M., NEDOKONČENÁ: Československá ekonomika v druhé polovině 80. let minulého století, „Acta Oeconomica Pragensia” 2007, roč. 15, č. 7, https://aop.vse.cz/artkey/aop-200707- 0023_nedokoncena-ceskoslovenska-ekonomika-v-druhe-polovine-80-let-minuleho-stoleti. php.
187.Sirecka-Wołodko M., Zagraniczna polityka kulturalne kulturalna Polski w latach 1956–1970, oruń 2011.
188.Slabotínský R., Jihomoravský Krajský Výbor KSČ v Brně v letech 1968–1971. Od srpnové okupace k poražce reformních sil a „vítězství” normalizačního režimu, „Sborník prací Pedagogické faculty Masarykovy univerzity univerzity” 2013, roč. 27, č. 2.
189.Stosunki dyplomatyczne Polski 1944–1977 r. Informator, t. 1: Europa – państwa socjalistyczne, oprac. S. Czerpak, J. Patryas, Warszawa 1979.
190.Suk J., Rozłam pomiędzy „totalitaryzmem” a „demokracją”. Czechosłowacki rok 1989 – możliwości, „Pamięć i Sprawiedliwość” 2011, nr 2.
191.Šulc Z., Stručne dějiny ekonomických reforem v Československu (České republice) 1945–1995, Brno 1998.
192.Szczakowski Z., Przedsiębiorstwo międzynarodowe jako forma integracji socjalistycznej na przykładzie polsko-czechosłowackiej spedycyjnej spółki „Sperdapid”, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Oeconomica” 1989, nr 95.
193.Szczepańska A., Konwencja konsularna z 1960 roku jako próba uregulowania problematyki konsularnej w stosunkach polsko-czechosłowackich, „Historia i Polityka”, 2009, nr 1.
194.Szczepańska A., Oficjalne relacje polsko-czechosłowackie w latach 1980–1989 w świetle raportów ambasady PRL w Pradze, „Przegląd Zachodniopomorski” 2010, z. 4.
195.Szczepańska A., Rejon czechosłowacki w Porcie Szczecińskim w latach 1949–1956, „Przegląd Zachodniopomorski” 2006, nr 3.
196.Szczepańska A., Warszawa–Praga 1948–1969. Od nakazanej przyjaźni do kryzysu, Szczecin 2011.
197.Szczepańska-Dudziak A., Działalność Ośrodków Kultury i Informacji PRL i CSRS w okresie kryzysu i normalizacji relacji polsko-czechosłowackich w latach osiemdziesiątych XX w., w: Polsko-czeskie kontakty dyplomatyczne, gospodarcze i kulturalne w XX–XXI wieku, red. A. Szczepańska-Dudziak, Szczecin 2017.
198.Szczepańska-Dudziak A., Karta 77 w opinii dyplomacji PRL, w: Opozycja antykomunistyczna w krajach bloku wschodniego w latach 1945–1989, red. K. Łabędź, M. Świder, Kraków 2014.
199.Szczepańska-Dudziak A., Krycí jména Pirát, Námořník, Želva. Českoslovenští námořníci ve Štětíně ve světle archivů československé bezpečnostní služby, „Sborník Archivu bezpečnostních složek” 2023, t. 21.
200.Szczepańska-Dudziak A., „Morze nas pojedna” – Szczecin w stosunkach polsko-czechosłowackich, red. K. Rembacka, Szczecin 2014.
201.Szczepańska-Dudziak A., Regaining Trust: The Work of Communist Poland’s Foreign Service in Czechoslovakia in the 1980s, „Slovanský přehled” 2020, č. 1.
202.Szczepańska-Dudziak A., Szczecin as the Home Port for Inland Czechoslovakia. Czechoslovak Presence in Szczecin from 1945–1989, „Studia Maritima” 2022, vol. 35.
203.Szczerba J., „Gdyby głupota mogła unosić, latałaby pani jak gołębica”. Kultowe czechosłowackie seriale, https://wyborcza.pl/7,90535,27439534,bratnie-seriale-czechoslowacja.html.
204.Szejnert M., Zalewski T., Szczecin grudzień – sierpień – grudzień, Londyn 1986.
205.Szulc P., Szczeciński Grudzień ’70 i Styczeń ’71 w optyce Radia Wolna Europa, „Dzieje Najnowsze” 2011, nr 1.
206.Szulc P., Zniewolony eter. Polskie Radio w Szczecinie w latach 1945–1989, Szczecin 2012.
207.Szumiło M., Polski kryzys 1980–1981 w dokumentach dyplomacji czechosłowackiej, Warszawa 2021.
208.Szumiło M., Propaganda prasowa w Czechosłowacji wobec NSZZ „Solidarność” na przykładzie dziennika „Rudé Právo” (1980–1981), „Res Historica” 2022, nr 53.
209.Szumiło M., Stosunki polsko-czechosłowackie w latach 1972–1977, w: Bezčasí: Československo v letech 1972–1977, red. J. Petráš, L. Svoboda, Praha–České Budéjovice 2018.
210.Szumiło M., Vedeni Polské lidové republiky vůči normalizacji v Českoslvensku (1969–1971), w: Jaro ’68 a nástup normalizace. Československo v letech 1968–1971, red. J. Petráš, L. Svoboda, České Budějovice–Praha 2017.
211.Szutkowska J., Kontakty filmowe pomiędzy Polską Rzeczpospolitą Ludową a Czechosłowacką Republiką Socjalistyczną w latach 70. XX wieku, w: Polsko-czesko i polsko-słowackie kontakty filmowe, red. E. Ciszewska, M. Góralik, Łódź 2018.
212.Techman R., Adolf Kania – pierwszy konsul Czechosłowacji w Polsce w latach 1949–1951, „Słupskie Studia Historyczne” 2004, nr 11.
213.Techman R., Czechosłowacka sieć konsularna w Polsce w latach 1947–1992, „Polski Przegląd Dyplomatyczny” 2006.
214.Techman R., Czechosłowacka Żegluga na Odrze w latach 1947–1957, cz. 1, „Przegląd Zachodniopomorski” 2018, z. 1.
215.Techman R., Kalendarium wydarzeń Szczecin–Czechosłowacja w latach 1945–1992, w: Polsko- -czeskie kontakty dyplomatyczne, gospodarcze i kulturalne w XX–XXI wieku, red. A. Szczepańska- Dudziak, Szczecin 2017.
216.Tomek P., Akce Krkonoše: československé vojenské souvislosti polské krize, „Historie a vojenství” 2017, č. 3.
217.Tůma O., Normalizacja 1969–1971, w: Wokół Praskiej Wiosny. Polska i Czechosłowacja w 1968 roku, red. Ł. Kamiński, Warszawa 2004.
218.Tůma O., The Czechoslovak Regime and the Polish Crisis, „Cold War International History Project Bulletin” 1998, no. 11.
219.Ukielski P., Aksamitny rozwód. Rola elit politycznych w procesie podziału Czechosłowacji, Warszawa 2002.
220.Ukielski P., Czechosłowacja implozja systemu, w: 1989 – Jesień Narodów, red. A. Burakowski, A. Gubrynowicz, P. Ukielski, Warszawa 2009.
221.Vaněk M., Nedalo se tady dýchat. Ekologie v českých zemích v letech 1968 až 1989, Praha 2022.
222.Veselý Z., Československá zahranični politika v letech 1945–1949, Praha 1988.
223.Vojteková M., Polonistyka w Preszowie na Słowacji – historia i współczesność, „Postscriptum Polonistyczne” 2015, nr 1.
224.Vykoukal J., Litera B., Tejchman M., Východ: vznik, vývoj a rozpad sovětského bloku 1944–1989, Praha 2000.
225.Wanatowicz M.W., Historia społeczno-polityczna Górnego Śląska i Śląska Cieszyńskiego w latach 1918–1945, Katowice 1994.
226.Wasiak P., Kontakty między artystami wizualnymi z Polski, Węgier, Czechosłowacji i NRD w latach 1970–1989, Warszawa 2019.
227.Zahradníček T., Neustálený obraz. Solidarita v Rudém právu 1980–1981, „Securitas imperii” 2012, č. 1.
228.Zbořil F., Československá a česká zahraniční polityka: minulost a současnost, Praha 2010
229.Železný J., Vznik týdeníku Tribuna jako první legalni tiskové platformy antireformních sil v roce 1969, „Sborník Nároodního Muzea w Praze”, 2012, sv. 57, č. 4.
230.Żyła M., Telewizja Czechosłowacka przedstawia, „Tygodnik Powszechny” 2019, nr 7, https:// www.tygodnikpowszechny.pl/nr-72019-19116.