Stanowienie nie/doskonałości. Przemiany i perspektywy kulturowego modelu niepełnosprawności na przykładzie sztuki filmowej


ISBN: 978-83-7972-478-9    ISBN (online): 978-83-8419-104-0    ISSN: 0860-2751    OAI    DOI: 10.18276/978-83-8419-104-0
CC BY-SA   Open Access 

Lista wydań / T. (MCCLXXXIX) 1215

Rok wydania:2021
Dziedzina:Dziedzina nauk społecznych
Dyscyplina:pedagogika
Autorzy: Marcin Wlazło ORCID
Uniwersytet Szczeciński

Informacje

Data udostępnienia wersji cyfrowej na licencji CC-BY-SA: luty 2026

Pobierz cały numer

Plik numeru

Abstrakt

Constituting im/perfection Transformations and perspectives of the cultural model of disability on the example of film art

There two main theoretical assumptions of the considerations presented in this critical essay. The first one is taken from Lennard Davis`s conception of “enforcing normalcy”. The second one is “narrative prosthesis” – the crucial term and theory of the cultural model of disability, introduced and explained by David Mitchell and Sharon Snyder. Those two influential theoretical approaches in the area of critical cultural disability studies are the background of the author`s review of the transformations and perspectives of the cultural model of disability. The analyses presented in this text are based on the contextual review of feature films in which the motive of disability is treated as the set of meaningful cultural, social and political features.

“Stating of im/perfection” is the result of subjective reflection concerning the essence and meaning of disability as the motive which is commonly present in film art. Disability is understood both as a “cultural concept” (Goodley) and the sign system, which differents and marks bodies and minds (Garland-Thomson). The semiotic approach in cultural disability studies allows contextual comparison of different texts of culture. On the other hand – the concept of “enforcing normalcy” allows research concerning disability as the effect of the cultural production of normalcy and abnormality. The principle of “producing” disabled bodies is based on the assumption that all positive meanings have been appropriated by linguistic signs consistent with the semantics of the norm.

The first chapter focuses on the crystallization of the cultural model of disability and the analytical and critical potential of crip studies. The issue of constructing binary systems defining human functioning in the context of forced imposed normality was also discussed. The second chapter transfers the discussed considerations to the analysis of cultural texts, with explanations on the way of understanding and using criticality in general theoretical terms and within the framework of the critique of cultural texts. Thus, the difference between the study of the text of culture and the study of a given phenomenon as a component of a given work was indicated. The history and theory of the film were thus introduced in the context of the new art’s rapid focus on the peculiarities of the human body and mind. The last chapter is an authorial analysis of selected films, divided into five points, using a critical approach of cultural studies about disability. This study is not a report of rigorously theoretically and methodologically planned and implemented research. Rather, the opportunities created by the critical essay was used, which the presented text is as a whole.

The disabled body most often serves extreme representations, i.e., between the full physical dependence and mental dominance, and the overcompensatory supercrip in the biographical and moral version of inspiration porn or comic book superheroism, which most abundantly transforms the motives of cyborgization and hybridization of the human body. Constituting im/perfection seems to be an invariably attractive constructive model, the dominant version of the narrative prosthesis supporting the objectifying discourses of disability in the artistic space. The situation is, therefore, most often such that it is cinema that takes advantage of the disability, constantly transforming its metaphorical extent, and not people with disabilities use cinema as an art that enables the expression of resistance and the construction of subjective, conscious identity.

Bibliografia

1.Abbas, J. (2017). Economy, exploitation and intellectual disability. W: R. Malhotra (red.), Disability Politics in Global Economy. Essays in Honour of Marta Russell. Oxfordshire: Routledge.
2.Ablewicz, K. (1995). Teksty Janusza Korczaka źródłem refleksji pedagogicznej. „Hejnał Pedagogiczny” 3, 19–21.
3.Ahmed, S. (2012). On Being Included: Racism and Diversity in Institutional Life. Durham–London: Duke University Press.
4.Anannikova, L. (2016). Gdyby leżał, toby nie żył. „Duży Format. Magazyn Reporterów «Gazety Wyborczej»” 1201 (38), 22.
5.Arystoteles (1996). Metafizyka, księga Delta, V, 16, 1021 b 12 n. T. I. Tłum. T. Żeleźnik. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL.
6.Asperger, H. (1944). Die “Autistischen Psychopaten” in Kindesalter. „Archiv für Psychiatrie und Nervenkrankenheiten” 117(1), 76–134.
7.Baecque, A., de (1993). Le Corps de l’histoire. Métaphores et politique (1770–1800). Paris: Calmann-Lévy.
8.Bailey, M., Mobley, I.A. (2019). Work in The Intersections: A Black Feminist Disability Framework. „Gender & Society” 33 (1), 19–40.
9.Bakke, M. (2015), Bio-transfiguracje. Sztuka i estetyka posthumanizmu. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
10.Barnes, C. (1992). Disabling Imagery and the Media. Halifax, UK: BCODP & Ryburn Publishing.
11.Barnes, C. (1993). Disabling Imagery and the Media: An Exploration of the Principles for Media Representations of Disabled People. Halifax, UK: Ryburn and The British Council of Organisations of Disabled People.
12.Barnes, C. (2004). Disability, disability studies and the academy. W: J. Swain, S. French, C. Barnes, C. Thomas (red.), Disabling Barriers, Enabling Environments. London: Sage.
13.Barnes, C. (2012). Understanding the social model of disability. Past, present and future. W: A. Roulstone, C. Thomas (red.), Routledge Handbook of Disability Studies. New York–London: Routledge.
14.Barnes, C., Mercer, G. (2008). Niepełnosprawność. Tłum. P. Morawski. Warszawa: Wydawnictwo Sic!
15.Berlant, L. (2007). Slow death: sovereignty, obesity, lateral agency. „Critical Inquiry” 33, 754–780.
16.Berlant, L. (2010). Cruel optimism. W: M. Gregg, G.J. Seigworth (red.), The Affect Theory Reader. Durham: Duke University Press.
17.Bieganowska-Skóra, A. (2017). „And the winner is …” Model niepełnosprawności w oscarowych produkcjach. Lublin: Wydawnictwo UMCS.
18.Bogdan, R. (1988). Freak Show: Presenting Human Oddities for Amusement and Profit. Chicago: University of Chicago Press.
19.Bourrier, K. (2015). The Measure of Manliness. Disability and Masculinity in the Mid-Victorian Novel. Ann Arbor: University of Michigan Press.
20.Braidotti, R. (2009). Podmioty nomadyczne. Ucieleśnienie i różnica seksualna w feminizmie społecznym. Tłum. A. Derra. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.
21.Braidotti, R. (2014). Po człowieku. Tłum. J. Bednarek, A. Kowalczyk. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
22.Brauner, A., Brauner, F. (1993). Dziecko zagubione w rzeczywistości. Historia autyzmu od czasów baśni o wróżkach. Tłum. T. Gałkowski. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
23.Brewer, J.D. (2003). Ethnography. W: R.L. Miller, J.D. Brewer (red.), The A–Z of Social Research. London: Sage.
24.Bronk, A. (1988). Rozumienie, dzieje, język. Filozoficzna hermeneutyka H.-G. Gadamera. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL.
25.Bronner, S.E. (2011). Critical Theory: A Very Short Introduction. New York: Oxford University Press.
26.Brzozowska-Brywczyńska, M. (2013). O performatywności ciał osobliwych. Trzy narracje o niepełnosprawnym ciele. „Kultura Współczesna. Teoria, Interpretacje, Praktyka” 78 (3), 78–89.
27.Brzozowska-Brywczyńska, M. (2017). „Why wear a prosthetics when you could become a superhero instead?”. Dzieci, protezy i kilka uwag o tym, jak słownik krytycznych studiów nad niepełnosprawnością może wzbogacić język nowych studiów nad dzieciństwem. „Przegląd Socjologii Jakościowej” 13 (4), 14‒28, dostęp 15.02.2021. DOI: http://dx.doi.org/10.18778/1733-8069.13.4.02.
28.Bukłaha, Z. (2018). Cieszą mnie małe rzeczy. „Wysokie Obcasy. Dodatek do «Gazety Wyborczej»” 1000 (37), 22–24.
29.Butler, J. (2011). Bodies That Matter: On the discursive limits of “sex”. London–New York: Routledge Classics.
30.Campbell, F.K. (2008). Exploring internalized ableism using critical race theory. „Disability & Society” 23 (2), 151–162.
31.Campbell, F.K. (2009). Contours of Ableism: Territories, Objects, Disability and Desire. London: Palgrave Macmillan.
32.Cheu, J. (2010). Seeing Blindness On-Screen The Blind, Female Gaze. W: S. Chivers, N. Markotić (red.), The Problem Body. Projecting Disability on Film. Columbus: Ohio State University Press.
33.Chivers, S., Markotić, N. (2010). Introduction. W: S. Chivers, N. Markotić (red.), The Problem Body. Projecting Disability on Film. Columbus: Ohio State University Press.
34.Conrad, J. (1973). Tajny agent. Opowieść prosta. Tłum. A. Glinczanka. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
35.Couser, G.T. (2006). Disability, Life Narrative, and Representation. W: L.J. Davis (red.), The Disability Studies Reader (2nd edition). New York: Routledge.
36.Crenshaw, K. (1989). Demarginalizing the Intersection of Race and Sex: A Black Feminist Critique of Antidiscrimination Doctrine, Feminist Theory and Antiracist Politics. „The University of Chicago Legal Forum” 140, 139–167.
37.Crow, L. (1996). Renewing the social model of disability. W: J. Morris (red.), Encounters with Strangers: Feminism and Disability. London: Rutledge.
38.Czerepaniak-Walczak, M. (2006). Pedagogika emancypacyjna. Rozwój świadomości krytycznej człowieka. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
39.Darke, P. (2010). No Life Anyway. Pathologizing Disability on Film. W: S. Chivers, N. Markotić (red.), The Problem Body. Projecting Disability on Film. Columbus: Ohio State University Press.
40.Davis, L.J. (1995). Enforcing Normalcy: Disability, Deafness, and the Body. New York: Verso.
41.Davis, L.J. (2002). Bending Over Backwards: Disability, Dismodernism and Other Difficult Positions. New York: New York University Press.
42.Davis, L.J. (2006a), The End of Identity Politics and the Beginning of Dismodernism: On Disability as an Unstable Category. W: L.J. Davis (red.), The Disability Studies Reader (2nd edition). New York: Routledge.
43.Davis, L.J. (red.) (2006b). The Disability Studies Reader (2nd edition). New York: Routledge.
44.Davis, L.J. (2017). The Ghettoization of Disability: Paradoxes of Visibility and Invisibility in Cinema. W: A. Waldschmidt, H. Berressem, M. Ingwersen (red.), Culture – Theory – Disability: Encounters between Disability Studies and Cultural Studies. Bielefeld: Trans- cript Verlag.
45.Derra, A. (2007). Podstawowe pojęcia fregowskiej semantyki. Frege jako ojciec współczesnej filozofii języka. „Studia Semiotyczne” 26, 263–277.
46.Derrida, J. (1999). O gramatologii. Tłum. B. Banasiak. Warszawa: Wydawnictwo Officyna.
47.Derrida, J. (2004). Pismo i różnica. Tłum. K. Kłosiński. Warszawa: Wydawnictwo KR.
48.Derrida, J. (2007). Pozycje. Tłum. A. Dziadek. Katowice: Wydawnictwo FA-art.
49.Dijk van, T.A. (red.) (2001). Dyskurs jako struktura i proces. Tłum. G. Grochowski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
50.Domaradzki, J. (2015). Medycyna j i jej metafory. O roli metafor w komunikacji lekarz–pacjent. „Kultura i Edukacja” 109 (3), 27–46.
51.Dyduch, E. (2014). Uwarunkowania procesu kształcenia uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. W: J. Wyczesany (red.), Dydaktyka specjalna. Wybrane zagadnienia. Gdańsk: Harmonia Universalis.
52.Ellis, K. (2020). Non‐Normative Characters: Disability. W: K. Ross, I. Bachmann, V. Cardo, S. Moorti, M. Scarcelli (red.), The International Encyclopedia of Gender, Media, and Communication. DOI: 10.1002/9781119429128.iegmc172.
53.Fay, B. (1987). Critical Social Science. Ithaca, NY: Cornell University Press.
54.Ferguson, Ph.M., Nusbaum, E. (2012). Disability Studies: What is it and what Difference does it Make? „Research & Practice for Persons with Severe Disabilities” 37 (2), 70–80.
55.Foucault, M. (1987). Historia szaleństwa w dobie klasycyzmu. Tłum. H. Kęszycka. Warszawa: PIW.
56.Foucault, M. (1998). Nadzorować i karać. Tłum. T. Komendant. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia.
57.Foucault, M. (1999). Powiedziane, napisane. Szaleństwo i literatura. Tłum. zbiorowe. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia.
58.Foucault, M. (2000). Historia seksualności. T. 1: Wola wiedzy. Tłum. B. Banasiak, K. Matuszewski. Warszawa: Czytelnik.
59.Fraser, B. (2018). Cognitive Disability Aesthetics: Visual Culture, Disability Representations, and the (In)Visibility of Cognitive Difference. Toronto–Buffalo–London: Toronto University Press.
60.Frege, G. (1977). Pisma semantyczne. Tłum. B. Wolniewicz. Warszawa: PWN.
61.Friedman, C. i in. (2014). “Remember Our Voices are Our Tools:” Sexual Self-advocacy as Defined by People with Intellectual and Developmental Disabilities. „Sexuality and Disability”, 32, 515–532. DOI: org/10.1007/s11195-014-9377-1.
62.Furman, A. (2019). Niepełnosprawni na eksport. „Wprost” 13, 46–47.
63.Gadamer, H.-G. (1979). Rozum, słowo, dzieje. Szkice wybrane. Wybrał, opracował i wstępem poprzedził K. Michalski. Tłum. M. Łukasiewicz, K. Michalski. Warszawa: PIW.
64.Gajewska, G. (2010). Arcy-nie-ludzkie: przez science fiction do antropologii cyborgów. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
65.Garbat, M. (2015). Historia niepełnosprawności. Geneza i rozwój rehabilitacji, pomocy technicznych i wsparcia osób z niepełnosprawnościami. Gdynia: Novae Res.
66.Garbat, M. (2017). Społeczny wymiar niepełnosprawności w teoriach ekonomii. „Studia Oeconomica Posnaniensia” 10 (5), 63–84.
67.Garland-Thomson, R. (1997). Extraordinary Bodies: Figuring Physical Disability in American Literature and Culture. New York: Columbia University Press.
68.Garland-Thomson, R. (2002). Integrating disability, transforming feminist theory. „NWSA Journal” 14 (3), 1–32.
69.Garland-Thomson, R. (2011). Misfits: a feminist materialist disability concept. „Hypatia” 26 (3), 591–609.
70.Garland-Thomson, R. (2020). Gapienie się, czyli o tym, jak patrzymy i jak pokazujemy siebie innym. Tłum. K. Ojrzyńska. Warszawa: Fundacja Teatr 21.
71.Ghai, A. (2001). Marginalization and Disability: Experiences from the Third World.
72.W: M. Priestley (red.), Disability and the Life Course. Cambridge: Cambridge University Press.
73.Ghai, A. (2002). Disabled Women: An Excluded Agenda of Indian Feminism. „Hypatia” 17 (3), 49–66.
74.Giddens, A. (2003), Stanowienie społeczeństwa. Zarys teorii strukturacji. Tłum. S. Amsterdamski. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka.
75.Giroux, H.A. (2002). Breaking into the Movies: Film and Culture Politics. Malden–Oxford: Blackwell Publishing.
76.Głowiński, M. i in. (1995). Podręczny słownik terminów literackich. Warszawa: Wydawnictwo Open.
77.Głowiński, M., T. Okopień-Sławińska, J. Sławiński, (1991). Zarys teorii literatury. Warszawa: WSiP.
78.Gnitecki, J. (1996). Elementy metodologii badań w pedagogice hermeneutycznej. Zielona Góra: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej.
79.Godlewska-Byliniak, E., Lipko-Konieczna, J. (2017a). Otwieranie pola. W: E. Godlewska-Byliniak, J. Lipko-Konieczna (red.), Odzyskiwanie obecności. Niepełnosprawność w teatrze i performansie. Warszawa: Fundacja Teatr 21.
80.Godlewska-Byliniak, E., Lipko-Konieczna, J. (red.) (2017b). Odzyskiwanie obecności. Niepełnosprawność w teatrze i performansie. Warszawa: Fundacja Teatr 21.
81.Goffman, E. (2005). Piętno. Rozważania o zranionej tożsamości. Tłum. A. Dzierżyńska, J. Tokarska-Bakir. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
82.Goodley, D. (2011). Disability Studies: An Interdisciplinary Introduction. London: Sage Publications Ltd.
83.Goodley, D. (2014). Dis/ability Studies. Theorising disablism and ableism. London: Rout- ledge.
84.Goodley, D. (2017). Disability Studies: An Interdisciplinary Introduction (2nd edition). London: Sage Publications Ltd.
85.Goodley, D., Lawthom, R., Runswick-Cole, K. (2014). Posthuman Disability Studies. „Subjectivity” 7 (4), 342–361. DOI: 10.1057/sub.2014.15.
86.Górska, D. (2014). Zaburzenia osobowości w paradygmacie poznawczym. W: L. Cierpiałkowska, E. Soroko (red.), Zaburzenia osobowości. Problemy diagnozy klinicznej. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
87.Groom, W. (1998). Forrest Gump. Tłum. J. Leliwa. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka.
88.Gunia, A. (2017). Transhumanistyczna doskonałość. „Filozofuj” 18 (6), 6–8.
89.Gunning, T. (1990). The Cinema of Attractions: Early Film, its Spectators and Avant-Garde. W: T. Elsaesser (red.), Early Cinema: Space, Frame, Narrative. London: British Film Institute.
90.Gunning, T. (2004). An Aesthetics of Astonishment: Early Film and the (In)Credulous Spectator. W: L. Braudy, M. Cohen (red.), Film Theory and Criticism: Introductory Readings. New York–Oxford: Oxford University Press.
91.Guter, B. (2004). Preface. W: B. Guter, J.R. Killacky (red.), Queer Crips. Disabled Gay Men and Their Stories. New York–London–Oxford: Harrington Park Press, An Imprint of The Haworth Press. Inc.
92.Haraway, D. (1991). Simians, Cyborgs and Women: The Reinvention of Nature. New York: Routledge.
93.Haraway, D. (2003). Manifest cyborgów: nauka, technologia i feminizm socjalistyczny lat osiemdziesiątych. Tłum. S. Królak, E. Majewska. „Przegląd Filozoficzno-Literacki” 3 (1), 49–87.
94.Hartman, J. (2018). Władza i kalectwo. „Polityka” 3162 (22), 104.
95.Hassan, I. (1977). Prometheus as performer: Towards a posthumanist culture? „Georgia Review” 31, 830–850.
96.Hayles, N.K. (1999). How We Became Posthuman. Virtual Bodies in Cybernetics, Literature and Informatics. Chicago–London: The University of Chicago Press.
97.Helman, A., Madej, A. (red.) (1985) Niemiecki ekspresjonizm filmowy. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
98.Hendrykowski, M. (1994). Słownik terminów filmowych. Poznań: Wydawnictwo Ars Nova.
99.Hendrykowski, M. (1999). Język ruchomych obrazów. Poznań: Wydawnictwo Ars Nova.
100.Hołub, J. (2018). Żeby umarło przede mną. Opowieści matek niepełnosprawnych dzieci. Warszawa: Wydawnictwo Czarne.
101.Hughes, B. (2012), Civilising Modernity and the Ontological Invalidation of Disabled People. W: D. Goodley, B. Hughes, L. Davis (red.), Disability and Social Theory. New Developments and Directions. London: Palgrave Macmillan UK.
102.Hughes, B., Paterson, K. (1997). The social model of disability and disappearing body: towards sociology of impairment. „Disability and Society” 12 (3), 325–340.
103.Huxley, J. (1968). Transhumanism. „Journal of Humanistic Psychology” 8 (1), 73–76.
104.Iwanicka, B., Iwanicki, J. (2018). Kultura Głuchych a technologie wspomagające słyszenie. Między cyborgizacją a luddyzacją osób z wadami słuchu. „Kultura Współczesna” 102 (3), 131–145. DOI: org/10.26112/kw.2018.102.11.
105.Jaworska-Witkowska, M. (2009). Ku kulturowej koncepcji pedagogiki. Fragmenty i ogarnięcie. Kraków: Impuls.
106.Kijak, R. (2014). Seksualność człowieka z niepełnosprawnością intelektualną a rodzina. Warszawa: PZWL.
107.Kijak, R. (2017). Dorośli z głębszą niepełnosprawnością intelektualną jako partnerzy, małżonkowie i rodzice. Kraków: Impuls.
108.Kijak, R. (2019). Rodzice z niepełnosprawnością intelektualną. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
109.Kleege, G. (2006). Blindness and Visual Culture. An Eye Witness Account. W: L.J. Davis (red.), The Disability Studies Reader (2nd edition). New York: Routledge.
110.Kochanowski, J. (2009). Spektakl i wiedza. Perspektywa społecznej teorii queer. Łódź: Wydawnictwo Wschód-Zachód.
111.Kolárová, K. (2014). The Inarticulate Post-Socialist Crip: On the Cruel Optimism of Neoliberal Transformations in the Czech Republic. „Journal of Literary & Cultural Dis- ability Studies” 8 (3), 257–274.
112.Konstańczak, S. (2016). Doskonałość jako problem moralny w pracach Władysława Tatarkiewicza. „Sofia” 16, 157–176.
113.Kosiński, J. (2010). Wystarczy być. Tłum. J. Wroniak-Mirkowicz. Warszawa: Albatros.
114.Krassowski, M. (1994). Leksykon terminów literackich. Warszawa: Wydawnictwo Twój Styl.
115.Krause, A. (2009). Iluzja dydaktycznej sprawczości – profesjonalizacja niekompetencji. W: L. Huryło, D. Klus-Stańska, M. Łojko (red.), Paradygmaty współczesnej dydaktyki. Kraków: Impuls.
116.Krause, A. (2019). Paradygmaty dydaktyki i ich implikacje dla pedagogiki specjalnej – odsłona pierwsza. „Niepełnosprawność. Dyskursy Pedagogiki Specjalnej” 33, 11–25.
117.Kruszelnicki, M. (2008). Drogi francuskiej heterologii. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.
118.Kruszelnicki, W. (2016). Henry Giroux, studia kulturowe i krytyka filmowa, czyli pytania o granice między pedagogiką krytyczną a moralistyką. „Forum Pedagogiczne” 2, cz. 2, 243–260.
119.Książek-Szczepanikowa, A. (1999). Od obrazka do wideoklipu. Integracja tekstowa w kształceniu literackim na poziomie podstawowym. Kielce: Wydawnictwo Pedagogiczne ZNP.
120.Kuppers, P. (2014). Studying Disability Arts and Culture. An Introduction. New York: Palgrave Macmillan.
121.Kuppers, P. (2017). Dekonstrukcja obrazów: performatywność niepełnosprawności. W: E. Godlewska-Byliniak, J. Lipko-Konieczna (red.), Odzyskiwanie obecności. Niepełnosprawność w teatrze i performansie. Warszawa: Fundacja Teatr 21.
122.Kwai-sang, M. i in. (2009). Exploring Sexuality and Sexual Concerns of Adult Persons with Intellectual Disability in a Cultural Context. „The British Journal of Developmental Disabilities” 109 (55), 97–108. DOI: org/10.1179/096979509799103089.
123.Lipski, A. (2018). Problem osób niepełnosprawnych w warunkach dyskursu ekonomii neoliberalnej. „Problemy Edukacji, Rehabilitacji i Socjalizacji Osób Niepełnosprawnych” 27 (2), 29–59.
124.Lorde, A. (1984). Sister outsider. New York: Ten Speed Press.
125.Łotman, J. (1976). Problem przestrzeni artystycznej. Tłum. J. Faryno. „Pamiętnik Literacki” 67 (1), 213–226.
126.Łotman, J. (1999). Kultura i eksplozja. Tłum. B. Żyłko. Warszawa: PIW.
127.Łotman, J. (2008). Uniwersum umysłu. Semiotyczna teoria kultury. Tłum. B. Żyłko. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
128.Mackenzie, C., Stoljar, N. (red.) (2000). Relational Autonomy: Feminist Perspectives on Autonomy, Agency, and the Social Self. New York: Oxford University Press.
129.Mackiewicz, M. (2018). Kulturowe przedstawienia seksualności osób niepełnosprawnych: zarys problematyki. „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia de Cultura” 10 (1), 71–83. DOI: 10.24917/20837275.10.1.6
130.Markowski, M.P. (1999). Anty-Hermes [Posłowie]. W: M. Foucault, Powiedziane, napisane. Szaleństwo i literatura. Tłum. zbiorowe. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia.
131.Marks, D. (1999a). Disability: Controversial Debates and Psychosocial Perspectives. London: Routledge.
132.Marks, D. (1999b). Dimensions of oppression: theorizing the embodied subject. „Disability & Society” 14 (5), 611–626.
133.Marshall, J.D. (2001). A critical theory of the self: Wittgenstein, Nietzsche, Foucault. „Studies in Philosophy and Education” 20, 75–91.
134.McGowan, T. (2008). Realne spojrzenie. Teoria filmu po Lacanie. Tłum. i wstęp K. Mikurda. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
135.McRuer, R. (2006a). Crip Theory. The Cultural Signs of Queerness and Disability. New York: New York University Press.
136.McRuer, R. (2006b). Compulsory Able-Bodiedness and Queer/Disabled Existence. W: L.J. Davis (red.), The Disability Studies Reader (2nd edition). New York: Routledge.
137.McRuer, R. (2006c). We Were Never Identified: Feminism, Queer Theory, and a Disabled World. „Radical History Review” 94, 148–154. DOI: 10.1215/01636545-2006-94-148.
138.McRuer, R. (2010). Neoliberal Risks. ‘Million Dollar Baby’, ‘Murderball’, and Anti-National Sexual Positions. W: S. Chivers, N. Markotić (red.), The Problem Body. Projecting Disability on Film. Columbus: Ohio State University Press.
139.McRuer, R. (2012). Afterword. „Bioethical Inquiry” 9, 357–358.
140.McRuer, R., Wilkerson, A. (2003). Cripping the (queer) nation. „GLQ: A Journal of Lesbian and Gay Studies” 9 (1–2), 1–23.
141.Melosik, Z. (1994). Poststrukturalizm i społeczeństwo (refleksje nad teorią M. Foucaulta). W: J. Brzeziński, L. Witkowski (red.), Edukacja wobec zmiany społecznej. Poznań–Toruń: Wydawnictwo UMK.
142.Mintz, S.B. (2002). Invisible disability: Georgina Kleeges Sight Unseen. W: K.Q. Hall (red.), Feminist Disability Studies. Special issue. „NWSA Journal” 14 (3), 155–177.
143.Mitchell, D.T., Snyder, S.L. (2015). The Biopolitics of Disability: Neoliberalism, Ablenationalism, and Peripheral Embodiment. Ann Arbor: University of Michigan Press.
144.Mitchell, D., Snyder, S. (2000). Narrative Prosthesis: Disability and the Dependencies of Discourse. Ann Arbor: The University of Michigan Press.
145.Mitchell, D., Snyder, S. (2006). Narrative prosthesis and the materiality of metaphor. W: L.J. Davis (red.), The Disability Studies Reader (2nd edition). New York: Routledge.
146.Mitchell, D., Snyder, S. (red.) (1997). The Body and Physical Difference: Discourse of Disability. New York: Verso.
147.Mitrowski, G. (1993). Transcendentalne kategorie filozofii: prawda, dobro, piękno. „Folia Philosophica” 11, 63–74.
148.Nocella II, A.N., Bentley, J.K., Duncan, J.M. (red.) (2012). Earth, Animal, and Disability Liberation. The rise of the eco-ability movement. New York: Peter Lang Publishing.
149.Nocella II, A.N., George, A.E., Lupinacci, J. (red.) (2019). Animals, Disability, and the End of Capitalism Voices from the Eco-ability Movement. New York: Peter Lang Publishing.
150.Norden, M.F. (1994). The Cinema of Isolation: A History of Physical Disability in the Movie. New Brunswick: Rutgers University Press.
151.Nycz, R. (2006). Kulturowa natura, słaby profesjonalizm. Kilka uwag o przedmiocie poznania literackiego i statusie dyskursu literaturoznawczego. W: M.P. Markowski, R. Nycz (red.), Kulturowa teoria literatury. Kraków: Wydawnictwo Universitas.
152.Olechowska, A. (2019). Specjalne potrzeby edukacyjne w urzędowym dyskursie pedagogicznym. Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
153.Oliver, M. (1983). Social Work with Disabled People. Basingstoke: Macmillan.
154.Oliver, M. (1990). The Politics of Disablement. Basingstoke: Macmillan.
155.Otto, W. (2012). Obrazy niepełnosprawności w polskim filmie. Poznań: Wydawnictwo UAM.
156.Otto, W. (2018). Strategia pośrednika w ukazywaniu niepełnosprawności na ekranie w kontekście rozwoju techniki filmowej i języka ruchomych obrazów. „Kultura Współczesna” 102 (3), 42–58. DOI: org/10.26112/kw.2018.102.04.
157.Palmer, M. (2011). Disability and Poverty: A Conceptual Review. „Journal of Disability Policy Studies” 21 (4), 210–218.
158.Paul, R., Elder, L. (2006). The Miniature Guide to Critical Thinking: Concepts and Tools. Dillon Beach: Foundation for Critical Thinking.
159.Płażewski, J. (2001). Historia filmu. Warszawa: Książka i Wiedza.
160.Podgórska-Jachnik, D. (2013). Deprecjacja osób z niepełnosprawnością za pośrednictwem mediów. W: Z. Gajdzica (red.), Człowiek z niepełnosprawnością w rezerwacie przestrzeni publicznej. Kraków: Impuls.
161.Podgórska-Jachnik, D. (2016). Studia nad niepełnosprawnością (Disability Studies) i ruch włączający w społeczeństwie jako konteksty edukacji włączającej. „Problemy Edukacji, Rehabilitacji i Socjalizacji Osób Niepełnosprawnych” 22 (1), 16–33.
162.Podgórska-Jachnik, D. (2018). (Nie)pełnosprawność a (nie)samodzielność w kontekście autonomii relacyjnej. „Niepełnosprawność. Dyskursy Pedagogiki Specjalnej” 4 (32), 57–71.
163.Popiel, A., Pragłowska, E. (2008). Psychoterapia poznawczo-behawioralna. Teoria i praktyka. Warszawa: Wydawnictwo Paradygmat.
164.Przegalińska, A. (2017). Post-humanizm. Człowiek, czyli każdy. „Polityka. Niezbędnik Inteligenta” 1, 93–95.
165.Ray, S.J., Sibara, J. (red.) (2017). Disability Studies and the Environmental Humanities: Toward an Eco-Crip Theory. Lincoln, NE: University of Nebraska Press.
166.Reeve, D. (2012). Cyborgs, Cripples and iCrip: Reflections on the Contribution of Haraway to Disability Studies. W: D. Goodley, B. Hughes, L. Davis (red.), Disability and Social Theory. New Developments and Directions. London: Palgrave Macmillan UK.
167.Ridley, M. (2011). The Rational Optimist: How Prosperity Evolves. London: Fourth Estate.
168.Rosner, K. (1991). Hermeneutyka jako krytyka kultury. Heidegger, Gadamer, Ricoeur. Warszawa: PIW.
169.Runswick-Cole, K. (2011). Etnography. W: P. Banister, G. Bunn i in., Qualitative Methods in Psychology: A Research Guide. Berkshire–New York: Open University Press.
170.Russell, T. (2002). What disability civil rights can not do: Employment and political economy. „Disability and Society” 17 (2), 117–135.
171.Russell, T. (2019). The political economy of disability. W: K. Rosenthal (red.), Capitalism and Disability. Selected Writings by Marta Russell. Chicago: Haymarket Books.
172.Rutka, E. (2018). Doskonałość jako kategoria pedagogiczna. Poszukiwania w obszarze pism polskich neotomistów. „Polska Myśl Pedagogiczna” 4, 151–161.
173.Rzeźnicka-Krupa, J. (2007). Komunikacja – edukacja – społeczeństwo. O dyskursie dzieci z niepełnosprawnością intelektualną. Kraków: Impuls.
174.Rzeźnicka-Krupa, J. (2009a). Niepełnosprawność i świat społeczny. Szkice metodologiczne. Kraków: Impuls.
175.Rzeźnicka-Krupa, J. (2009b). Inny w edukacji – transmisyjne i interpretacyjne podejście do uczenia (się) w kontekście pytań o edukację osób niepełnosprawnych. W: L. Huryło, D. Klus-Stańska, M. Łojko (red.), Paradygmaty współczesnej dydaktyki. Kraków: Impuls.
176.Rzeźnicka-Krupa, J. (2017). Za miłosierdzie dziękujemy. Ciało – tożsamość – (nie)normatywność i performatywne strategie oporu. W: E. Godlewska-Byliniak, J. Lipko-Konieczna (red.), Odzyskiwanie obecności. Niepełnosprawność w teatrze i performansie. Warszawa: Fundacja Teatr 21.
177.Rzeźnicka-Krupa, J. (2019a), Edukacja i niepełnosprawność – wyrównywanie szans czy reprodukcja społecznych nierówności. „Niepełnosprawność. Dyskursy Pedagogiki Specjalnej” 33, 52–70.
178.Rzeźnicka-Krupa, J. (2019b). Społeczne ontologie niepełnosprawności. Ciało. Tożsamość. Performatywność. Kraków: Impuls.
179.Sahaj, T. (2013). Niepełnosprawni i niepełnosprawność w mediach. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Rozwoju Służb Społecznych.
180.Salas, L.M., Sen, S., Segal, E.A. (2010). Critical Theory: Pathway from Dichotomous to Integrated Social Work Practice. „Families in Society: The Journal of Contemporary Social Services” 91 (1), 91–96. DOI: 10.1606/1044-3894.3961.
181.Sánchez, D.A, María Gómez-Vela, M. (2010). Of Mute Servants, Deaf Young Ladies and other Stereotypes. People with Hearing and Language Impairments in Films. „Journal of Medicine and Movies” 6 (2), 47–54.
182.Scheler, M. (1986). O zjawisku tragiczności. W: Arystoteles, D. Hume, M. Scheler, O tragedii i tragiczności. Tłum. W. Tatarkiewicz, T. Tatarkiewiczowa, R. Ingarden; wybór, przedm. i oprac. W. Tatarkiewicz. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
183.Serlin, D. (2006). The Other Arms Race. W: L.J. Davis (red.), The Disability Studies Reader (2nd edition). New York: Routledge.
184.Shakespeare, T., Watson, N. (2002). The social model of disability: an outdated ideology? „Research in Social Science and Disability” 2, 9–28.
185.Sheffer, E. (2019). Dzieci Aspergera. Medycyna na usługach III Rzeszy. Tłum. S. Kędzierski. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.
186.Sherry, M. (2010). Disability Hate Crimes Does Anyone Really Hate Disabled People? Surrey, UK: Ashgate.
187.Sherry, M. (2016). A sociology of impairment. „Disability and Society” 31 (6), 729–744.
188.Shore, S.M. (red.) (2008). Pytaj i opowiadaj: Jak być rzecznikiem własnych potrzeb oraz ujawniać swoją diagnozę? Poradnik dla osób ze spektrum autyzmu. Tłum. K. Przewłoka. Szczecin: Krajowe Towarzystwo Autyzmu.
189.Siebers, T. (2006). Disability Aesthetics. „Journal for Cultural and Religious Theory” 7 (2), 63–73.
190.Siebers, T. (2008). Disability Theory. Ann Arbor: The University of Michigan Press.
191.Siebers, T. (2013). Disability Aesthetics. Ann Arbor: The University of Michigan Press.
192.Siebers, T. (2017). Niepełnosprawność jako forma maskarady. Tłum. K. Ojrzyńska. W: E. Godlewska-Byliniak, J. Lipko-Konieczna (red.), Odzyskiwanie obecności. Niepełnosprawność w teatrze i performansie. Warszawa: Fundacja Teatr 21.
193.Sienkiewicz, H. (1991). Potop. T. I. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo.
194.Snyder, S.L., Mitchell, D.T. (2010). Body genres. An anatomy of disability in film. W: S. Chivers, N. Markotić (red.), The Problem Body. Projecting Disability on Film. Columbus: Ohio State University Press.
195.Snyder, S.L., Mitchell, D.T. (2006). Cultural Locations of Disability. Chicago: University of Chicago Press.
196.Sobolewska, A. (2002). Cela. Odpowiedź na zespół Downa. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B.
197.Soldatic, K., Chapman, A. (2010). Surviving the assault? The Australian disability movement and the neoliberal workfare state. „Social Movement Studies” 9 (2), 139–154.
198.Soniewicka, M. (2015). Transhumanizm: kilka uwag na temat filozoficznych źródeł sporu o ideę biomedycznego ulepszania moralnego. „Ethics in Progress” 6 (1), 38–55. DOI: org/10.14746/eip.2015.1.5.
199.Staiger, J. (2000). Perverse Spectators. The Practices of Film Reception. New York: New York University Press.
200.Sykes, H. (2009). The qBody Project: from lesbians in physical education to queer bodies in/out of school. „Journal of Lesbian Studies” 13 (3), 238–254.
201.Szahaj, A. (1996). Co to jest postmodernizm? „Ethos” 33/34, 63–78.
202.Szekspir, W. (1973). Tragedie. Tłum. J. Paszkowski, L. Ulrich. Warszawa: PIW.
203.Szkudlarek, T. (1999). Media. Szkice z filozofii i pedagogiki dystansu. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
204.Sztobryn-Giercuszkiewicz, J. (2018). “Children of a Lesser God” or “Superheroes”? Identity Narratives of Persons with Disabilities as University Students. „Przegląd Socjologii Jakościowej” 14 (3), 114–125. DOI: http://dx.doi.org/10.18778/1733-8069.14.3.07.
205.Szymczak, M. (1995). Słownik języka polskiego. T. III. Warszawa: PWN.
206.Tajfel, H. (red.) (2010). Social Identity and Intergroup Relations. Cambridge: Cambridge University Press.
207.Tatarkiewicz, W. (1976). O doskonałości. Warszawa: PWN.
208.Taylor, S. (2017). Beasts of Burden. Animal and Disability Liberation. New York–London: The New Press.
209.Tompa, A. (2020). Reality Makers. Hungarian Independent Theatre before and after Communism. W: V.S. Warner, D. Manole (red.), Staging Postcommunism: Alternative Theatre in Eastern and Central Europe after 1989. Iowa City: University of Iowa Press.
210.Tremain, S. (2006). On the Government of Disability: Foucault, Power, and the Subject of Impairment. W: L.J. Davis (red.), The Disability Studies Reader (2nd edition). New York: Routledge.
211.Vessas, T. (1974). Ptaki. Tłum. B. Hłasko. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.
212.Weiner, E. (2007). Market Dreams: Gender, Class and Capitalism in the Czech Republic. Ann Arbor: University of Michigan Press.
213.Wieczorkiewicz, A., Bator, J. (red.) (2007). Ucieleśnienia. Ciało w zwierciadle współczesnej humanistyki. Myśl, praktyka, reprezentacja. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN.
214.Wieremiej, B. (2018). Widzialność, kompensacja i kontrola. Niepełnosprawne postacie w grach wideo. „Kultura Współczesna” 102 (3), 98–106. DOI: org/10.26112/kw.2018.102.08.
215.Wilson, J.C. (2006). (Re)Writing the Genetic Body-Text Disability, Textuality, and the Human Genome Project. W: L.J. Davis (red.), The Disability Studies Reader (2nd edition). New York: Routledge.
216.Wing, L. (1981). Asperger’s syndrome: a clinical account. „Psychological Medicine” 11, 115–129, 1981. DOI: 10.1017/S0033291700053332.
217.Wlazło, M. (2003). Kształcenie literacko-kulturowe w szkole specjalnej. Dialog na lekcjach języka polskiego z uczniami niepełnosprawnymi intelektualnie w stopniu lekkim. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego.
218.Wlazło, M. (2013a). Proste myśli, trudne słowa. Z perspektywy socjopedagogicznej o wizerunku osób z niepełnosprawnością intelektualną w literaturze pięknej. Kraków: Impuls.
219.Wlazło, M. (2013b). Rzecznictwo własnych potrzeb na przykładzie porównawczego ujęcia doświadczeń osób z zespołem Aspergera i z niepełnosprawnością intelektualną. „Niepełnosprawność” 9, 9–16.
220.Wlazło, M. (2014). Prekariat i niepełnosprawność – o tymczasowości i niepewności edukacji, rehabilitacji, pracy i życia. „Interdyscyplinarne Konteksty Pedagogiki Specjalnej” 6, 33–48.
221.Wlazło, M. (2015). „We własnym imieniu…” – autonomia i samorzecznictwo osób niepełnosprawnych wobec zróżnicowanych kontekstów kultury (neo)liberalnej. „Niepełnosprawność. Dyskursy Pedagogiki Specjalnej” 19, 43–53.
222.Wlazło, M. (2018). (Pełno)sprawni są bez szans, czyli „crip studies” we współczesnym kinie. „Niepełnosprawność. Dyskursy Pedagogiki Specjalnej” 4 (32), 168–179.
223.Wlazło, M. (2019a). Integracja jako cel inkluzji – pedagogiczne korzenie i aspekty spójności społecznej. „Kultura i Edukacja” 123 (1), 45–57.
224.Wlazło, M. (2019b). The economics of disability and the discourse of eliminating inequalities and providing equal opportunities. „Interdisciplinary Contexts of Special Pedagogy” 25, 35–53.
225.Wlazło, M. (2020a). Niepełnosprawność w społeczeństwie 5.0 – wizja, rzeczywistość i post-humanistyczne wątpliwości. „Niepełnosprawność. Dyskursy Pedagogiki Specjalnej” 3 (39), 13–23.
226.Wlazło, M. (2020b). Women’s Disability Studies – Sources and Chosen Aspects of Discourse. „Interdisciplinary Contexts of Special Pedagogy” 31, 31–44.
227.Wolbring, G. (2008). The politics of ableism. „Development” 5 (1), 252–258.
228.Woynarowska, A. (2020). Niepełnosprawność intelektualna i praca. Gra w/o emancypację. Kraków: Impuls.
229.Wrangham, R. (2020). Paradoks dobra. Dlaczego jesteśmy tak dobrzy, skoro jesteśmy tak źli? Tłum. P. Szwajcer. Stare Groszki: Wydawnictwo CiS.
230.Zakrzewska-Manterys, E., Niedbalski, J. (red.) (2016). Samodzielni, zaradni, niezależni. Ludzie niepełnosprawni w systemie polityki, pracy i edukacji. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
231.Zdrodowska, M. (2018). Technologia jako narzędzie społecznej dystynkcji. Nieoczywiste relacje techniki i niepełnosprawności. „Kultura Współczesna” 102 (3), 13–26. DOI: org/10.26112/kw.2018.102.02.
232.Zespół Krajowe Towarzystwo Autyzmu. Oddział Szczecin (2008). Projekt Rain Man Obywatel Niewidzialny. „Dziecko Autystyczne.com” 3, 3–41.
233.Źródła internetowe
234.A Profitable Position. http://www.teart.by/en/about/archive/a-profitable-position.html, dostęp 12.02.2021.
235.Anannikova L. „To grzebanie w bombie”. Będą zmiany w subwencji na kształcenie specjalne. https://wyborcza.pl/7,75968,26588048,to-grzebanie-w-bombie-beda-zmiany-w-subwencji-na-ksztalcenie.html, dostęp 2.02.2021.
236.Anannikova, L., Suchecka, J. (2018). Nasz jeden procent wyręcza państwo i wprowadza rywalizację na większe „nieszczęście i cierpienie”. Rozmowa z P. Kubickim.https://wyborcza.pl/magazyn/7,124059,23266654,nasz-jeden-procent-wyrecza-panstwo-i-wprowadza-rywalizacje.html, dostęp 11.02.2021.
237.Anna Cannings. https://www.annacannings.com/intro.php, dostęp 26.02.2021.
238.Crip is a slang term for the words cripple. https://en.wikipedia.org/wiki/Crip_(disability_term), dostęp 29.01.2021.
239.Crips. https://simple.wikipedia.org/wiki/Crips, dostęp 29.01.2021.
240.Czerkawski, P. (2016). Uderzenie prosto w twarz. Recenzja filmu „Plac zabaw”. https://www.filmweb.pl/reviews/recenzja-filmu-Plac+zabaw-19384, dostęp 20.02.2021.
241.Daniel Monks. Biography. https://www.imdb.com/name/nm3399361/bio?ref_=nm_ov_bio_sm, dostęp 14.02.2021.
242.Daniel Monks talks about PULSE. https://www.youtube.com/watch?v=PY67ND1eyiQ, dostęp 14.02.2021.
243.Eeles, M. (2019). Tender, clever and very, very funny. https://cinemaaustralia.com.au/ 2019/05/23/review-standing-up-for-sunny/, dostęp 14.02.2021.
244.Elvis Presley w dokumencie, Stephen King oraz „Gallipoli” z młodym Melem Gibsonem. https://wyborcza.pl/7,90535,24105363,program-tv-elvis-presley-w-dokumencie-stephen-king-oraz.html, dostęp 14.02.2021.
245.Fantasies Without Bounds for a Lothario With Limits. https://www.nytimes.com/2007/11/21/movies/21ever.html, dostęp 14.02.2021.
246.Hasta la vista! https://www.filmweb.pl/film/Hasta+la+vista-2011-636544/discussion/Et+si+tu+n%27existais+pas...,2290646, dostęp 15.02.2021.
247.It is Fine! EVERYTHING IS FINE. http://www.crispinglover.com/it_is_fine!.htm, dostęp 10.02.2021.
248.Johnson, T. (2020). Daniel Monks and Stevie Cruz-Martin Feeling the Pulse. https://www.filmink.com.au/daniel-monks-stevie-cruz-martin-feeling-pulse/, dostęp 14.02.2021.
249.Kern, L. (2007). Fantasies Without Bounds for a Lothario With Limits. „The New York Times”. https://www.nytimes.com/2007/11/21/movies/21ever.html, dostęp 10.02.2021.
250.Ławicka, J. (2019). Samodzielność to nie tylko samoobsługa. „Głos Pedagogiczny” 107. https://www.glospedagogiczny.pl/artykul/samodzielnosc-to-nie-tylko-samoobsluga, dostęp 3.02.2019.
251.Murphy, M.J. (2017). Making Room for Deaf Performers in Hollywood. https://www.nytimes.com/2017/10/27/movies/wonderstruck-deaf-actors-millicent-simmonds.html, dostęp 11.02.2021.
252.Pamuła, N., Szarota, M., Usiekniewicz, M. (2018). „Nic o nas bez nas”. „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia de Cultura” 10 (1), 4–12. //czasopisma.up.krakow.pl/index.php/sdc/article/view/4624, dostęp 10.02.2021.
253.Perry, D.M. (2015). Inspiration porn further disables the disabled. http://america.aljazeera. com/opinions/2015/6/inspiration-porn-further-disables-the-disabled.html, dostęp 10.02.2021.
254.Pietrzyk, M. (2009). Pociągająca niedoskonałość. https://www.filmweb.pl/reviews/recenzja-filmu-Adam-9216, dostęp 22.02.2021.
255.Pulse. https://www.imdb.com/title/tt4161036/, dostęp 14.02.2021.
256.Quinlan, M.M., Bates, B.R. (2014). Unsmoothing the Cyborg: Technology and the Body in Integrated Dance. „Disability Studies Quarterly” 34, 4. https://dsq-sds.org/article/view/3783/3792, dostęp 27.05.2020.
257.Realizing Society 5.0. https://www.japan.go.jp/abenomics/_userdata/abenomics/pdf/ society_5.0.pdf, dostęp 25.05.2020.
258.Schouweiler, S. (2013). Crispin Glover’s Latest Flick: Are You Really Sure It Is Fine? https://walkerart.org/magazine/crispin-glovers-latest-shock-flick-are-you-really-sure-it-is-fine, dostęp 10.02.2021.
259.Słowik, K. PIS szykuje kolejną rewolucję w szkole. Kto będzie diagnozował problemy uczniów? https://wyborcza.pl/7,75398,26732025,pis-szykuje-kolejna-rewolucje-w-szkole-oszczedza-na-diagnozie.html#S.main_topic-K.C-B.1-L.1.duzy:undefined, dostęp 2.02.2021.
260.Sobolewski, T. (2010). Każdy krytykiem? Rozmowa z udziałem Tomasza Cyza, Juliusza Kurkiewicza, Andy Rottenberg, Tadeusza Sobolewskiego i Jakuba Sochy. https://www.dwutygodnik.com/artykul/1398-kazdy-krytykiem.html, dostęp 17.02.2021.
261.Strójwąs, A. (2019). „Samotna” stygmatyzuje, „samodzielna” wymusza bycie dzielnym. Mamy problem z matkami wychowującymi w pojedynkę. https://www.wysokieobcasy.pl/Instytut/7, 163393,25207007,samotna-stygmatyzuje-samodzielna-wymusza-byciedzielnym.html?disable Redirects=true, dostęp 20.02.2021.
262.Taniec na wodzie. https://www.filmweb.pl/film/Taniec+na+wodzie-1992-10995/discussion/9+10,2909246, dostęp 26.02.2021.
263.Teatr: Justyna Sobczyk i Teatr 21 z Paszportem POLITYKI. https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kultura/paszporty/2100295,1,teatr-justyna-sobczyk-i-teatr-21-z-paszportem-polityki.read, dostęp 27.01.2021.
264.The Problem Body: Projecting Disability on Film. https://www.jstor.org/stable/j.ctt1kgqwc5, dostęp 14.02.2021.
265.Urbacki, R. (2012). Za miłosierdzie dziękujemy. Rozmowę przeprowadzili M. Konarzewska, P. Pacewicz. https://wyborcza.pl/duzyformat/1,127290,11344392,Rafal_Urbacki__Za_ milosierdzie_ dziekujemy.html, dostęp 31.01.2021.
266.Weseli, A. (2010). UFA to TAO. „InterAlia” 5. http://interalia.org.pl/pl/artykuly/2010_5/04 _ufa_to_tao.htm, dostęp 12.01.2021.
267.WHEELCHAIRGUY. www.iamwheelchairguy.com, dostęp 14.02.2021.
268.Wright State to host conference on sexuality and disability. https://webapp2.wright.edu/web1/newsroom/2015/09/30/wright-state-to-host-conference-on-sexuality-and-disability/, dostęp 28.06.2021 [pierwotnie: https://www.wright.edu/event/sex-disability-conference/crip-theory, dostęp 27.04.2019].