Studia Językoznawcze

synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny


ISSN: 1730-4180     eISSN: 2353-3161    OAI    DOI: 10.18276/sj.2026.24-18
CC BY-SA   Open Access   ERIH PLUS

Lista wydań / t. 24, 2025
Wokół frazeologizmu odkleić się, odklejać się od rzeczywistości jako wyrazu stanu psychicznego człowieka

Autorzy: Anna Piotrowicz-Krenc ORCID
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Małgorzata Witaszek-Samborska ORCID
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Słowa kluczowe: leksyka frazeologia neosemantyzmy
Data publikacji całości:2026-02
Liczba stron:14 (287-300)
Cited-by (Crossref) ?:

Abstrakt

Celem artykułu jest zaprezentowanie kilku nowych jednostek leksykalnych (frazeologizmów i pojedynczych leksemów) we współczesnej polszczyźnie. Autorki, wykorzystując paradygmaty strukturalistyczny i pragmalingwistyczny, przedstawiają mechanizm powstania w polszczyźnie przełomu XX i XXI wieku zwrotu odkleić się, odklejać się od rzeczywistości oraz wyrażeń odklejenie się od rzeczywistości i odklejony od rzeczywistości (także z wariantywnymi komponentami od świata, od życia, od ramy), a następnie kontekstowego uniezależnienia się czasownika odkleić się – odklejać się w zn. ‘mieć (miewać) problemy z sensownym rozumowaniem; zachowywać się dziwnie, irracjonalnie; żyć złudzeniami’. Omawiają też produktywność tego neosemantyzmu jako bazy derywacyjnej dla pierwotnie młodzieżowych, a dziś ogólnopolskich potocznych rzeczownikowych formacji słowotwórczych: odklejka (a od niej odkleja), odklejony (efekt substantywizacji), odklejeniec i odklejus.
Pobierz plik

Plik artykułu

Bibliografia

1.Baniecka Ewa. „Gwara młodzieżowa jako odmiana współczesnej polszczyzny – próba charakterystyki”. Studia Gdańskie. Wizje i rzeczywistość, 5 (2008), 157–169.
2.Bąba Stanisław. Innowacje frazeologiczne współczesnej polszczyzny. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 1989.
3.Corpus of Contemporary American English (COCA), https://www.english-corpora.org/coca (dostęp: 11.04.2024).
4.Dzienisiewicz Daniel, Graliński Filip, Świetlik Karol. „System Odkrywka jako innowacyjne narzędzie informatyczne do badania polskiej leksyki potocznej. Przykłady zastosowania”. W: Kultura Komunikacji Językowej 5: Kultura komunikacji potocznej w językach słowiańskich, red. Anna Piotrowicz, Małgorzata Witaszek-Samborska, Krzysztof Skibski. Poznań: Wydawnictwo Nauka i Innowacje, 2018, 35-49.
5.FBL – FBL Risercz, http://odkrywka.pl (dostęp: 11.04.2024).
6.Graliński Filip. Against the Arrow of Time. Theory and Practice of Mining Massive Corpora of Polish Historical Texts for Linguistic and Historical Research. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2019.
7.Graliński Filip, Dzienisiewicz Daniel, Wierzchoń Piotr. „U bram lingwistycznej szczęśliwości, czyli kulisy projektu Odkrywka: cyfrowe zasoby kultury jako źródło mas danych językowych”. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Sociologica, 1 (2017), 51-62.
8.Graliński Filip, Wierzchoń Piotr. „Odkrywka, czyli leksykografia diachroniczna live”. W: Między teorią a praktyką. Metody współczesnej leksykografii, red. Mirosław Bańko, Halina Karaś. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2018, 59-69
9.https://crispa.uw.edu.pl/object/files/4380/display/Default (dostęp: 11.04.2024).
10.https://gazetaolsztynska.pl/889827,Znamy-Mlodziezowe-Slowo-Roku-2022.html (dostęp: 11.04.2024).
11.https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/18629/edition/33906/content (dostęp: 11.04.2024).
12.https://obserwatorium-mlodziezy.ujk.edu.pl/haslo/odklejka-odkleja (dostęp: 11.04.2024).
13.https://sjp.pwn.pl/mlodziezowe-slowo-roku/haslo/odklejka;9285765.html (dostęp: 11.04.2024).
14.http://www.vasisdas.pl (dostęp: 11.04.2024).
15.Kłosińska Anna, Sobol Elżbieta, Stankiewicz Anna (oprac.). Wielki słownik frazeologiczny PWN z przysłowiami. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005.
16.KWJP – Korpus Współczesnego Języka Polskiego, https://kwjp.pl/query_corpus/21 (dostęp: 11.04.2024).
17.Liberek Jarosław. „Norma językowa jako fakt społeczny fundowany na uzusie. Uwagi w kontekście Słownika właściwych użyć języka”. Język Polski, 2 (2021), 34-48.
18.Merriam Webster Dictionary, https://www.merriam-webster.com/dictionary/dictionary (dostęp: 11.04.2024).
19.MoncoPL – http://monco.frazeo.pl (dostęp: 11.04.2024).
20.News on the Web (NOW), https://www.english-corpora.org/now (dostęp: 11.04.2024).
21.NKJP – Narodowy Korpus Języka Polskiego, https://nkjp.pl (dostęp: 11.04.2024).
22.Ożóg Kazimierz. „Uwagi o języku współczesnej młodzieży – między kodem ograniczonym a kodem rozwiniętym”. Słowo. Studia językoznawcze, 8 (2017), 163-181.
23.Pachowicz Małgorzata. Leksyka młodzieży. Tradycja, rozwój, kreatywność. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2018.
24.Pęzik Piotr. „Budowa i zastosowania korpusu monitorującego MoncoPL”. Forum Lingwistyczne, 7 (2020), 133-150.
25.SJPD – Doroszewski Witold (red.). Słownik języka polskiego, t. I–XI. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo „Wiedza Powszechna”, 1958–1969, https://doroszewski.pwn.pl/haslo/oderwa%C4%87 (dostęp: 11.04.2024).
26.SSM – Słownik slangu i mowy potocznej. Miejski.pl, https://www.miejski.pl (dostęp: 11.04.2024).
27.Urban Dictionary, https://www.urbandictionary.com (dostęp: 11.04.2024).
28.Wileczek Anna. „Gry (nie)dosłownością w socjolekcie młodzieżowym”. Socjolingwistyka, 28 (2014), 153-164.