Determinanty polskiego eksportu gotowych artykułów spożywczych po akcesji do Unii Europejskiej


ISBN: 978-83-8419-055-5    ISBN (online): 978-83-8419-056-2    ISSN: 0860-2751    OAI    DOI: 10.18276/978-83-8419-056-2
CC BY-SA   Open Access 

Lista wydań / T. (MCDXC) 1416

Rok wydania:2025
Dziedzina:Dziedzina nauk społecznych
Dyscyplina:ekonomia i finanse
Autorzy: Paweł Mieczan ORCID
Uniwersytet Szczeciński

Informacje

Wersja elektroniczna publikacji dostępna na licencji CC BY-SA 4.0 po 12 miesiącach od daty wprowadzenia do obrotu: grudzień 2025

Wersję drukowaną publikacji można nabyć w sklepie Wydawnictwa Naukowego Uniwersytetu Szczecińskiego: wn.usz.edu.pl/sklep/

Abstrakt

Jednym z wiodących sektorów polskiej gospodarki, w ujęciu wzrostu sprzedaży zagranicznej w okresie po wejściu Polski do Unii Europejskiej, był sektor rolno-spożywczy. Akcesja skutkowała strategiczną zmianą w tym sektorze, wynikającą m.in. z uzyskania dostępu do rynku kilkuset milionów konsumentów, co – ze względu na konsumencki charakter produktów spożywczych – stanowiło wartość nie do przecenienia.

Tym samym w celu możliwości konkurowania z podmiotami zagranicznymi, niezbędny był rozwój tego sektora w Polsce poprzez dostosowanie do wymagającego rynku wspólnotowego. Polska w okresie bezpośrednio poprzedzającym akcesję do Unii Europejskiej była importerem netto artykułów rolno-spoż ywczych, natomiast w roku poprzedzającym integrację uzyskała status eksportera netto tej grupy towarowej, który utrzymał się w kolejnych latach.

W pracy postawiona została następująca hipoteza badawcza: Występowanie przewag kosztowych przyczyniło się do rozwoju polskiego eksportu gotowych artykułów spożywczych po akcesji Polski do Unii Europejskiej. Głównym celem badawczym pracy była identyfikacja determinant polskiego eksportu gotowych artykułów spożywczych po wejściu Polski do Unii Europejskiej. Oprócz celu głównego sformułowano cel pomocniczy, jakim była ocena szans i zagrożeń dla rozwoju eksportu gotowych artykułów spożywczych z Polski w przyszłości, z rekomendacją działań do podjęcia w celu wsparcia jego dalszej ekspansji.

Analizą objęto okres członkostwa Polski w Unii Europejskiej, w ramach którego wyróżniono dwa podokresy: lata 2005–2019 (podstawowy) oraz lata 2020–2022, kiedy zachodziły specyficzne zmiany o dużej sile oddziaływania (pandemia COVID-19, wojna w Ukrainie). Przeprowadzone badanie korelacji polskiego eksportu gotowych artykułów spożywczych z wybranymi determinantami społeczno-gospodarczymi obserwowanymi w Polsce wskazały na następujące silne i kluczowe zależności:

– z importochłonnością sektora potwierdzające zaimplementowanie założeń teorii specjalizacji wewnątrzgałęziowej, ale również̇ powiązanie z efektem kreacji i przesunięcia handlu,

– z konsumpcją krajową i zewnętrzną powiązane z teorią popytowo-podaż ową , teorią nadkonsumpcji i makdonaldyzacji, przy równoczesnej próbie odwrócenia trendu w kierunku regionalizacji i indywidualizacji,

– ze wzrostem gospodarczym determinowanym właśnie poprzez eksport gotowych artykułów spożywczych,

– z napływem środków unijnych silnie oddziaływujących na rozwój sektora i niwelujących niedoinwestowanie i niski poziom zaplecza technologicznego sektora,

– ze wzrostem poziomu zatrudnienia, ale również wynagrodzeń potwierdzającym założenia teorii neoczynnikowej, przy równoczesnym zwiększaniu wydajności pracy przebiegającym w tempie szybszym, aniżeli sam wzrost wynagrodzeń,

– z nakładami na prace badawczo-rozwojowe, ale także wzrostem liczby naukowców wśród osób zatrudnionych oraz patentowaniem innowacyjnych rozwiązań, co można łączyć z teorią neotechnologiczną.

Bibliografia

1.Agaciak R., Wpływ środków pomocowych Unii Europejskiej na rozwój polskich przedsiębiorstw z sektora rolno-spożywczego, „Ekonomiczne Problemy Usług” 2010, nr 47.
2.Alarcon S., Sanchez M., Is there a virtuous circle relationship between innovation activities and exports? A comparison of food and agricultural firms, „Food Policy” 2016, nr 61.
3.Alderson W., Market Behavior and Executive Action, Irwin, Homewood 1957.
4.Alvarez-Diaz M., Gonzalez-Gomez M., Otero-Giraldez M., Main determinants of export- -oriented bleached eucalyptus kraft pulp (BEKP) demand from the north-western regions of Spain, „Forest Policy and Economics” 2018, nr 96.
5.Ambroziak Ł., Analiza zmian w handlu artykułami rolno-spoż ywczymi nowych pań stw członkowskich po akcesji do Unii Europejskiej, Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2009.
6.Ambroziak Ł., Chojna J., Gniadek J., Krawczyk A., Marczewski K., Sawulski J., Transformacja polskiego eksportu – 30 lat wzrostu i co dalej?, Polski Instytut Ekonomiczny, Warszawa 2020.
7.Armington P.S., A Theory of Demand for Products Distinguished by Place of Production, „IMF Staff Papers” 1969, t. 16 (1).
8.Backus D., Kehoe P., Kydland F., Dynamics of the Trade Balance and the Termsof Trade, The J-Curve?, „The American Economic Review” 1994, t. 83, nr 1.
9.Batavia B., Nandakumar P., The equivalence of export subsidies and import tariff reductions in a macroeconomic model, „The Journal of Economic Assymetries” 2017, nr 15.
10.Batóg B., Batóg J., Analiza czynników wpływających na zmiany eksportu krajów Unii Europejskiej, „Zarządzanie i Finanse. Journal of Management and Finance” 2017, t. 15, nr 3.
11.Bednarz J., Prosumpcja jako rezultat zmian zachodzących w zachowaniach konsumentów na przykładzie przemysłu spożywczego, „Studia Oeconomica Posnaniensia” 2017, t. 5, nr 1.
12.Begg B., Fischer S., Dornbusch R., Ekonomia. Mikroekonomia, PWE, Warszawa 1997.
13.Bernard A.B., Beveren I.V., Vandenbussche H., Multi-product exporters and the margins of trade, „The Japanese Economic Review” 2014, nr 65 (2).
14.Bernard A.B., Eaton J., Jensen J.B., Kortum S., Plants and Productivity in International Trade, „American Economic Review, American Economic Association” 2003, t. 93 (4).
15.Bieniek-Majka M., Determinanty eksportu owoców i warzyw z Polski w latach 2004–2014, „Roczniki Naukowe Stowarzyszenia Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu” 2015, t. XVII, z. 4.
16.Bieńkowski W. i in., Czynniki i miary międzynarodowej konkurencyjności gospodarek w kontekście globalizacji – wstępne wyniki badań, Warszawa 2008.
17.Bijak-Kaszuba M., Ustanawianie unii gospodarczej i walutowej w procesie integracji europejskiej, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Oeconomica” 2012, nr 264.
18.Bludnik I., John M. Keynes i jego program antykryzysowy, „Acta Universitatis Nicolai Copernici. Ekonomia” 2013, t. 44, nr 2.
19.Bobowski S., Teoria integracji ekonomicznej, w: Regionalizacja globalizacji. Tom 1, red. J. Rymarczyk, W. Michalczyk, B. Drelich-Skulska, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im. Oskara Langego we Wrocławiu, Wrocław 2008.
20.Borowski J., Łańcuch wartości jako nowa teoria zarządzania strategicznego, „Optimum. Studia Ekonomiczne” 2013, nr 2 (62).
21.Bożyk P., Międzynarodowe stosunki ekonomiczne. Teoria i polityka, PWE, Warszawa 2008.
22.Bożyk P., Misala J., Integracja ekonomiczna, PWE, Warszawa 2003.
23.Bożyk P., Misala J., Puławski M., Międzynarodowe stosunki ekonomiczne, PWN, Warszawa 1998.
24.Brdulak H., Megatrendy i ich wpływ na branżę TSL, „Dziennik Gazeta Prawna. Magazyn Transport, Spedycja, Logistyka” 2014, nr 1.
25.Brdulak J., Pawlak P., Krysiuk C., Zakrzewski B., Podstawowe teorie lokalizacji działalności gospodarczej oraz znaczenie czynnika transportu, „Logistyka” 2014, nr 6.
26.Brodzicki T., Ciołek D., Determinanty działalności eksportowej polskich firm produkcyjnych, „Gospodarka Narodowa” 2016, nr 2 (282).
27.Budner W., Czynniki lokalizacji inwestycji a możliwości rozwoju ekonomicznego gmin w Polsce, „Acta Scientiarum Polonorum. Administratio Locorum” 2007, nr 6 (3).
28.Budner W., Lokalizacja przedsiębiorstw, aspekty ekonomiczno-przestrzenne i środowiskowe, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, Poznań 2004.
29.Budzyńska A., Konkurencyjność produktów firma przetwórstwa rolno-spożywczego w Polsce w handlu wewnątrzgałęziowym, „Folia Pomeranaer Universitatis Technologiae Stetinensis. Oeconomia” 2013, nr 299 (70).
30.Bujak A., Zarządzanie i funkcjonowanie współczesnego i perspektywicznego łańcucha dostaw, „Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach” 2015, nr 249.
31.Bukowski S., Perspektywy przystąpienia Polski do Unii Ekonomicznej i Monetarnej – problemy konwergencji nominalnej i realnej, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Oeconomica” 2007, nr 213.
32.Bułkowska M., Tereszczuk M., Mroczek R., Pozycja polskiego przemysłu spożywczego w Unii Europejskiej, w: Przemysł spożywczy – makrootoczenie, inwestycje, ekspansja zagraniczna, red. I. Szczepaniak, K. Firlej, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie, Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy, Kraków–Warszawa 2015.
33.Burawski D., Pojęcie konkurencyjności gospodarki w analizach ekonomicznych, „Studenckie Prace Prawnicze, Administratywistyczne i Ekonomiczne” 2006, nr 4.
34.Burda M., Wyplosz C., Makroekonomia. Podręcznik europejski, PWN, Warszawa 2000.
35.Bylok F., Społeczne aspekty konsumpcji żywności – socjologiczna perspektywa, „Handel Wewnętrzny” 2018, nr 1 (372).
36.Cazacu A.-M., Export performance of Central and Eastern European Countries, Macro and Micro Fundamentals, „Procedia-Social and Behavioral Sciences” 2015, nr 195.
37.Chmurzyńska K., Wpływ funduszy strukturalnych na poprawę jakości w sektorze rolno-spożywczym, „Roczniki Naukowe Stowarzyszenia Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu” 2011, t. XIII, z. 1.
38.Cieślik A., Michałek J.J., Michałek A., Determinanty działalności eksportowej polskich przedsiębiorstw, „Gospodarka Narodowa. The Polish Journal of Economics” 2012, nr 7–8 (251–252).
39.Crespo A., Trade, innovation and productivity, a quantitive analysis of Europe, „EFIGE working paper” 2012.
40.Dudziński J., Narękiewicz J., Ruch cen w handlu międzynarodowym w XXI wieku a sytuacja ekonomiczna wybranych krajów i regionów rozwijających się, „Studia Administracyjne” 2018, nr 10.
41.Dzun A., Specjalizacja wewnątrzgałęziowa a wymiana handlowa z krajami Europy Wschodniej, w: Współczesne wyzwania rozwoju gospodarczego, polityka i kreacja potencjału, cz. 1 Kreacja, innowacyjność, handel zagraniczny, red. E. Gruszewska, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 2015.
42.Eaton J., Kortum S., Technology, geography and trade, „Econometrica” 2002, nr 70.
43.Ehnts D., Trautwein H.M., From new trade theory to new economic geography, a space odyssey, „Economia. History, Methodology, Philosophy” 2012, nr 2 (1).
44.Engel E., Die Productions- und Consumptionsverhaeltnisse des Koenigsreichs Sachsen, „Zeitschrift des Statistichen Bureaus des Koniglich Sachsischen Ministeriums des Innren” 1857.
45.Fair R., Trade models and macroeconomics. „Economic Modelling” 2021, nr 94.
46.Firlej K., Przemysł spożywczy w Polsce. Nowa ścieżka rozwoju, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2017.
47.Firlej K., Rozwój przemysłu rolno-spożywczego w sektorze agrobiznesu i jego determinanty, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, Kraków 2008.
48.Forrester J.W., Industrial Dynamics. A Major Breakthrough for Decision Makers, „Harvard Business Review” 1958, t. 36, nr 4.
49.Friedman M., Friedman R., Tyrania status quo, Wydawnictwo Panta, Sosnowiec 1997.
50.Frietsch R., Neuhäusler P., Jung T., Van Looy B., Patent indicators for macroeconomic growth – the value of patents estimated by export volume, „Technovation” 2013, nr 34.
51.Garlińska-Bielawska J., Formy i modele integracji gospodarczej, „Zeszyty Naukowe Akademii Ekonomicznej w Krakowie” 2004, nr 639.
52.Gawlikowska-Hueckel K., Ewolucja teorii handlu, w: Analiza handlu zagranicznego Polski w świetle najnowszych koncepcji teoretycznych. Implikacje dla polityki gospodarczej w dobie kryzysu, red. K. Gawlikowska-Hueckel, S. Umiński, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2016.
53.Gliwa E., Wpływ zmian restrukturyzacyjnych na rozwój sektora rolno-spożywczego, „Progress in Economic Sciences” 2015, nr 2.
54.Gołaś Z., Czynniki kształtujące wydajność pracy w przedsiębiorstwach przemysłu spożywczego, „Zagadnienia Ekonomiki Rolnej” 2010, nr 4.
55.Grochowska R., Zarządzanie globalnymi łańcuchami wartości – implikacje dla polityki żywnościowej w Polsce, w: Przemysł spożywczy – makrootoczenie, inwestycje, ekspansja zagraniczna, red. I. Szczepaniak, K. Firlej, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie, Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy, Kraków–Warszawa 2015.
56.Grubel H., Lloyd P., Intra-Industry Trade, The Theory and Measurement of International Trade in Differentiated Products, The Macmillan Press Ltd., Nowy Jork 1975.
57.Grzelak A., Gałązka M., Związek potrzeb, popytu i konsumpcji żywności – ujęcie teoretyczne, „Roczniki Ekonomiczne KPSW” 2011, nr 4.
58.Gwiazdowski R., Adama Smitha koncepcja funkcji państwa, handlu międzynarodowego, finansów publicznych i podatków, „Studia Iuridica” 2003, t. 41.
59.Haddoud M.Y., Onjewu A.-K., Nowiński W., Jones P., The determinants of SMEs’ export entry, A systematic review of the literature, „Journal of Business Research” 2021, nr 125.
60.Hajdukiewicz A., Bezpieczeństwo żywnościowe a polityka handlowa krajów rozwijających się, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie” 2015, nr 10 (946).
61.Hajdukiewicz A., Uwarunkowania i czynniki rozwoju polskiego eksportu produktów rolno-spożywczych, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Finanse, Rynki Finansowe, Ubezpieczenia” 2013, nr 57 (756).
62.Hajdukiewicz A., Uwarunkowania polskiego eksportu artykułów rolno-spożywczych po akcesji Polski do Unii Europejskiej, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie” 2010, nr 837.
63.Helpman E., Melitz M., Ross Yeaple S., Export Versus FDI with Heterogeneous Firms, „American Economic Review” 2004, t. 94, nr 1.
64.Hirsch S., The Product Cycle Model If International Trade. A Multi-Country Cross Section Analysis, „Oxford Bulletin of Economics and Statistics” 1975, t. 37 (4).
65.Iyer K., The determinants of firm-level export intensity in New Zealand agriculture and forestry, „Economic Analysis & Policy” 2010, t. 40, nr 1.
66.Jaszczyński M., Znaczenie handlu zagranicznego w rozwoju gospodarczym, „Zeszyty Naukowe PWSZ w Płocku. Nauki Ekonomiczne” 2016, t. XXIII.
67.Judzińska A., Zatrudnienie i wynagrodzenia w przemyśle spożywczym. w: Procesy dostosowawcze polskiego przemysłu spożywczego do zmieniającego się otoczenia rynkowego (1), red. R. Mroczek, Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2011.
68.Kalicka-Mikołajczyk A., Daulenov M., Unia celna jako forma integracji gospodarczej państw, „Przegląd Prawa i Administracji” 2011, nr 86.
69.Kalicka-Mikołajczyk A., Pogłębiona i kompleksowa strefa wolnego handlu – nowa forma współpracy gospodarczej w Unii Europejskiej z krajami partnerskimi Europy Wschodniej i Kaukazu Południowego w ramach Europejskiej Polityki Sąsiedztwa, „Ekonomia – Wroclaw Economic Review” 2016, nr 22 (2).
70.Kiełbasa M., Przyszłość sektora rolno-spożywczego w Polsce w odniesieniu do stanu obecnego, „Progress in Economic Sciences” 2015, nr 2.
71.Knap R., Warunki dostawy a konkurencyjność w handlu zagranicznym, „Studia i Prace Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania” 2012, nr 25.
72.Kociszewski M., Szwacka-Mokrzycka J., Uwarunkowania rozwoju przemysłu spożywczego po przystąpieniu Polski do UE, „Zeszyty Naukowe Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Problemy Rolnictwa Światowego” 2011, t. 11 (XXVI), z. 2.
73.Komor A., Czernyszewicz E., Białoskurski S., Goliszek A., Wróblewska W., Pawlak J., Zmiany wydatków na żywność według wybranych uwarunkowań społeczno- -ekonomicznych, w: Przemiany w konsumpcji żywności w Polsce w świetle uwarunkowań społeczno-ekonomicznych, Instytut Naukowo-Wydawniczy „Spatium”, Radom 2020.
74.Kosior K., Wpływ uwarunkowań makroekonomicznych, politycznych i społecznych na konkurencyjność sektora żywnościowego w Polsce w kontekście procesów globalnych, w: Konkurencyjność polskich producentów żywności i jej determinanty (3), red. I. Szczepaniak, Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2017.
75.Kowalski A., Figiel S., Halamska M., Społeczne i ekonomiczne uwarunkowania rozwoju sektora rolno-żywnościowego, „Polish Journal of Agronomy” 2011, nr 7.
76.Kowalski A., Szukanie nowych przewag konkurencyjnych na globalnym rynku żywnościowym, w: Jak utrzymać konkurencyjność polskiej żywności?, Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej 2013.
77.Kraciuk J., Piekutowska A., Zmiany globalnych łańcuchów wartości w sektorze rolno- spożywczym, „Roczniki Naukowe Stowarzyszenie Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu” 2014, t. 16, z. 5.
78.Krugman P., Competiveness, A Dangerous Obsession. Foreign Affairs, „Council on Foreign Affairs” 1994, nr 73 (2).
79.Kundera J., Współczesne teorie wymiany międzynarodowej. Światowy handel po kryzysie 2008 r., w: Gospodarka światowa po kryzysie 2008 r., red. J. Kundera, E-Wydawnictwo. Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa. Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2018.
80.Kuziemska-Pawlak K., Determinanty salda rachunku obrotów bieżących Polski, „Ekonomista” 2018, nr 4.
81.Laborda J., Salas V., Suarez C., Manufacturing firms’ export activity, Business and financial cycles overlaps, „International Economics” 2020, nr 162.
82.Lee D., Zhang H., Export diversification in low-income countries and small states, Do country size and income level matter?, „Structural Change and Economic Dynamics” 2022, nr 60.
83.Leen A.R., Adam Smith’s Policy of International Trade, Trade policy in a mercantilist world, „Archives of Economic History” 2014, nr 25 (2).
84.Leśkiewicz K., Bezpieczeństwo żywnościowe i bezpieczeństwo żywności – aspekty prawne, „Przegląd Rolny” 2012, nr 1 (10).
85.Łapińska J., Przyczyny rozwoju wymiany wewnątrzgałęziowej w nowych teoriach handlu międzynarodowego, „Acta Universitatis Nicolai Copernici, Ekonomia XL-Nauki Humanistyczno-Społeczne” 2009, z. 391.
86.Łącka I., Przyczyny zmian wielkości inwestycji w przemyśle spożywczym w latach 2007–2014, „Roczniki Naukowe Stowarzyszenia Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu” 2016, t. XVIII, z. 5.
87.Łukiewska K., Produktywność w przemyśle spożywczym w Polsce – poziom i międzybranżowe zróżnicowanie, „Roczniki Naukowe Ekonomii Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich” 2014, t. 101, z. 1.
88.Łukiewska K., Wpływ wybranych czynników w Polsce na produktywność zasobów w przetwórstwie przemysłowym ze szczególnym uwzględnieniem przetwórstwa żywności, „Zeszyty Naukowe Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, Ekonomika i Organizacja Gospodarki Żywnościowej” 2014, nr 108.
89.Maciejewski M., Determinanty wykorzystania czynników wytwórczych w strukturze eksportu państw Unii Europejskiej, „Horyzonty Polityki” 2017, t. 8 nr 22.
90.McKinnon R., Optimum Currency Areas, „The American Economic Review” 1963, t. 53, nr 4.
91.Melitz M., The impact of trade in intra-industry reallocations and aggregate industry productivity, „Econometrica” 2003, nr 71 (6).
92.Mendoza E., The terms of trade, the real exchange rate, and economic fluctuations, „International Economic Review” 1995, t. 36, nr 1.
93.Michalczyk J., Rynek żywności ekologicznej w warunkach członkostwa Polski w Unii Europejskiej, „Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu” 2016, nr 448.
94.Michałek J.J., Nowy nurt w teorii handlu międzynarodowego i jego znaczenie dla analizy skutków integracji walutowej w krajach Europy Środkowo-Wschodniej, w: Polska w Unii Europejskiej i globalnej gospodarce, red. M. Gorynia, S. Rudolf, Polskie Towarzystwo Ekonomiczne, Warszawa 2014.
95.Midera A., Koncepcje międzynarodowej integracji gospodarczej – próby klasyfikacji, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Oeconomica” 2004, nr 180.
96.Mills D.Q., Lovell M.R., Competitiveness, The Labour Dimension, w: US Competitiveness in the World Economy, red. B. Scott, G.C. Lodge, Harvard Business School Press, Boston 1985.
97.Misala J., Unia walutowa jako forma i etap integracji regionalnej, wybrane aspekty teoretyczne i wnioski dla Polski, „International Journal of Management and Economics” 1999, nr 7.
98.Monteiro C.A., Cannon G., Moubarac J.C., Levy R.B., Louzada M., Jaime P.C., The UN Decade of Nutrition, the NOVA food classification and the trouble with ultra- -processing, „Public Health Nutrition” 2018, nr 21 (1).
99.Mroczek R., Determinanty i perspektywy rozwoju przemysłu mięsnego i drobiarskiego w Polsce w warunkach integracji z Unią Europejską, „Zeszyty Naukowe Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Problemy Rolnictwa Światowego” 2015, t. 15 (30), z. 1.
100.Mroczek R., Pozycja przemysłu spożywczego w łańcuchu żywnościowym w Polsce na przełomie XX/XXI wieku, „Zeszyty Naukowe Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Problemy Rolnictwa Światowego” 2018, t. 18 (XXXIII), z. 4.
101.Murkowski R., Stan i perspektywy procesu starzenia się ludności na świecie, „Folia Oeconomica. Acta Universitatis Lodziensis” 2020, nr 2 (347).
102.Narayan S., Bhattacharya P., Relative export competitiveness of agricultural commodities and its determinants, Some evidence from India, „World Development” 2019, nr 117.
103.Navaretti G., Bugamelli M., Schivardi F., Altomonte C., Horgos D., Maggioni D., The global operations of European firms. The second EFIGE policy report, „Bruegel Blueprint” 2011, nr 12.
104.Niewczas M., Kryteria wyboru żywności, „Żywność. Nauka. Technologia. Jakość” 2013, nr 6 (91).
105.Nikołajczuk A., Polski system wspierania eksportu, ze szczególnym uwzględnieniem instrumentów finansowych, „Studia i Prace Kolegium Zarządzania i Finansów” 2009, nr 96.
106.Nosecka B., Bugała A., Zaremba Ł., Gospodarka oparta na wiedzy w polskim sektorze rolno-spożywczym na tle pozostałych krajów UE, Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2019.
107.Nowak A., Kozioł W. (red.), Handel zagraniczny. Perspektywa europejska, Wydawnictwo Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2011.
108.Ocampo J.A., Parra M.A., The terms of trade for commodities in the twentieth century, „Cepal Review” 2003, nr 79.
109.Olczyk M., Konkurencyjność. Teoria i praktyka na przykładzie polskiego eksportu artykułów przemysłowych na unijny rynek w latach 1995–2006, Wydawnictwo Fachowe CeDeWU, Warszawa 2008.
110.Olczyk M., Kordalska A., Determinanty wzrostu polskiego eksportu przemysłu przetwórczego – analiza długookresowa, „Studia Ekonomiczne” 2015, nr 4.
111.Orłowska R., Żołądkiewicz K. (red.), Globalizacja i regionalizacja w gospodarce światowej, PWE, Warszawa 2012.
112.Orłowski W., Pomiary konkurencyjności gospodarczej państw, „Infos. Zagadnienia Społeczno-Gospodarcze” 2018, nr 10 (248).
113.Pawlak K., Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w przemyśle spożywczym krajów Unii Europejskiej, „Zeszyty Naukowe Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Problemy Rolnictwa Światowego” 2016, t. 16 (XXXI), z. 2.
114.Pawlak K., Kołodziejczak M., Kołodziejczak W., Konkurencyjność sektora rolno- -spożywczego nowych krajów członkowskich UE w handlu wewnątrzwspólnotowym, „Zagadnienia Ekonomiki Rolnej” 2010, nr 1.
115.Pawlak K., Międzynarodowa zdolność konkurencyjna sektora rolno-spożywczego krajów Unii Europejskiej, „Rozprawy Naukowe. Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu” 2013, nr 448.
116.Pawlak K., W. Poczta, Handel wewnątrzgałęziowy w wymianie produktami rolno- -spożywczymi UE z USA, „Problemy Rolnictwa Światowego. Zeszyty Naukowe Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie” 2019, t. 19 (XXXIV), z. 4.
117.Perroux F., Les poles de developpement et l’economie internationalne, „Les Affaires Etrangeres” 1957, nr 3 (22).
118.Piekutowska A., Zmiany terms of trade w krajach rozwijających się, „Optimum. Studia Ekonomiczne” 2014, nr 1 (67).
119.Piętak Ł., Przegląd teoretycznych koncepcji rozwoju regionalnego, „Acta Universitatis Lodziensis Folia Oeconomica” 2014, t. 5 (306).
120.Plawgo B., Chilicka E., Lokalizacyjne uwarunkowania konkurencyjności przedsiębiorstw sektora rolno-spożywczego w województwie podlaskim, w: Rozwój regionalny a rozwój zrównoważony, red. A.F. Bocian, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 2008.
121.Porter M., Przewaga konkurencyjna. Osiąganie i utrzymywanie lepszych wyników, Wydawnictwo Helion, Gliwice 2006.
122.Porter M., The Competitive Advantage of Nations, „Harvard Business Review” 1990.
123.Prebisch R., The Economic Development of Latin America and Its Principal Problems, United Nations. Department of Economic Affairs, Nowy Jork 1950.
124.Ranjan P., Raychaydhuri J., The “new-new” trade theory, a review of the literature, „International Trade and International Finance”, New Delhi 2016.
125.Rob R., Vettas N., Foreign direct investment and exports with growing demand, „Review of Economic Studies” 2003, nr 70 (3).
126.Rymarczyk J. (red.), Handel zagraniczny. Organizacja i technika, PWE, Warszawa 2012.
127.Rzytki M., Rolnictwo ekologiczne, „Biuletyn informacyjny. Agencja Rynku Rolnego” 2015, nr 4.
128.Salamaga M., Analiza determinantów wyboru kierunku eksportu z wykorzystaniem drzew decyzyjnych, „Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach” 2015, nr 248.
129.Schumacher R., Deconstructing the Theory of Comparative Advantage, „World Economic Review” 2013, nr 2.
130.Sen S., International Trade Theory and Policy, A review of the literature, „Levy Economics Institute of Bard College Working Paper” 2010, nr 635.
131.Siedlecki J., Równowaga a wzrost gospodarczy, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa– Wrocław 2000.
132.Singer H., U.S. Foreign Investment in Underdeveloped Areas, The Distributions of Gains Between Investing and Borrowing Countries, „American Economic Review” 1950, nr 40 (2).
133.Sohns R., Theorie der internationalen Arbeitsteilung, „Oekonomische Studien aus dem Institut für Aussenhndel und Überseewirtschaft der Universität Hamburg” 1975, t. 22.
134.Staszczak D.E., Zmiany pozycji krajów Unii Europejskiej w międzynarodowym handlu żywnością, „Roczniki Naukowe. Stowarzyszenie Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu” 2013, t. XV, z. 2.
135.Szajner P., Szczepaniak I., Ewolucja sektora rolno-spożywczego w warunkach transformacji gospodarczej, członkostwa w UE i globalizacji gospodarki światowej, „Zagadnienia Ekonomiki Rolnej” 2020, nr 4 (365).
136.Szczepaniak I., Ambroziak Ł., Drożdż J., Wpływ pandemii COVID-19 na przetwórstwo spożywcze i eksport rolno-spożywczy Polski, „Ubezpieczenia w Rolnictwie-Materiały i Studia” 2020, nr 1 (73).
137.Szczepaniak I., Ambroziak Ł., Kosior K., Konkurencyjność sektora rolno-spożywczego w Polsce na tle uwarunkowań makroekonomicznych, w: Konkurencyjność polskiej gospodarki., red. A. Grycuk, P. Russel, Studia Biura Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu nr 3 (55), Warszawa 2018.
138.Szczepaniak I., Ocena konkurencyjności sektora rolno-spożywczego w Polsce na tle innych nowych państw członkowskich, „Journal of Agribusiness and Rural Development” 2009, nr 2 (12).
139.Szczepaniak I., Przewagi komparatywne w handlu zagranicznym Polski na przykładzie produktów rolno-spożywczych i pozostałych, „Zeszyty Naukowe Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Problemy Rolnictwa Światowego” 2018, t. 18 (XXXIII), z. 1.
140.Szczepaniak I., Rola importu w zaopatrzeniu surowcowym sektora produkcji żywności w Polsce, „Przemysł Spożywczy” 2019, nr 8.
141.Szczepaniak I., Szajner P., Strategia „Od pola do stołu” w sektorze przetwórstwa spożywczego, Fundacja Gospodarki i Administracji Publicznej, Kraków 2022.
142.Szczepaniak I., Uwagi końcowe, w: Ocena rozwoju konkurencyjności polskich producentów żywności po integracji z Unią Europejską, red. I. Szczepaniak, Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2008.
143.Szczepaniak I., Wigier M., Polski biznes rolno-spożywczy wczoraj i dzisiaj – czynniki sukcesu, w: Instytucjonalne i strukturalne aspekty rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich, red. R. Przygodzka, E. Gruszewska, Białystok 2020.
144.Szczepaniak I., Znaczenie sektora rolno-spożywczego w handlu zagranicznym Polski miarą konkurencyjności tego sektora, w: Przemysł spożywczy – makrootoczenie, inwestycje, ekspansja zagraniczna, red. I. Szczepaniak, K. Firlej, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie, Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy, Kraków–Warszawa 2015.
145.Szwacka-Mokrzycka J., Czynniki konkurencyjności przedsiębiorstw przemysłu spożywczego, „Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach” 2017, nr 330.
146.Szymanowski W., Wpływ procesów globalizacyjnych na kierunki rozwoju form handlu żywnością w Polsce, „Wieś i Rolnictwo” 2009, nr 4 (145).
147.Szymczak M., Ewolucja łańcuchów dostaw, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu, Poznań 2015.
148.Tereszczuk M., Mroczek R., Wydajność pracy i koncentracja produkcji w polskim przemyśle spożywczym na tle krajów UE-28, „Zeszyty Naukowe Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Problemy Rolnictwa Światowego” 2018, t. 18 (XXXIII), z. 1.
149.Tinbergen J., International Economic Integration, Elsevier, Amsterdam 1954.
150.Tinbergen J., Shaping the World Economy. Suggestions for an International Economic Policy, „The Economic Journal” 1966, t. 76, nr 301.
151.Toppinen A., Kuuluvainen J., Forest sector modelling in Europe – the state of the art and future research directions, „Forest Policy Economics” 2010, nr 12 (1).
152.Urban R., Przemysł spożywczy w procesie integrowania z Unią Europejską, w: Polski sektor żywnościowy w pierwszych latach członkostwa (synteza), R. Urban, I. Szczepaniak, R. Mroczek, Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2010.
153.Verter N., The Application of International Trade Theories to Agriculture, „Mediterranean Journal of Social Sciences” 2015, t. 6 nr 6.
154.Weaver C., Dwyer J., Fulgoni V. i in., Processed foods, contributions to nutrition. Scientific Statement from the American Society for Nutrition?, „The American Journal of Clinical Nutrition” 2014, nr 99.
155.Wernerheim C.M., Cointegration and Causality in the Exports-GDP Nexus, The Post-war Evidence for Canada, „Empirical Economics” 2000, t. 25, nr 1.
156.Wesołowska M., Determinanty konkurencyjności międzynarodowej krajów na przykładzie Polski, w: Wybrane zastosowania narzędzi analitycznych w naukach ekonomicznych, red. A. Prędki, Kraków 2015.
157.Wierzbicka W., Czynniki lokalizacji przedsiębiorstw w warunkach zmienności otoczenia, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistycznego w Siedlcach” 2015, nr 116.
158.Włodarczyk K., Obszary globalizacji konsumpcji w Polsce – wybrane zagadnienia, „Zeszyty Naukowe SGGW w Warszawie. Polityki Europejskie, Finanse i Marketing” 2013, nr 9 (58).
159.Wosiek R., Międzynarodowa konkurencyjność gospodarki – aspekty teoretyczne, „Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach” 2016, nr 260.
160.Wróblewski M., Regionalne centra obsługi eksporterów – nowy wymiar wsparcia polskiego eksportu?, „Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu” 2014, nr 369.
161.Wu H., Wan L., Tian H., Chen Z., Zhang Y., The ternary margins of China’s forest products export and their determinants, „Forest Policy and Economics” 2021, nr 123.
162.Wyrzykowski P., Popyt na żywność w krajach UE w warunkach spowolnienia gospodarczego, „Zeszyty Naukowe Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Problemy Rolnictwa Światowego” 2014, nr 14 (29), nr 1.
163.Yang Y., Mallick S., Explaining cross-country differences in exporting performance, The role of country-level macroeconomic environment, „International Business Review” 2014, nr 24.
164.Zheng Y., Shao Y., Wang S., The determinants of Chinese nonferrous metals imports and exports, „Resources Policy” 2017, nr 53.
165.Żmuda M., Molendowski E., W poszukiwaniu istoty konkurencyjności gospodarki narodowej, studium interdyscyplinarne, „Finanse, Rynki Finansowe, Ubezpieczenia” 2016, nr 3 (81).
166.Źródła internetowe
167.Agencje ekspansji zagranicznej. Porównanie funkcjonowania Polskiej Agencji Inwestycji i Handlu oraz zagranicznych odpowiedników, https://idegroup.pl/2022/08/24/ raport-gospostrategie-agencje-ekspansji-zagranicznej.
168.Balicka-Sawiak E., Polska siódmą gospodarką na świecie pod względem perspektywy rozwoju eksportu, https://pie.net.pl.
169.Błaszkiewicz D., Inflacja w Europie w 2022 roku. Polska poza podium, https://obserwatorgospodarczy. pl, 2023.
170.Borowski J., Jaworski K., Olipra J., Czy polski sektor rolno-spożywczy poradzi sobie z wyższymi kosztami, https://bank.pl, 2021.
171.Branża spożywcza w obliczu aktualnych wyzwań, https://linkleaders.prowly.com, 2022.
172.Czas na ekspansję 2.0. Dotychczasowy model rozwoju krajowej branży spożywczej pod rosnącą presją, https,//www.pekao.com.pl, Bank Pekao SA, 2020.
173.European Innovation Scoreboard 2024, Komisja Europejska, https://op.europa.eu.
174.Global Issues. Population, https://www.un.org.
175.https://comtrade.un.org.
176.https://ec.europa.eu/eurostat.
177.https://encyklopedia.pwn.pl.
178.https://eur-lex.europa.eu.
179.https://hbr.org.
180.https://kuke.com.pl.
181.https://ourworldindata.org.
182.https://paihforumbiznesu.gov.pl.
183.https://stat.gov.pl.
184.https://www.bgk.pl.
185.https://www.cia.gov.
186.https://www.eecpoland.eu.
187.https://www.ined.fr.
188.https://www.oecd.org.
189.https://www.polandtastesgood.pl.
190.https://www.statista.com.
191.https://www.wto.org.
192.Informacja o wstępnych wynikach Powszechnego Spisu Rolnego 2020, https://stat.gov.pl.
193.Informacja o wynikach kontroli. Promocja polskiej żywności za granicą, https://www.nik. gov.pl, Najwyższa Izba Kontroli, 2022.
194.Koleśnikow M., Polski przemysł spożywczy, Bank Gospodarki Żywnościowej 2015, http:// www.paiz.gov.pl/files/?id_plik=24054.
195.Konsumenci żywności funkcjonalnej oczekują czystego składu i wrażeń smakowych, http://www.portalspozywczy.pl, 2018.
196.Kopeć W., Mapa rozwoju rynków i technologii dla sektora żywności wysokiej jakości, Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa 2019, https://smart.gov.pl/ images/BTR_ywnoWysokiejJakoci_wersja_finalna.pdf.
197.Krukowska M., Pandemia zmienia rynek żywności, https://www.obserwatorfinansowy.pl, 2021.
198.Lidl największym eksporterem żywności z Polski. Producenci rosną razem z dyskonterem, Wiadomości Handlowe, https://www.wiadomoscihandlowe.pl, 2020.
199.Mamos E., Sawicki, wartość eksportu żywności może wynieść w 2015 roku nawet 25 mld euro, http://www.polskieradio.pl, 2015.
200.Miliony dofinansowania na przetwórstwo rolno-spożywcze w Polsce, https://bankomania. pkobp.pl.
201.Obiedzińska A., Ekspertyza. Przemysł spożywczy pod kątem wpływu wprowadzenia w Polsce nowych regulacji dotyczących dostępu do zasobów genetycznych i podziału korzyści wynikających z użytkowania tych zasobów (ABS) wynikających z postanowień Protokołu o dostępie do zasobów genetycznych oraz sprawiedliwym i równym podziale korzyści wynikających z użytkowania tych zasobów (Protokół z Nagoi) do Konwencji o różnorodności biologicznej, https://docplayer.pl.
202.PAIH Alert dla polskich eksporterów, które kraje Azji i Afryki potrzebują żywności?, https://www.portalspozywczy.pl, 2020.
203.Pakulniewicz M., Stawki za kontenery z Chin pobiły kolejny rekord. Jest pięć razy drożej niż rok temu, https:/trans.info, 2021.
204.Paszportyzacja polskiej żywności, https://www.kowr.gov.pl.
205.Polski eksport rolno-spożywczy w 2019 r., https://www.kowr.gov.pl, Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, 2020.
206.Przybylak K., Rynek żywności ekologicznej w Polsce w 2015 roku. Najnowsze dane w pigułce, http://biokurier.pl, 2015.
207.R & D personel and researchers by sector of performance, educational attainment level and sex (1980–2015), https://ec.europa.eu.
208.Raport UMP, W Polsce mieszka obecnie prawie 3,2 mln obywateli Ukrainy, https:// www.samorzad.pap.pl.
209.Rawa Ł., Polski rynek spożywczy – druga fala inwestycji, www.eecpoland.eu.
210.Rusza Polski Holding Spożywczy, https://www.gov.pl.
211.Rydzyński D., Z Polski w świat – nasze rolno-spożywcze hity eksportowe, https://i-rolnik.pl, 2022.
212.Rykaczewski G., Stan i perspektywy przemysłu spożywczego w Polsce 2022 r., https:// www.pekao.com.pl, Bank Pekao SA, 2022.
213.Rynek spożywczy w Polsce urośnie do 440 mld zł w 2023 roku. A co potem? https:// www.wiadomoscihandlowe.pl, 2022.
214.Stopa bezrobocia rejestrowanego, https://stat.gov.pl.
215.Strategia „od pola do stołu”, https://www.consilium.europa.eu, Rada Europejska, 2022.
216.Strzelecki J., Eksport żywności z Polski rośnie głównie wartościowo, https://firma.rp.pl, 2022.
217.Szymanek J., Kryzys energetyczny i koszty inflacji głównymi zagrożeniami dla sektora spożywczego, https://www.portalspozywczy.pl, 2023.
218.The Greatest Thing Since Sliced Bread? A Review of the Benefits of Processed Foods, EUFICReview Reference Paper of the European Food Information Council, https:// www.eufic.org.
219.Ulga na ekspansję, https://www.podatki.gov.pl.
220.Understanding our Food Information Communications Tool Kit, http://www.foodinsight. org.
221.Wincenciak L., Analiza empiryczna struktury handlu międzynarodowego, https://docplayer. pl, 2014.
222.Wolf O., Andrzej Gantner, Zmienia się struktura sprzedaży. Jesteśmy świadkami ostrej walki, https://www.portalspozywczy.pl, 2023.
223.Wyniki polskiego handlu zagranicznego towarami rolno-spożywczymi za cały 2022 r. – rekordowy wzrost wartości polskiego eksportu, https://www.kowr.gov.pl, Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, 2023.
224.Akty normatywne
225.Rozporządzenie Ministra Finansów z 25.10.2011 r. w sprawie trybu udostępniania danych oraz wysokości opłat (Dz.U. nr 236, poz. 1399 z późn. zm.).
226.Umowa o handlu i współpracy między Unią Europejską i Europejską Wspólnotą Energii Atomowej, z jednej strony, a Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, z drugiej strony. Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, L. 444/14 z dn. 31.12.2020 r.
227.Ustawa z 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2017 r., poz. 201 z późn. zm.). Raporty, analizy oraz inne materiały źródłowe
228.Kopeć W., Mapa rozwoju rynków i technologii dla sektora żywności wysokiej jakości, Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, 2019.
229.Oslo Manual, Guidelines for Collecting and Interpreting Innovation Data, 4th Edition, OECD/Statistical Office of the European Communities, 2018.
230.Rocznik Statystyczny Handlu Zagranicznego 2020, Główny Urząd Statystyczny, 2020.
231.Strategia na rzecz odpowiedzialnego rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.), Ministerstwo Rozwoju, 2017.