Morze i jego konteksty w antycznej powieści greckiej. Gatunek i mapa


ISBN: 978-83-8419-034-0    ISBN (online): 978-83-8419-035-7    ISSN: 0860-2751    OAI    DOI: 10.18276/978-83-8419-035-7
CC BY-SA   Open Access 

Lista wydań / T. (MCDLXXX) 1406

Rok wydania:2025
Dziedzina:Dziedzina nauk humanistycznych
Dyscyplina:literaturoznawstwo
Autorzy: Małgorzata Cieśluk ORCID
Uniwersytet Szczeciński

Informacje

Wersja elektroniczna publikacji dostępna na licencji CC BY-SA 4.0 po 12 miesiącach od daty wprowadzenia do obrotu: grudzień 2025

Wersję drukowaną publikacji można nabyć w sklepie Wydawnictwa Naukowego Uniwersytetu Szczecińskiego: wn.usz.edu.pl/sklep/

Abstrakt

The sea and its contexts in the ancient Greek novel: Genre and map

The question of space has been present in studies on the ancient Greek novel almost from the very beginning, although it has usually played a secondary role. This paper is the first to treat a specific type of space as the organising key for reflections on all preserved ideal Greek novels (the so-called Greek romances). The discussion focuses on the space of the sea. The study is divided into two main parts. The first part, “Navigare necesse est,” is devoted to generic analyses, while the second part, “Imago maris,” adopts the perspective of imagined maps of the novelistic worlds.

At the beginning of the first part, quantitative observations are presented concerning the frequency, distribution, and narrative function of selected maritime terminology in the novels of Chariton, Xenophon of Ephesus, Longus, Achilles Tatius, and Heliodorus. On this basis, it is hypothesised that the role of the sea space in the fictional world of the idealising Greek romance extends far beyond merely providing a backdrop for the protagonists’ adventures. It is proposed that the sea space should be regarded as one of the generic markers, alongside recurrent narrative motifs (the journey and the love uniting a heterosexual couple), the characteristic plot structure, and stable character types. It is also argued that the distribution patterns of maritime terminology in individual novels provide a basis for drawing conclusions about the evolution of the idealising Greek romance as a genre.

To support this thesis, all sea voyages, both, those undertaken by the protagonists and by secondary characters, were identified and categorised according to the external circumstances and internal motivations of the characters. This analysis led to the conclusion that, with only a few exceptions, a sea voyage is always the result of some form of necessity or constraint. This type of compulsion experienced by the characters can be interpreted as a reflection of the constraint to which the author of the novel is subject when composing a work in accordance with the conventions of the genre, even if these conventions were never explicitly formulated.

To further confirm the relationship between the space of the sea and the genre convention, a catalogue of recurring maritime narrative topoi was also reconstructed. It was demonstrated that these motifs are, on the one hand, consistently employed by the novelists, while on the other hand, the study also considers their creative adaptations and individual variations in specific works. It was found that the extent to which these narrative solutions are used is so substantial that it is difficult to find a comparable phenomenon in other literary genres.At the end of the first part, an attempt was made to relate the conclusions regarding the significance of the sea space to the works regarded as novels but preserved only in fragments or in the form of summaries. Although the proposed findings are therefore not conclusive, treating the sea space as a generic marker provides an additional criterion that may be applied in the attempts to classify these texts.

agined geography and aims to reconstruct the narrative maps encoded in the texts of the novels, encompassing the sea and its surrounding coasts. By analysing each novel in subsequent chapters, the study reconstructs the geographical details of the sea routes and identifies references to the sea space that serve functions not directly related to the plot (erudite or aesthetic). The objective was to examine various types of relationships between the individual points on these maritime maps. Particular attention was paid to the directions of movement, the selection and interconnections of specific topographical points, the degree of detail or generalisation in the descriptions of sea routes, and possible discrepancies between the representation of the maritime area and its surroundings in the fictional world of the novel and the actual geographical realities. In this way, the features of the conventional image of the maritime space characteristic of works representing the early stage of the novel’s development, Chariton’s “Callirhoe” and Xenophon of Ephesus’s “An Ephesian Tale,” were identified. The essential element of this convention is the positioning of the sea space at the centre of the protagonists’ world and the movement of the characters along a horizontal axis, between the coasts of Asia Minor and the Levant in the east and Sicily and southern Italy in the west. A close association between maritime connotations and Hellenic identity was also observed.

A similar line of reflection applied to the two later novels made it possible to observe that the sea routes of the protagonists delineate a maritime territory of a different character. The characters travel along a vertical axis, within a space considerably more limited than in the novels of their predecessors. Their routes connect Ephesus with Alexandria (Achilles Tatius’s “Leucippe and Clitophon”) and Athens and Delphi with Naucratis in Egypt (Heliodorus’s “An Aethiopian Story”). The tendency to narrow the maritime space covered by the narrative corresponds with an increased frequency of maritime terminology, which appears as part of extensive erudite commentaries or performs rhetorical functions. In Heliodorus’s “An Aethiopian Story,” a striking technique was also identified, namely, the deliberate elimination of maritime terminology from the text of the novel in its final four books.

Other formal devices employed by Achilles Tatius, and especially by Heliodorus, provide grounds for drawing conclusions about the possible direction of the further evolution of the idealising Greek romance, which appears to consist in the gradual reduction of the presence of the sea space within the narrative. This transformation may be interpreted as reflecting parallel changes in the spatial imagination of the readership, influenced by the gradual eastward shift of the Roman Empire’s political centre.

Bibliografia

1.Teksty
2.Chariton (1979/1989). Le roman de Chairéas et Callirhoé, G. Molinié (red.). Paris: Budé.
3.Chariton (1995). Callirhoe, G.P. Goold (red.). Cambridge, London: Harvard University Press.
4.Xenophon Ephesius (1973). Ephesiacorum libri V, E.D. Papanikolaou (red.). Leipzig: Teubner.
5.Longus (1982). Daphnis and Chloe, M.D. Reeve (red.). Leipzig: Teubner.
6.Achilles Tatius (1955). Leucippe and Clitophon, E. Vilborg (red.). Stockholm.
7.Achilles Tatius (1917). Leucippe and Clitophon, S. Gaselee (red.). Cambridge, London: Harvard University Press.
8.Héliodore (1960). Les Ethiopiques (Théagène et Chariklée), t. 1–3, R.M. Rattenbury, T.W. Lumb (red.). Paris: Budé.
9.Flavius Vegetius Renatus (1885). Epitoma rei militaris, Carolus Lang (red.). Lipsiae: B.G. Teubner.
10.Przekłady
11.Achilles Tatius (1989, 2008). Leukippe and Kleitophon. W: B.P. Reardon (red.), tłum. J.J. Winkler, Collected Ancient Greek Novels. Berkeley, Los Angeles, London: University of California Press.
12.Achilleus Tatios (2002). Opowieść o Leukippe i Klejtofoncie, tłum. R.K. Zawadzki. Częstochowa: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Częstochowie.
13.Apulejusz (1999). Metamorfozy albo Złoty osioł, tłum. E. Jędrkiewicz. W: Apulejusz, Metamorfozy albo Złoty osioł, tłum. E. Jędrkiewicz; Apologia czyli w obronie własnej Księga o magii, tłum. J. Sękowski; Rzecz o Apulejuszu, napisał J. Parandowski; przypisy oprac. J. Ciechanowicz. Warszawa: Prószyński i S-ka.
14.Arystoteles (2000). Etyka nikomachejska, tłum. D. Gromska. W: Arystoteles, Dzieła wszystkie, t. 5. Warszawa: Wydawnictwa Naukowe PWN.
15.Chariton (1985). Kallirhoe, tłum. Ch. Lucke, K.-H. Schäfer. Leipzig: Verlag Philipp Reclam.
16.Chariton (1989, 2008). Chaereas and Callirhoe. W: B.P. Reardon (red.), tłum. B.P. Reardon, Collected Ancient Greek Novels. Berkeley, Los Angeles, London: University of California Press.
17.Chariton (1995). Callirhoe, tłum. G.P. Goold. Cambridge, Massachusets–London: Harvard University Press.
18.Focjusz (2006). Biblioteka, t. I, tłum. O. Jurewicz. Wrocław: Ossolineum.
19.Heliodor (2000). Opowieść etiopska o Theagenesie i Chariklei, tłum. S. Dworacki. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
20.Heliodorus (1989, 2008). An Ethiopian Story. W: B.P. Reardon (red.), tłum. J.R. Morgan, Collected Ancient Greek Novels. Berkeley, Los Angeles, London: University of California Press.
21.Herodot (2005). Dzieje, tłum. S. Hammer. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich – Wydawnictwo.
22.Ksenofont z Efezu (1970). Opowieści efeskie, tłum. L. Rychlewska. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
23.Longos (1925). Dafnis i Chloe. Sielanka miłosna, tłum. J. Parandowski. Lwów–Warszawa: Towarzystwo Wydawniczego „Ateneum”.
24.Longus (1989, 2008). Daphnis and Chloe. W: B.P. Reardon (red.), tłum. Ch. Gill, Collected Ancient Greek Novels. Berkeley, Los Angeles, London: University of California Press.
25.Lukian (1962). Dialogi, t. 2, tłum. M.K. Bogucki. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
26.Plutarch (1977). Dialog o miłości erotycznej. W: Plutarch, Moralia (Wybór) (s. 302–371), tłum. Z. Abramowiczówna. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
27.Xenophon of Ephesus (1989, 2008). An Ephesian Tale. W: B.P. Reardon (red.), tłum. G. Anderson, Collected Ancient Greek Novels. Berkeley, Los Angeles, London: University of California Press.
28.Opracowania
29.Alperowitz M. (1992). Das Wirken und Walten der Götter im griechischen Roman. Heidelberg: Carl Winter Universitätsverlag.
30.Altheim F. (1942). Helios und Heliodor von Emesa. Amsterdam–Leipzig: Pantheon Akademische Verlagsanstalt.
31.Alvares J. (1996). Maps of Travels in the Ancient Novels, and of Other Famous Journeys. W: G. Schmeling (red.). Novel in the Ancient World (s. 801–814). Leiden: E.J. Brill.
32.Alvares J. (1997). Chariton’s Erotic History, American Journal of Philology, 4 (118), 613–629.
33.Alvares J. (2014). „Dafnis and Chloe”. Innocence and Experience, Archetypes and Art. W: E.P. Cueva, Sh.N. Byrne (red.), A Companion to Ancient Novel (s. 26–42). Maldem MA, Oxford, Chichester: Wiley-Blackwell.
34.Anderson G. (1982). Eros Sophistes: Ancient Novelists at Play. Chico: Scholars Press.
35.Bachtin M. (1982). Problemy literatury i estetyki, tłum. W. Grajewski. Warszawa: Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”.
36.Bargheer R. (1999). Die Gottesvorstellung Heliodors in den „Aithiopika”. Frankfurt am Main: Peter Lang.
37.Bartsch S. (1989). Decoding the Ancient Novel. The Reader and the Role of Description in Heliodorus and Achilles Tatius. Princeton: Princeton University Press.
38.Bartsch, W. (1934). Der Charitonroman und die Historiographie. Engelsdorf-Leipzig: Druck von C. & E. Vogel.
39.Baumbach M., Sanz Morales M. (2021). Chariton von Aphrodisias, „Kallirhoe”. Kommentar zu den Büchern 1–4. Heidelberg: Universitätsverlag Winter.
40.Bierl A. (2006). Räume im Anderen und der griechische Libesrman des Xenophon von Ephesos. Träume? W: Mensch und Raum von der Antike bis zur Gegenwart, A. Loprieno (red.), „Colloquium Rauricum Band 9” (s. 72–103), München–Leipzig: K.G. Saur Verlag GmbH.
41.Bierl A. (2014). Love, Myth and Ritual: The Mythic Dimension and Adolescence in Longus’ “Dafnis and Chloe”. W: Cueva E.P., Byrne Sh.N. (red.), A Companion to Ancient Novel (s. 441–455). Maldem MA, Oxford, Chichester: Wiley-Blackwell.
42.Bowersock G.W. (1994a). „The Aithiopica” of Heliodorus and the „Historia Augusta”. W: G. Bonamente, F. Paschoud (red.), Historiae Augustae Colloquium Genevense (s. 43–52). Bari: Edipuglia.
43.Bowersock G.W. (1994b). Fiction as History: Nero to Julian. Berkeley, Los Angeles, London: University of California Press.
44.Branham R.B. (red.) (2005). The Bakhtin circle and ancient narrative. Groningen: Barkhuis Publishing and Groningen University Library.
45.Braudel F. (1994). Świt dziejów. W: F. Braudel i in., Morze Śródziemne. Przestrzeń i historia. Ludzie i dziedzictwo, tłum. M. Boduszyńska-Borowikowa, B. Kuchta, A. Szymanowski. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Volumen.
46.Braudel F. i in. (1994). Morze Śródziemne. Przestrzeń i historia. Ludzie i dziedzictwo, tłum. M. Boduszyńska-Borowikowa, B. Kuchta, A. Szymanowski. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Volumen.
47.Bravo B., Wipszycka E. (1988). Historia starożytnych Greków, tom I. Do końca wojen perskich. Warszawa: PWN.
48.Bravo B., Węcowski M., Wipszycka E., Wolicki A. (2009). Historia starożytnych Greków. Tom II: Okres klasyczny. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
49.Bueno A. (2016). Roman Views of the Chinese in Antiquity, Sino-Platonic Papers, 261 (s. 1–26). Philadelphia: University of Pennsylvania.
50.Capra A. (2017). Xenophon’s „Round Trip”: Geography as Narrative Consistency in the Ephesiaka. Trends in Classics, 40, 17–28.
51.Casson L. (1971). Ships and Seamanship in the Ancient World. Princeton: Princeton University Press.
52.Cerchiai L., Jannelli L., Longo F. (2004). The Greek Cities of Magna Graecia and Sicily, tłum. J. Paul Getty Trust. Los Angeles: J. Paul Getty Publications.
53.Cieśluk M. (2008). Bohater i gra przeznaczenia w „Opowieści etiopskiej” Heliodora. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego.
54.Cieśluk M. (2012a). The Reader in the „Comedy of Errors” of the Ancient Greek Novel, Eos, 2 (XCIX), 309–335.
55.Cieśluk M. (2012b). Melite, czyli apologia kobiecości w „Opowieści o Leukippe i Klejtofoncie” Achilleusa Tatiosa, Roczniki Humanistyczne, 2 (LX), 35–63.
56.Cieśluk M. (2018). Intertextual Strategies and Problematising Love in Heliodorus „Aithiopika”, Eos, 2 (CV), 267–288.
57.Cieśluk M. (2020). Bandits and/or pirates – the meaning of the words ὁ λῃστής and ὁ πειρατής in ancient Greek novel, Studia Maritima, XXXIII, 9–32.
58.Connors C. (2002). Chariton’s Syracuse and its histories of empire. W: M. Paschalis, S. Frangoulidis (red.), Space in the Ancient Novel (s. 12–26). Groningen: Barkhuis Publishing.
59.Cresci L. (1978). La figura di Melite in Achille Tazio, Atene e Roma, 23, 74–82.
60.Cueva E.P., Byrne S.N. (red.) (2014). A Companion to the Ancient Novel. Malden, Oxford, Chichester: Wiley-Blackwell.
61.Czapliński P., Śliwiński P. (1999). Literatura polska 1976–1998: przewodnik po prozie i poezji. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
62.Dobrowolski W. (1987). Mity morskie antyku. Warszawa: PWN.
63.Doody M.A. (1996). The True Story of the Novel. New Brunswick: Rutgers University Press.
64.Dowden K. (1996). Heliodorus: Serious Intentions. Classical Quartelry, 46, 267–285.
65.Dworacki S. (2000). Wstęp i komentarz do: Heliodor, Opowieść etiopska o Theagenesie i Chariklei, tłum. S. Dworacki. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
66.Dworacki S. (2001). Grecja – Egipt – Etiopia. Trzy kraje, trzy ustroje w „Opowieści etiopskiej” Heliodora, Classica Cracoviensia, VI, 101–113.
67.Dworacki S. (2005). Romans grecki. W: H. Podbielski (red.), Literatura Grecji starożytnej. Tom II. Proza historyczna, krasomówstwo, filozofia i nauka, literatura chrześcijańska (s. 295–323). Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.
68.Effe B. (1975). Entstehung und Funktion „personaler” Erzählweisen in der Erzählliteratur der Antike. Poetica, 7, 135–157.
69.Erim K.T. (1976). Aphrodisias. W: R. Stillwell, W.L. MacDonald, M.H. McAlister (red.), The Princeton Encyclopedia of Classical Sites (s. 68–70). Princeton: Princeton University Press.
70.Forbiger A. (1844). Handbuch der alten Geographie, zweiter Band. Politische Geographie der alten Asia, Africa. Leipzig: Verlag von Mayer und Wigand.
71.Foucault M. (2010). Troska o siebie. W: M. Foucault, Historia seksualności, tłum. T. Komendant. Gdańsk: Słowo/obraz terytoria.
72.Futre Pinheiro M.P. (2014). Heliodorus, the Ethiopian Story. W: E. Cueva, S.N. Byrne (red.), A Companion to The Ancient Novel (s. 76–94). Malden, MA, Oxford, Chichester: Wiley Blackwell.
73.Futre Pinheiro M.P. (2014). The Genre of the Novel: A Theoretical Approach. W: E.P. Cueva, S.N. Byrne (red.), A Companion to the Ancient Novel (s. 201–216). Malden, Oxford, Chichester: Wiley-Blackwell.
74.Głombiowski K. (2003). Pojęcia ,,hellenizmu” i ,,barbaryzmu” jako wyznaczniki Herodotowej i europejskiej humanitas, Meander, 3–4, 253–263.
75.Goold G.P. (1995). Wstęp i komentarz do: Chariton, Callirhoe, tłum. G.P. Goold. Cambridge, Massachusets–London: Harvard University Press.
76.Havelock E.A. (2006). Muza uczy się pisać. Rozważania o oralności i piśmienności w kulturze Zachodu, tłum. P. Majewski. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
77.Haynes K. (2003). Fashioning the Feminine in the Greek Novel. London–New York: Routledge.
78.Hilton J. (2005). War and Peace in the Ancient Greek Novel. Acta Classica, 48, 57–85.
79.Holzberg N. (2003). Powieść antyczna. Wprowadzenie, tłum. M. Wójcik. Kraków: Homini.
80.Hunter R. (1994). History and Historicity in the Romance of Chariton. Aufstieg und Niedergang der Römischen Welt, 2.34.2, 1055–1086.
81.International Hydrographic Organization (1953). Limits of Oceans and Seas (Special Publication Nr 28). Monégasque-Monte Carlo.
82.Janvier Y. (1984). Rome et l’Orient lointain: le problème des Sères. Réexamen d’ une question de géographie antique. Ktema. Civilisations de l’Orient, de la Grèce et de Rome antiques, 9, 261–303.
83.Jones C.P. (1992). Hellenistic history in Chariton of Aphrodisias. Chiron, 22, 91–102.
84.Jong de, I.J.F. (red.). Space in Ancient Greek Literature. Studies in Ancient Greek Narrative. Leiden–Boston: Brill.
85.Kasprzyk D. (2001). Théron, pirate, contour et narrateur dans le roman de Chariton, „Chairéas et Callirhoé”. W: Les Personnages du roman grec. Actes du colloque de Tours, 18–20 novembre 1999 (s. 149–164). Lyon: Maison de l’Orient et de la Méditerranée Jean Pouilloux.
86.Konstan D. (2002). Narrative Spaces. W: M. Paschalis, S. Frangoulidis (red.), Space in the Ancient Novel (s. 1–11). Groningen: Barkhuis Publishing.
87.Korus K. (2005). Klaudios Ptolemaios. W: H. Podbielski (red.), Literatura Grecji starożytnej. Proza historyczna, krasomówstwo, filozofia i nauka, literatura chrześcijańska, t. 2. (s. 905–911). Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
88.König J. (2007). Orality and Authority in Xenophon of Ephesus. W: V. Rimell (red.), Seeing Tongues, Hearing scripts: Orality and Representation in the Ancient Novel (s. 1–22). Groningen: Barkhuis & Groningen University Library.
89.Laplace M.M.J. (1997). Le roman de Chariton et la tradition de l’éloquence et de la rhétorique: constitution d’un discours panégyrique. Rheinisches Museum für Philologie, 1 (140), 38–71.
90.Larenta A. (2014). Labirynt jako przestrzeń mityczna w „Biegunach” Olgi Tokarczuk. Białostockie Studia Literaturoznawcze, 5, 341–356.
91.Latham R.G. (1846). On the Existence of a Nation bearing the Name of Seres or of the Country called Serica or Terra Serica. The Classical Museum. A Journal of Philology, and of Ancient History and Literature, 3, 45.
92.Loprieno A. (red.) (2006). Mensch und Raum von der Antike bis zur Gegenwart. „Colloquium Rauricum Band 9”, München und Leipzig: K.G. Saur Verlag GmbH.
93.Luginbill R.D. (2000). Chariton’s Use of Thucydides’ „History” in Introducing the Egyptian Revolt („Chaireas and Callirhoe” 6.8), Mnemosyne, 1 (53), 1–11.
94.Malinowski G. (2012). Origin of the name „Seres”. W: G. Malinowski, A. Paroń, S. Szmoniewski (red.), Serica – Da Qin. Studies in Archeology, Philology and History of Sino-Western Relations. Selected Problems (s. 13–26). Wrocław: Gajt.
95.Malinowski G. (2015). The Images of China in the Western Literature: Greco-Roman Antiquity. Horizons, 1 (6), 1–19.
96.Malinowski G. (2021). Chińczycy w Etiopii? Seres w „Opowieści etiopskiej o Theagenesie i Chariklei” Heliodora, Symbolae Philologorum Posnaniensium Graecae et Latinae, 1 (XXX), 141–152.
97.Merrills A. (2017). Roman Geographies of the Nile. From the Late Republic to the Early Empire. Cambridge: Cambridge University Press.
98.Merkelbach R. (1962). Roman und Mysterium in der Antike. München: Beck.
99.Moretti F. (1998). Atlas of European Novel 1800–1900. London, New York: Verso.
100.Moretti F. (2016). Wykresy, mapy, drzewa. Abstrakcyjne modele na potrzeby historii literatury, tłum. T. Bilczewski, A. Kowalcze-Pawlik. Kraków: Wydawnictwa Uniwersytetu Jagiellońskiego.
101.Morgan J.R. (1982). History, Romance, and Realism in the Aithiopika of Heliodoros. Classical Antiquity, 1 (2), 221–265.
102.Morgan J.R. (1989). The Story of Knemon in Heliodoros „Aithiopika”. Journal of Hellenic Studies, CIX, 99–113.
103.Morgan J.R. (1989, 2008). nvgnv=Wstęp i komentarz do: Heliodorus, An Ethiopian Story, tłum. J.R. Morgan. W: B.P. Reardon (red.), Collected Ancient Greek Novels. Berkeley, Los Angeles, London: University of California Press.
104.Morgan J.R. (2012a). Heliodorus. W: I.J.F. de Jong (red.), Space in Ancient Greek Literature. Studies in Ancient Greek Narrative (s. 557–577). Brill: Leiden–Boston.
105.Morgan J.R. (2012b). Longus. W: I.J.F. de Jong (red.), Space in Ancient Greek Literature. Studies in Ancient Greek Narrative (s. 537–555). Leiden–Boston: Brill.
106.Nikonorov V.P. (1998). Apollodorus of Artemita and the Date of his „Parthica” revisited. W: E. Dąbrowa (red.), Ancient Iran and the mediterranean World:. proceedings of an international conference in honour of Professor Józef Wolski held at the Jagiellonian University, Cracow, in September 1996. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
107.O’Sullivan J.N. (1995). Xenophon of Ephesus. His Compositional Technique and the Birth of the Novel. Berlin, New York: Walter de Gruyter.
108.Paschalis M., Frangoulidis S. (red.) (2002). Space in the Ancient Novel. Groningen: Barkhuis Publishing.
109.Paulsen T. (1992). Inszenierung des Schicksals. Tragödie und Komödie im Roman des Heliodor. Trier: Wissenschaftlischer Verlag.
110.Perkins J. (2001). Space, Place, Voice in the Acts of the Martyrs and the Greek Romance. W: D. MacDonald (red.), Mimesis and Intertextuality in Antiquity and Christianity (s. 117–137). Harrisburg: Trinity Press International.
111.Perkins J. (2002). Social Geography in the Apocryphal „Acts of the Apostles’”. W: M. Paschalis, S. Frangoulidis (red.), Space in the Ancient Novel (s. 118–131). Groningen: Barkhuis Publishing.
112.Perry B.E. (1967). The Ancient Romances. A literary-historical Account of their Origins. Berkeley and Los Angeles: University of California Press.
113.Pąkcińska M. (1963). Uwagi o genezie i datowaniu romansu greckiego, Meander, 18, 3–15.
114.Pąkcińska M. (1977). Romans grecki jako wyraz światopoglądu i upodobań literackich swojej epoki, Meander, 32, 115–123.
115.Pąkcińska M. (1981). Antyczny romans grecki wczesnego okresu. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
116.Plepelits K. (1976). Chariton von Aphrodisias, Kallirhoe: eingeleitet, übersetzt und erläutert. Stuttgart: Hiersemann.
117.Plutarch (1977). Dialog o miłości erotycznej. W: Plutarch, Moralia (wybór) (s. 302–371), tłum., wstęp i przypisy Z. Abramowiczówna. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
118.Polaszek E. (1984). Sztuka portretowania postaci w romansie greckim. Wrocław–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
119.Polaszek E. (1986). Antyczny romans grecki. Wrocław–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
120.Polaszek E. (1998). Realizm i fantastyka w starożytnej powieści greckiej. Kraków: Księgarnia Akademicka Wydawnictwo Naukowe.
121.Potter D. (1984). IG ii2 399: Evidence for Athenian Involvement in the War of Agis III, The Annual of the British School of Athens, 79, 229–235.
122.Purves A. (2006). Unmarked Space: Odysseus and the Inland Journey, Arethusa, 1 (39), 1–20.
123.Purves A. (2010). Space and Time in Ancient Greek Narrative. New York: Cambridge University Press.
124.Reardon B.P. (1969). The Greek Novel. Phoenix, 23, 218–236.
125.Reardon B.P. (red.) (1989, 2008). Collected Ancient Greek Novels. Berkeley, Los Angeles, London: University of California Press.
126.Reardon B.P. (1999). Achilles Tatios and Ego-Narrative. W: S. Swain (red.), Oxford Readings in the Greek Novel (s. 243–258). Oxford, New York: Oxford University Press.
127.Rimell V. (red.) (2007). Seeing Tongues, Hearing scripts: Orality and Representation in the Ancient Novel. Groningen: Barkhuis & Groningen University Library.
128.Rohde E. (1914). Der griechische Roman und seine Vorläufer. Leipzig: Breitkopf und Härtel.
129.Room J.S. (1992). The Edges of the Earth in Ancient Thought: Geography, Exploration, and Fiction. Princeton: Princeton University Press.
130.Romm J. (2008). Travel. W: Whitmarsh T. (red.). The Cambridge Companion to the Greek and Roman Novel (s. 109–126). Cambridge, New York: Cambridge University Press.
131.Sandy G.N. (1982a). Heliodorus. Boston: Twayne.
132.Sandy G.N. (1982b). Characterization and philosophical Decor in Heliodorus’ “Aethiopica”. Transactions of the American Philological Association, 112, 141–167.
133.Sapota T. (2001). Magia i religia w twórczości Apulejusza z Madaury. Studium wpływów orientalnych w kulturze rzymskiej w drugim wieku naszej ery. Kraków: Zakład Wydawniczy „NOMOS”.
134.Schmeling G.L. (1974). Chariton. New York: Twayne Publishers.
135.Schmeling G.L. (1976). The Novel in the Ancient World. Leiden: Brill.
136.Simmel G. (2006). Most i drzwi. Wybór esejów, tłum. M. Łukasiewicz. Warszawa: Oficyna Naukowa.
137.Sinko T. (1905). Romans grecki, jego powstanie i organiczny rozwój, Eos, XI, 65–111.
138.Smith W. (red.) (1854). Dictionary of Greek and Roman Geography. London: Walton and Maberly.
139.Souza de Ph. (2008). Piraci w świecie grecko-rzymskim, tłum. J. Lang. Zakrzewo: Wydawnictwo Replika.
140.Smith S.D. (2007). Greek Identity and the Athenian Past in Chariton: the Romance of Empire. Groningen: Barkhuis & Groningen University Library.
141.Spejna J. (2000). Typy świata przedstawionego w literaturze. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
142.Stabryła S. (1971). Powieść starożytna. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
143.Stephens S.A., Winkler J.J. (red.) (1995). Ancient Greek Novels. The Fragments. Introduction, Text, Translation, and Commentary. Princeton: Princeton University Press.
144.Stillwell R., MacDonald W.L., McAlister M.H. (red.) (1976). The Princeton Encyclopedia of Classical Sites. Princeton: Princeton University Press.
145.Swain S. (red.) (1999). Oxford Readings in The Greek Novel. Oxford, New York: Oxford University Press.
146.Tally R.T. Jr. (2013). Spatiality. London–New York: Routledge Taylor & Francis Group.
147.Temmerman de K. (2012). Chariton. W: I.J.F. de Jong (red.), Space in Ancient Greek Literature. Studies in Ancient Greek Narrative (s. 483–501). Leiden–Boston: Brill.
148.Temmerman de K. (2012a). Xenophon of Ephesus. W: I.J.F. de Jong (red.), Space in Ancient Greek Literature. Studies in Ancient Greek Narrative (503–516). Leiden–Boston: Brill.
149.Temmerman de K. (2012b). Achilles Tatius. W: I.J.F. de Jong (red.), Space in Ancient Greek Literature. Studies in Ancient Greek Narrative (s. 518–535). Leiden–Boston: Brill.
150.Tilg S. (2010). Chariton of Aphrodisias and the Invention of the Greek Love Novel. New York: Oxford University Press.
151.Trzaskoma S.M. (2011). The „Anabasis” of Chajreas And Callirhoe. Ancient Narrative, 9, 1–36.
152.Vilborg E. (1962). Achilles Tatius Leucippe and Clitophon. A Commentary. Göteborg: Acta Universitatis Gothoburgensis.
153.Whitmarsh T. (red.) (2008). The Cambridge Companion to the Greek and Roman Novel. Cambridge, New York: Cambridge University Press.
154.Whitmarsh T. (2011). Narrative and Identity in the Ancient Greek Novel: Returning Romance. Cambridge: Cambridge University Press.
155.Winkler J.J. (1982). The Mendacity of Kalasiris and the Narrative Strategy of Heliodoros’ „Aithiopika”. Yale Clssical Studies, 27, 93–158.
156.Winkler M.M. (2002). Chronotope and „locus amoenus” in „Daphnis and Chloe” and „Pleasantville”. W: M. Paschalis. S. Frangoulidis (red.), Space in the Ancient Novel (s. 27–39). Groningen: Barkhuis Publishing.
157.Winkler M.M. (2014). Achilles Tatius and Heliodorus: Between Aristotle and Chitchcock. W: E.P. Cueva, Sh.N. Byrne (red.), A Companion to The Ancient Novel (s. 570–583). Malden MA, Oxford, Chichester: Wiley Blackwell.
158.Zawadzki R.K. (2002a). Wstęp i komentarz do: Achilleus Tatios, Opowieść o Leukippe i Klejtofoncie, tłum. R.K. Zawadzki. Częstochowa: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Częstochowie.
159.Zawadzki R.K. (2002b). Uwagi o miłości u Achilleusa Tatiosa. Meander, 2 (57), 175–184.
160.Zimmermann F. (1961). Chariton und die Geschichte. W: R. Günther, G. Schrot (red.), Sozialökonomische Verhältnisse im alten Orient & klassischen Altertum (s. 329–345). Berlin: Akademie-Verlag.
161.Ziółkowski A. (2009). Historia powszechna. Starożytność. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.