W kierunku Ameryki. Naukowe zarządzanie na kolei w Polsce międzywojennej


ISBN: 978-83-8419-089-0    ISBN (online): 978-83-8419-090-6    ISSN: 0860-2751    OAI    DOI: 10.18276/978-83-8419-090-6
CC BY-SA   Open Access 

Liste der Ausgaben / T. (MDIV) 1430

Erscheinungsjahr:2025
Bereich:Bereich der Sozialwissenschaften
Disziplin:Management- und Qualitätswissenschaften
Autoren: Arkadiusz Drewnowski ORCID
Uniwersytet Szczeciński

Information

Wersja elektroniczna publikacji dostępna na licencji CC BY-SA 4.0 po 12 miesiącach od daty wprowadzenia do obrotu: grudzień 2025

Wersję drukowaną publikacji można nabyć w sklepie Wydawnictwa Naukowego Uniwersytetu Szczecińskiego: wn.usz.edu.pl/sklep/

Abstract

Towards America. Scientific management of the railways in interwar Poland

The interest in scientific organization on Polish railways during the Second Polish Republic stemmed from the popularity of Taylorism in Poland and worldwide. This was a general trend characteristic of the period of intensive economic development occurring worldwide. After regaining independence, Poland began the difficult process of building a modern state. In Poland, an agricultural society with a developing industry, yet lagging behind Western societies, voices in the engineering community were becoming increasingly prominent, proclaiming the need for economic development based not only on natural resources but also on rationally organized labor.

The example of America, the world’s leading economic power, a country of prosperity, fulfilled the dream of a powerful Poland that, having regained independence, began its journey towards a better future. Models were sought that would make the country economically strong. The driving force behind economic success and the foundation of development was well-developed transportation. Polish engineers completed internships in the United States, learning methods of scientific organization, observing local economic life, and admiring American civilizational progress, including the development of American transportation. American pragmatism, combined with idealism and a belief in the unlimited potential of humanity, capable of building prosperity and achieving happiness through hard work, was tempting and filled with hope.

The 1920s were a period of very good economic conditions in the United States, although American railways saw a significant decline in rail freight, primarily due to competition from the dynamically developing automotive industry. Scientific organization was considered a key factor in economic development in the United States.

After 123 years of statelessness, the reborn Polish Republic needed the best models of state organization in all spheres. Scientific organization held the promise of building an economically strong country in which efficient transportation and communication played a key role. American models of modern, efficient management in industry and transportation were proving to be successful overseas. Therefore, the attention of Polish engineers was rightly directed towards America. Taylor’s American work system, based on work organization, time measurement, efficiency, and worker motivation, quickly gained interest in the railway sector, especially since American examples demonstrated the significant benefits of implementing scientific principles in the railway industry. This was all the more encouraging because scientific organization promised increased efficiency and significant savings without relatively large financial outlays, which was all the more attractive given the extensive wartime destruction of the railways and the situation of a recovering country struggling with capital shortages. Investment in railways was inevitably limited. Scientific organization seemed worthy of interest and research to many Polish railway engineers, which began to be gradually undertaken in various areas of the railway industry.

The Institute of Scientific Organization, centered around Karol Adamiecki, played the greatest role in promoting the principles of scientific organization. It maintained active ties with the American Taylor Society and eminent American specialists who visited Poland to teach scientific organization. Through research, publishing, and popularization, it promoted the principles of scientific organization, reaching railway engineers. It was they, imbued with American ideas that promised a vision of social well-being, who introduced scientific management to the railway industry. This took place in various areas of the railways and varied in its effects across various directorates. Unfortunately, it was selective. It failed to encompass all railway services, and changes were implemented in specific directorates. Reports and papers on the engineers’ activities published in the trade press certainly testified to the positive results, including savings achieved and improved work organization on the railways. The scientific organization continued to develop and enjoy increasing popularity. The period of Poland’s economic development in the 1920s, especially from 1926 onward, proved very favorable for testing new methods. The global economic crisis, whose effects became apparent in the 1930s, caused an economic collapse. Scientific organization no longer enjoyed the same popularity. Moreover, the organizing circles were accused of causing the crisis. The organizers explained that scientific organization methods were often applied ineptly and selectively. It all began on October 24, 1929, “Black Thursday,” on the New York Stock Exchange on Wall Street. Stock prices plummeted, and the world began to plunge into crisis. Contacts with America weakened. The experience of the crisis led to a shift in the scope of scientific organization’s application. This was also visible in the railway industry. Greater attention began to be paid to skillful financial policy, economic calculation, and the so-called human factor, which was reflected in the growing interest in and development of psychotechnics.

Interest in applying scientific management to the operation of railways and their facilities was quite significant in Poland. This was because the principles of scientific management were being introduced into every economic sector, and the achievements of the Polish organizational school were so original that they encouraged its testing and application in the railway sector as well. It was observed that scientific organization contributed to improved transport operations, both passenger and freight. Furthermore, scientific organization based on planning, control, and cost analysis, emphasizing standards, standards, increased labor productivity, and optimal resource utilization, brought a completely new work culture to Poland.

Bibliographie

1.Źródła drukowane
2.1-szy Wszechpolski Zjazd Inżynierów Kolejowych. Protokoły posiedzeń plenarnych, Zakłady Graficzne Franciszek Tyszkiewicz, [b.m], [1921].
3.2-gi Wszechpolski Zjazd Inżynierów Kolejowych w 1922 roku. Protokoły i referaty, Zakłady Graficzne Franciszek Tyszkiewicz, [1922].
4.3-ci Wszechpolski Zjazd Inżynierów Kolejowych w 1923 r. Protokóły [!] i referaty, Drukarnia Pomorska Tow. Akc., Grudziądz 1924.
5.4-ty Wszechpolski Zjazd Inżynierów Kolejowych w 1924 r. Protokuły, Zakłady Graficzne Rundo, Goliński i S-ka, Warszawa 1925.
6.Naukowa Organizacja Pracy. Pierwszy Zjazd Polski 1924.
7.Protokoły posiedzeń plenarnych VIII Zjazdu Polskich Inżynierów Kolejowych, Zakłady Graficzne Rundo, Goliński i S-ka, Warszawa 1929.
8.Skrót opisowy organizacji i działalności Dyrekcji Wileńskiej Kolei Państwowych w okresie od jej powstania aż do dnia 10 maja 1920 roku, Drukarnia J. Zawadzkiego, Wilno 1920.
9.Statut Związku Polskich Inżynierów Kolejowych, E. i D-r Koziańscy, Warszawa 1925. IIgi Polski Zjazd Naukowej Organizacji 4-6 maj 1928, „Przegląd Organizacji” 1928, nr 6, s. 151–157.
10.X-ty Zjazd Polskich Inżynierów Kolejowych Stanisławów 7, 8, 9 września 1930 roku. Protokoły posiedzeń plenarnych, Warszawa, [b.d].
11.Prasa
12.„Inżynier Kolejowy”, 1929, 1930.
13.„Kurjer Warszawski” 1930, nr 146 (30 maja).
14.„Przegląd Organizacji”, 1928, 1930, 1931.
15.„Przegląd Zagraniczny Piśmiennictwa Kolejowego”, 1928, 1929, 1930, 1931.
16.Opracowania
17.Adamiecki K., Kontrola robocizny w warsztatach kolejowych, „Przegląd Organizacji” 1928, nr 9, s. 253–267.
18.Adamiecki K., Nauka organizacji i jej rola w życiu gospodarczym, Główna Drukarnia Wojskowa, Warszawa 1932.
19.Adamiecki K., Naukowa organizacja czy racjonalizacja?, „Przegląd Organizacji” 1930, nr 1, s. 16–17.
20.Adamiecki K., O istocie naukowej organizacji: zbiór prac z zakresu nauki organizacji i kierownictwa, Koło Naukowe Organizacji Studentów Politechniki Warszawskiej, Warszawa 1938.
21.Adamiecki K., Uwagi do definicji nauki organizacji, „Przegląd Organizacji” 1932, nr 1, s. 1–4.
22.Aldrich M., On the Track of Efficiency: Scientific Management Comes to Railroad Shops, 1900–1930, „The Business History Review” 2010, nr 3, s. 501–526.
23.Beliczyński J., Rozwój myśli z zakresu zarządzania w okresie przednaukowym – od Kartezjusza do Fredericka W. Taylora, „Zeszyty Naukowe Małopolskiej Wyższej Szkoły ekonomicznej w Tarnowie” 2018, nr 37 (1), s. 35–51.
24.Bielski M., Polska myśl naukowa w dziedzinie organizacji i kierownictwa w latach 1900–1939, „Problemy Organizacji” 1967, nr 9, s. 5–111.
25.Błaszkowski H., O naszym systemie „płacy dziennej”, „Inżynier Kolejowy” 1930, nr 9, s. 355–359.
26.Borkowski S., Sprawozdanie z dwuletnich studiów nad naukową organizacją w Stanach Zjednoczonych A.P., „Przegląd Organizacji” 1928, nr 7, s. 198–201.
27.Bortnowski J., Zapasy materiałów na polskich kolejach państwowych, „Przegląd Organizacji” 1933, nr 6–7, s. 323–324.
28.Brandeis L.D., Naukowa organizacja a koleje żelazne, tłum. J. Makowiecka, Izba Przemysłowo-Handlowa, Warszawa 1929.
29.Brandeis L.D., Scentific management and railroads being part of a briefh submitted to the Interstate commerce commission, The Engineering Magazine, New York 1912.
30.Cameron R., Neal L., A concise economic history of the world from paleolithic times to the present, wyd. 4, Oxford University Press, New York–Oxford 2003.
31.Clark W., Co daje naukowa organizacja przemysłowcowi, „Przegląd Organizacji” 1928, nr 6, s. 178–179.
32.Clark W., Wykresy Gantt’a jako środek organizacji, tłum. A. Kucharzewski, Komitet Wykonawczy Zrzeszeń Naukowej Organizacji Pracy w Polsce, Warszawa 1925.
33.Clark W., Wykresy Gantt’a jako środek organizacji, tłum. A. Kucharzewski, Izba Przemysłowo-Handlowa, Warszawa 1929.
34.Cunningham W.J., Scientific Management in the Operation of Railroads, „The Quarterly Journal of Economics” 1911, nr 3, s. 539–562.
35.Czech A., Karol Adamiecki – polski współtwórca nauki organizacji i zarządzania (biografia i dokonania), Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im. Karola Adamieckiego w Katowicach, Katowice 2009.
36.Czech A., Naukowe zarządzanie a koleje żelazne, w: Państwo wobec kolei żelaznej w Polsce, red. M. Kapias, D. Keller, Muzeum w Rybniku, Rybnik 2017, s. 201–220.
37.Czeczott A., O dotychczasowych wynikach badań parowozów Tr 21 i Ty 23, dokonywanych z ramienia Ministerstwa Kolei, „Inżynier Kolejowy” 1925, nr 5, s. 102–110.
38.Czeczott A., Naukowa organizacja w dziedzinie badań doświadczalnych taboru kolejowego, „Przegląd Organizacji” 1933, nr 6–7, s. 301–309.
39.Czeczott A., Zarys rozwoju i pracy Referatu Doświadczalnego za czas 1923–1927 r. i projekt nowego wagonu dynamometrycznego dla PKP, „Inżynier Kolejowy” 1928, nr 9, s. 270–314.
40.Drewnowski A., Dąbrosz-Drewnowska P., Francuzi na polskich drogach, czyli o trudnych warunkach transportu drogowego na ziemiach polskich w czasach kampanii napoleońskich, w: Studia nad epoką napoleońską, t. 1, red. M. Baranowski, Oświęcim 2013, s. 27–50.
41.Drewnowski S.K., Płaca zarobkowa, wydajność pracy i dobrobyt robotników robotnika. Odczyt wygłoszony w stowarzyszeniu Techników w Warszawie 7 marca 1919 r., wyd. 2, Wydawnictwo Ligi Pracy, Warszawa 1922.
42.Drozdowski M.M., Piotr Drzewiecki, Łukasiewicz – Instytut Technologii Eksploatacji, Radom 2020.
43.Drzewiecki P., IV Międzynarodowy Kongres Naukowej Organizacji, „Przegląd Organizacji” 1929, nr 7, s. 219–221.
44.Drzewiecki P., Konferencja z udziałem Harringtona Emersona na temat organizacji przedsiębiorstw miejskich, „Przegląd Tygodniowy” 1928, nr 5, s. 1055–1058.
45.Drzewiecki P., Podstawy prosperacji Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej, Wydawnictwo Ligi Pracy, Warszawa 1926.
46.Drzewiecki P., Polska w oczach Harringtona Emersona, „Przegląd Organizacji” 1928, nr 9, s. 251–252.
47.Drzewiecki P., Sprawozdanie z konferencji odbytej w Instytucie Naukowej Organizacji w dniu 21 maja 1928 r przy udziale Harringtona Emersona w sprawie komunikacji i kolei podziemnej w Warszawie, „Przegląd Organizacji” 1928, nr 12, s. 363–364.
48.Drzewiecki P., Sprawozdanie z konferencji z udziałem p. Harringtona Emersona na temat organizacji przedsiębiorstw miejskich, odbytej w d. 21 maja 1928 w Instytucie Naukowej Organizacji, „Przegląd Organizacji” 1928, nr 11, s. 329–331.
49.Drzewiecki P., Z drugiego pobytu Harringtona Emersona w Polsce, „Przegląd Organizacji” 1929, nr 12, s. 339–342.
50.Drzewiecki P., Z pobytu Harringtona Emersona w Polsce. Sprawozdanie z konferencji w ministerstwie komunikacji na temat? „Gospodarka na kolejach” przy udziale p. Harringtona Emersona w dniu 7.5. 1928 r., „Przegląd Organizacji” 1928, nr 8, s. 240–241.
51.Dzieje kolei w Polsce, red. D. Keller, Eurosprinter, Muzeum w Rybniku, Rybnik 2012.
52.Emerson H., Dwanaście zasad wydajności, tłum. K. Adamiecki, Nakładem Komitetu Wykonawczego Zrzeszeń Naukowej Organizacji Pracy w Polsce, Warszawa 1925.
53.Emerson H., The twelve principles of efficiency, The Engineering Magazine, New York 1912.
54.Emerson H., Zagadnienia organizacji, „Przegląd Organizacji” 1928, nr 7, s. 191–197.
55.Engelhardt J., Wardacki W., Zalewski P., Transport kolejowy: organizacja, gospodarowanie, zarządzanie, Kolejowa Oficyna Wydawnicza, Warszawa 1995.
56.Felsz S., Koszty trakcji kolejowej, „Przegląd Organizacji” 1933, nr 6–7, s. 265–276.
57.Frank A., Statystyka polskich kolei państwowych i próba jej mechanizacji, „Przegląd Organizacji” 1933, nr 6–7, s. 281–292.
58.Gieysztor J., Podstawy kalkulacji taryfowej PKP, „Przegląd Organizacji” 1933, nr 6–7, s. 266–280.
59.Going C.B., Methods of the Santa Fe. Efficiency in the manufacture of transportation, New York 1909.
60.Górski P., The principles of scientific management Fryderyka W. Taylora i ich recepcja w wybranych społeczeństwach, w: Nauki o zarządzaniu – u początków i współcześnie, red. A. Czech, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, Katowice 2012, s. 49–65.
61.Górski P., Amerykańskie inspiracje naukowej organizacji w Polsce międzywojennej, „Organizacja i Kierowanie” 2005, nr 1, s. 1–12.
62.Górski P., Społeczne i ideowe aspekty naukowej organizacji w okresie pionierskim – lata dwudzieste dwudziestego wieku, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 2006, nr 52 (2), s. 79–98.
63.Harrington Emerson. Wspomnienie pośmiertne, „Przegląd Organizacji” 1931, nr 10, s. 329.
64.Hummel B., Utrzymanie nawierzchni na PKP, „Przegląd Organizacji” 1933, nr 6–7, s. 309–322.
65.Jurkowski J., Postępy w metodach pracy w kotlarni warsztatów lwowskich, w: Prace IIgo Polskiego Zjazdu Naukowej Organizacji. Zeszyt II. Zagadnienia ogólne, s. 129–140.
66.Kaczmarski C., Wykorzystanie taboru, „Przegląd Organizacji” 1933, nr 6–7, s. 298–301.
67.Kaliński J., Emil Landsberg, w: Polski słownik biograficzny, red. B. Leśnodorski, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Wrocław– Warszawa−Kraków 1971, s. 474.
68.Karasiński P., O premiowaniu pracy przy naprawach taboru w warsztatach PKP, „Inżynier Kolejowy” 1927, nr 4, s. 114–117.
69.Keller D., Kolej między wojnami 1918−1939, Księży Młyn Dom Wydawniczy, Łódź 2016.
70.Keller D., Jarząbek M., Rozdział wprowadzający, w: Dzieje kolei w Polsce, red. D. Keller, Eurosprinter, Muzeum w Rybniku, Rybnik 2012.
71.Krzyżanowski A., Koszty własne przewozów na kolejach żelaznych, „Przegląd Organizacji” 1933, nr 6–7, s. 256–265.
72.Krzyżanowski A., Obrachunek kosztów własnych przewozów na kolejach żelaznych. Teoria i praktyka, Ministerstwo Komunikacji, Warszawa 1931.
73.Kursy Zarządzania warsztatami przemysłu metalowego w Pierwszej Fabryce Lokomotyw w Polsce, „Przegląd Organizacji” 1928, nr 11, s. 351–353.
74.Landau Z., Tomaszewski J., Zarys historii gospodarczej Polski 1918−1939, Książka i Wiedza, Warszawa 1999.
75.Le Chatelier H., Filozofia systemu Taylora, tłum. K. Adamiecki, Instytut Naukowej Organizacji, Warszawa 1926.
76.Le Chatelier H., Rola zdrowego rozsądku a organizacja pracy, „Przegląd Organizacji” 1928, nr 6, s. 164–172.
77.Lijewski T., Geografia transportowa Polski, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1986.
78.Lijewski T., Koziarski S., Rozwój sieci kolejowej w Polsce, Kolejowa Oficyna Wydawnicza, Warszawa 1995.
79.Lisowski W., Wyniki stosowania metody harmonograficznej do naprawy kotłów w Poznańskich Warsztatach Kolejowych, w: Prace IIgo Polskiego Zjazdu Naukowej Organizacji. Zeszyt II. Zagadnienia ogólne, s. 125–128.
80.Lisowski W., Zastosowanie metod naukowych do organizacji robót kotlarskich w warsztatach kolejowych „Przegląd Organizacji” 1927, nr 7, s. 259–272.
81.Łopuszański M., Budżet eksploatacji przedsiębiorstwa kolejowego, „Inżynier Kolejowy” 1936, nr 2, s. 51–55.
82.Łopuszański M., Kontrola budżetowa i jej zastosowanie w przedsiębiorstwie kolejowym, „Inżynier Kolejowy” 1936, nr 1, s. 2–7.
83.Martyniak Z., Historia myśli organizatorskiej. Wybitni autorzy z zakresu organizacji i zarządzania w pierwszej połowie XX w., wyd. 4 uzupełnione, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Krakowie, Kraków 2002.
84.Martyniak Z., Organizacja i zarządzanie. 15 pionierów, Oficyna Wydawnicza Antykwa, Kraków–Kluczbork 1999.
85.Massel A., Od Referatu Doświadczalnego Ministerstwa Kolei Żelaznych do Instytutu Kolejnictwa, „Problemy Kolejnictwa” 2018, z. 181, s. 7–16.
86.Mijal M., Naukowe zarządzanie – nurt przemysłowy i administracyjny, w: Zarządzanie, organizacje i organizowanie – przegląd perspektyw teoretycznych, red. K. Klincewicz, Wydawnictwo Naukowe Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2016.
87.Nelson D., Scientific Management in Retrospect, w: A mental revolution. Scientific Management since Taylor, red. D. Nelson, University of Wisconsin, Ohio 1992.
88.Nelson D., Taylorism and the Workers at Bethlehem Stell, 1898–1901, „Pensylvania Magazine od History and Biography” 1977, nr 101, s. 487–505.
89.Noé L., Nowoczesna organizacja pracy w kolejowych warsztatach reparacyjnych ze szczególnym uwzględnieniem metod zastosowanych w «The International Shipbuilding and Engineering Co. Ltd. Troylwerk», w: Prace IIgo Polskiego Zjazdu Naukowej Organizacji. Zeszyt II. Zagadnienia ogólne, s. 106–124.
90.Państwo wobec kolei żelaznej w Polsce, red. M. Kapias, D. Keller, Muzeum w Rybniku, Rybnik 2017.
91.Rybicki F., Zastosowanie psychologii w kolejowej służbie ruchu, „Inżynier Kolejowy”, 1931, nr 4, s. 113–117.
92.Rytel Z., Pierwsze kroki przy reorganizacji warsztatowej, „Inżynier Kolejowy” 1926, nr 5, s. 141–142.
93.Skodlarski J., Historia gospodarcza, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2012.
94.Świeciakowski T., Gospodarka cieplna na PKP, „Przegląd Organizacji” 1933, nr 6–7, s. 304–309.
95.Tarwid S., Girtler J., Zastosowanie naukowej organizacji na stacjach rozrządowych i w pracach pociągów na polskich kolejach, „Przegląd Organizacji” 1933, nr 7–8, s. 293–297.
96.Tarwid S., Ostateczne wyniki racjonalizacji pracy stacyjnej w Radomskiej Dyrekcji kolei państwowych oraz próby jej zastosowania w innych dyrekcjach, „Inżynier Kolejowy” 1929, nr 12, s. 362–367.
97.Tarwid S., Wprowadzenie racjonalnej organizacji pracy przetokowej na stacjach rozrządczych i przejściowych Państwowych w Radomiu, „Inżynier Kolejowy” 1928, nr 10, s. 296–310.
98.Tarwid S., Wprowadzenie rozrządowych organizacji pracy technicznej na stacjach Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych we Lwowie, „Inżynier Kolejowy” 1930, nr 10, s. 393–400.
99.Tarwid S., Zastosowanie naukowej organizacji przy usprawnianiu pracy technicznej na stacjach węzłowych, „Przegląd Organizacji”, 1929, nr 4, s. 121–133.
100.Tarwid S., Zmniejszenie kosztów eksploatacji kolei przy wprowadzeniu zasad naukowej organizacji w wydziale ruchu, „Przegląd Organizacji”, 1930, nr 6, s. 131–144.
101.Taylor F.W., A Piece Rate System, „Transactions of the American Society of Mechanical Engineers” 1895, nr 16, s. 856–883.
102.Taylor F.W., On the art of Cutting Metals, „Transactions of the American Society of Mechanical Engineers” 1907, nr 28, s. 31–279.
103.Taylor F.W., The principles of scientific management, Harper & Brothers, New York and London, 1911.
104.Taylor F.W., Zasady organizacji naukowej zakładów przemysłowych, tłum. H. Mierzejewski, przedm. A. Rothert, Wydawnictwo Przeglądu Technicznego, Warszawa 1913.
105.Taylor F.W., Zasady organizacji naukowej zakładów przemysłowych, tłum. H. Mierzejewski, przedm. A. Rothert, Wydawnictwo „Ligi Pracy”, wyd. 2, Warszawa 1922.
106.Taylor F.W., Zasady organizacji naukowej zakładów przemysłowych, tłum. H. Mierzejewski, przedm. A. Rothert, Wydawnictwo „Ligi Pracy”, Warszawa 1923.
107.Twórcy naukowych podstaw organizacji. Wybór pism, red. J. Kurnal, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1972.
108.Uroczyste posiedzenie członków Instytutu Naukowej Organizacji w dniu 4 maja r.b. [1928], „Przegląd Organizacji” 1928, nr 6, s. 158–160.
109.W.J., Zyski na kolejach a naukowa organizacja, „Przegląd Organizacji” 1928, nr 8, s. 245.
110.Wagner J., Dotychczasowa racjonalizacja pracy w warsztatach Kolei Państwowych [P.K.P], w: Prace IIgo Polskiego Zjazdu Naukowej Organizacji. Zeszyt II. Zagadnienia ogólne, s. 103–106.
111.Wagner J., Dotychczasowa racjonalizacja pracy w warsztatach polskich kolei państwowych (PKP), „Przegląd Organizacji” 1930, nr 1, s. 1–6.
112.Wagner J., Zastosowanie naukowej organizacji w warsztatach Polskich Kolei Państwowych, „Przegląd Organizacji” 1933, nr 7–8, s. 228–256.
113.Wielopolski A., Zarys dziejów transportu, Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Szczecińskiej, Szczecin 1969.
114.Wielopolski A., Zarys gospodarczych dziejów transportu, Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, Warszawa 1975.
115.Wojciechowski J., Amerykańskie badania kwalifikacji pracowników biurowych, w: Naukowa organizacja pracy. I Zjazd Polski 1924, Warszawa 1925, s. 147–154.
116.Wojciechowski J., Czynnik ludzki na polskich kolejach państwowych, „Przegląd Organizacji” 1933, nr 6–7, s. 324–327.
117.Wojciechowski J., Dobór zawodowy, poradnictwo i kształcenie personelu kolei żelaznych, „Inżynier Kolejowy” 1937, nr 8, s. 315–316.
118.Wojciechowski J., Pierwsza polska pracownia kolejowa, w: Prace IIgo Polskiego Zjazdu Naukowej Organizacji. Zeszyt II. Zagadnienia ogólne, s. 270–284.
119.Wojciechowski J., Pierwsza polska pracownia psychotechniczna kolejowa, „Psychotechnika” 1928, nr 6, s. 1–37.
120.Wojciechowski J., Pierwsze dziesięciolecie polskiej psychotechniki kolejowej, „Inżynier Kolejowy” 1937, nr 3, s. 116–119.
121.Wojciechowski J., Zadania psychotechniki w kolejnictwie, „Inżynier Kolejowy” 1926, nr 5, s. 131–133.
122.Zaleski S., Istota i rozwój naukowej organizacji pracy, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 1928, nr 11, s. 200–221.
123.Zaporski J., Wyniki zastosowania naukowego kierownictwa w fabryce wagonów, „Przegląd Organizacji” 1930, nr 12, s. 325–329.