
Rocznik Komparatystyczny
Anna Nakwaska (1781–1851) i Olimpia Chodźko (1797–1889) jako tłumaczki literatury polskiej na francuski: przekład i współpraca w sieci kontaktów kulturowych
DOI: 10.18276/rk.2025.16-11
Cytuj
Pełny tekst jest dostępny
| ISSN: | 2081-8718 |
| eISSN: | 2353-2831 |
| Autorzy: |
Michał
Bajer
Usz |
| Słowa kluczowe: | przekład literacki tłumaczki Anna Nakwaska Olimpia Chodźko Elisa Souty salony literackie sieci kontaktów gender studies przekład kolektywny |
| Data wydania numeru / monografii: | 2025-11 |
| Liczba stron: | 29 (239-267) |
| OAI-PMH: | Metadane |
Abstrakt
This article examines the translation work of Anna Nakwaska and Olympe Chodzko (Olimpia Chodźkowa) as two of the earliest female translators of Polish literature into French in the nineteenth century. It situates their activity within extensive networks of cultural exchange linking the literary salons of Warsaw and Paris with émigré communities. Translation is presented not as an individual undertaking but as a collective enterprise, closely connected to publishing initiatives and efforts to promote Polish culture abroad. The study highlights the multiplicity of the authors’ roles - as translators of others’ works and as writers whose own texts were translated by others - and underscores the importance of French as a vehicle for international literary circulation, despite growing criticism of elite francophonie. By reconstructing these interconnected practices, the article offers new insight into the dynamics and resilience of the social networks that sustained translation during a period of national crisis.
Podgląd PDF
Bibliografia (58)
- Aleksandrowicz, Alina. Twórczość Marii z ks. Czartoryskich ks. Wirtemberskiej. Warszawa: DiG, 2022.
- Anonim. Pawla Kolowska (1837). Amtsblatt des Prachiner Kreises 3. Pisek: Joseph Vetterl.
- Anonim. „Anna Nakwaska. Materiał do bibliografii polskiej. Dziennik Warszawski 75 (1852): 1–2.
- Ahnert, Ruth, Sebastian E. Ahnert, Catherine Nicole Coleman, Scott B. Weingart. The Network Turn. Changing Perspectives in the Humanities. Cambridge: Cambridge University Press, 2020.
- Artioukh, Ekaterina. La réception de la littérature russe par la presse française sous la Monarchie de juillet (1830–1848). Paris III: Littératures. Université de la Sorbonne nouvelle, Moscou: Rossijskij institut kulʹturologii, 2010.
- Bajer, Michał. „Le cosmopolitisme et l’étrangéisation: Anna Nakwaska (1781–1851) et les géographies de la littérature polonaise d’expression francophone”. Studia Romanica Posnaniensia 50.1 (2023): 107–118.
- Barańska, Anna. Kobiety w powstaniu listopadowym 1830–1831. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1998.
- Beaurepaire, Pierre-Yves. « Introduction ». P.-Y. Beaurepaire (red.). La communication en Europe de l’âge classique au siècle des Lumières. Paris: Classiques Garnier, 2013.
- Bistué, Bélen. Collaborative Translation and Multi-Version Texts in Early Modern Europe. Oxon, New York: Routledge, Abingdon, 2013.
- Borkowska, Władysława. „Chodźko Leonard”. Polski Słownik Biograficzny. T. 3. Kraków: Polska Akademia Umiejętności – Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, 1937. 386–388.
- Bourdieu, Pierre. Le champ littéraire. Actes de la recherche en sciences sociales 89 (1991).
- Chłędowski, Kazimierz. Z przeszłości naszej i obcej. Dwa tomy w jednym. Lwów: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1935.
- Chomiszczak, Tomasz. „Français par la forme, Polonais quant à la pensée». Les idées théâtrales de Christien Ostrowski et leurs réalisations”. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis | Studia Historicolitteraria 24 (2024): 47–64. https://doi.org/10.24917/20811853.24.4.
- Czapska, Maria. „Chodźkowa Olimpia Ludwika z Maleszewskich”. Polski Słownik Biograficzny. T. 3. Kraków: Polska Akademia Umiejętności – Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, 1937. 389–390.
- Czubińska, Małgorzata. „Translatorski dwugłos – współczesne uwarunkowania kolektywnego przekładu literackiego na przykładzie Kanady”. Między Oryginałem a Przekładem 1.67 2025: 205–223.
- Dębska, Karolina. „O niewidoczności tłumacza raz jeszcze. Na przykładzie tłumaczek w Polsce 1697–1763”. Przekładaniec 36 (2018): 60–81.
- ------. Polskie tłumaczki literackie XIX wieku. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Scholar, 2023.
- Delille, Jacques. OEuvres. T. 7. Paris: Furne, 1833.
- Dmitruk, Krzysztof. „Przekład w kulturze literackiej polskiego oświecenia. Prowizorium dokumentacyjne”. Literatura i jej konteksty. Red. Joanna Rusin, Kazimierz Maciąg. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2005. 34–45.
- Even-Zohar, Itamar. „The Position of Translated Literature within the Literary Polysystem”. Poetics Today 11.1 (1990): 45–51.
- Falkowski, Juliusz. Obrazy z życia kilku ostatnich pokoleń w Polsce. T. 1. Poznań: Konstanty Żupański, 1877.
- Figeac, Michel. Helena Potocka. Une princesse européenne au temps des révolutions. Paris: Vendémiaire, 2023.
- Fox, William. La Bagatella, or Delineations of Home Scenery: A Descriptive Poem, with Notes, Critical and Historical. London: T. Conder, 1801.
- Gadon, Ludomir. Z życia Polaków we Francyi: rzut oka na 50-letnie koleje Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu, 1832–1889. Paryż–Kraków: Biblioteka Polska – G. Gebethner i Sp., 1883.
- Karpiński, Franciszek. Historia mego wieku i ludzi, z którymi żyłem. Oprac. Roman Sobol. Warszawa: PIW, 1987.
- Król, Aleksander, Barbara Król-Kaczorowska. Pałac pod Blachą. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974.
- Korycińska-Wegner, Małgorzata, Karolina Kęsicka, red. Przekład jako forma interakcji społecznej. Poznań: Wydawnictwo Rys, 2020.
- Kuniczuk-Trzcinowicz, Agnieszka. „Anna Nakwaska z Krajewskich na alpejskich szlakach”. Góry, Literatura, Kultura 5 (2010): 79–87.
- Landy, Rémy. Venceslas Gasztowtt, citoyen polonais et francais; un passeur culturel et politique (1844–1920). Paris: L’Harmattan, 2017.
- Michałowska, Helena. „Anna Nakwaska”. Polski Słownik Biograficzny. T. 22. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1977.
- Nakwaska, Anna. „Krótki rzut oka na teraźnieysze wychowanie Polek przez Polkę”. Pamiętnik Warszawski 16 (1820): 238–252.
- ------. Suite des Trois nouvelles, publiées par une Polonaise. Varsovie: N. Glücksberg, 1821a.
- -------. Trois nouvelles, publiées par une Polonaise. Varsovie: N. Glücksberg, 1821b.
- Nowy Korbut. Bibliografia literatury polskiej. T. 5. Red. E. Aleksandrowska. Warszawa: PIW, 1967.
- ------. T. 7. red. I. Śliwińska, S. Stupkiewicz. Warszawa: PIW, 1968.
- Phillips, Ursula, Grażyna Borkowska. „Polish Women Writers in the Nineteenth Century”. A History of Central European Women’s Writing, Red. Celia Hawkesworth. New York–London: Palgrave Macmillan, 2001.
- Piechura, Joanna. „Sto lat polskich opowiadań. Rozmowa z Antonią Lloyd-Jones”. Dwutygodnik 427 (2025). https://www.dwutygodnik.com/artykul/12256-sto-lat-polskich-opowiadan.html.
- Pologne… illustrée: La Pologne historique, littéraire, monumentale et pittoresque. T. 1–3. Red. Leonard Chodźko, Ignacy Stanisław Grabowski. Paris: Bureau Central, 1839–1841.
- Pologne… pittoresque: La Pologne historique, littéraire, monumentale et pittoresque. Red. Leonard Chodźko. Paris: Bureau Central, 1835–1842.
- Rajewska, Ewa. „Polish women translators. A herstory”. The Routledge Handbook of Translation, Feminism and Gender. Red. Hala Kamal, Luise von Flotow. New York Taylor & Francis, 2020.
- ------. „Polish Women Translators in the Twentieth Century”. New Perspectives on Gender and Translation. Red. Eleonora Federici, José Santaemilia. New York: Routledge, 2021.
- Raszewski, Zbigniew. Bogusławski. T. 2. Warszawa: Teatr Narodowy, 2015.
- Revue des états du Nord 1–4 (1835–1836).
- Rudkowska, Magdalena. „Malwina po włosku, czyli o domyślności tłumacza”. Pamiętnik Literacki [online] 4 (2021).
- Skibińska, Elżbieta. Przekład a kultura. Elementy kulturowe we francuskich tłumaczeniach „Pana Tadeusza”. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 1999.
- ------. „Między podziwem a frustracją. Przypisy tłumacza do pierwszego francuskiego przekładu Pana Tadeusza”. Pamiętnik Literacki 4 (2025): 5–25.
- Sowiński, Leonard. Rys dziejów literatury polskiej. T. 4. Wilno: J. Zawadzki, 1877.
- Spazier, Richard-Otto. Histoire politique et militaire de la révolution polonaise pendant les années 1830–1831. Paris, 1839.
- Stefański, Walenty. „Przedmowa”. Anna Nakwaska. Obraz warszawskiego społeczeństwa w dwóch powieściach. Poznań: W. Stefański, 1842.
- Szczur, Przemysław. „Quelques jalons pour l’étude des francophonie et francographie polonaises”. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis | Studia Historicolitteraria 24 (2024): 185–198. https://doi.org/10.24917/20811853.24.13.
- ------. Pologne sur Seine. Le roman historique transnational polono-français de l’époque romantique. Kraków: Wydawnictwo Naukowe UKEN, 2025.
- Szumlewicz, Katarzyna. „Od pariaski do Mesjaszki. Utopijna biografia Flory Tristan”. Teksty Drugie 1 (2019): 348–349. DOI: 10.18318/td.2019.1.23.
- Trembecki, Stanisław. Sophiowka poème polonais. Trad. Auguste Messence de Lagarde. Vienne: A. Strauss, 1815.
- Wirtemberg, Maria de. Malvina, ou l’instinct du coeur. Traduit du polonais par une Polonaise. Tłum. A. Nakwaska et al. Warszawa: C. Ragoczy, 1817.
- ------. La Polonaise, ou l’instinct du coeur. Tłum. A. Nakwaska et al. Paris: Peytieux et chez Guillaume, 1822.
- Wyszkowski, Michał. Poezje wydane pośmiertnie. Warszawa: A. Gałęzowski, 1830.
- Załuska, Apolonia. Poezja opisowa Delille’a w Polsce. Kraków, 1934.
- Zawiszewska, Agata. „Tłumaczka Morgana i Taylora. O Aleksandrze Bąkowskiej i jej działalności społecznej”. Przekładaniec 24.2 (2010): 50–89.



