
Studia Językoznawcze
synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny
Wcześniej: Studia Językoznawcze : synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny
Skrzydlate słowa ktoś widzi ciemność a. ciemność widzi oraz ich modyfikacje we współczesnej polszczyźnie
DOI: 10.18276/sj.2022.21-09
Cytuj
Pełny tekst jest dostępny
| ISSN: | 1730-4180 |
| eISSN: | 2353-3161 |
| Autorzy: |
Dorota
Połowniak-Wawrzonek
Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach |
| Słowa kluczowe: | skrzydlate słowa modyfikacja film |
| Data wydania numeru / monografii: | 2022-12-13 |
| Liczba stron: | 14 (129-142) |
| OAI-PMH: | Metadane |
Abstrakt
We współczesnym języku polskim rejestrowane są stałe połączenia słowne powstałe dzięki wpływowi filmów i seriali telewizyjnych. Niejednokrotnie utrwalają się tytuły filmów, seriali, fragmenty wypowiedzi ich bohaterów, fragmenty piosenek filmowych. Wyróżniają się wśród nich frazeologizmy i skrzydlate słowa wywodzące się z filmów w reżyserii Juliusza Machulskiego. W niniejszym artykule badaniom poddano połączenie słowne ktoś widzi ciemność a. ciemność widzi, które ma dziś status skrzydlatych słów. W niektórych kontekstach związku ktoś widzi ciemność a. ciemność widzi ujawnia się jego znaczenie strukturalne, w innych realizowane są semantyki naddane, tj. ‘ktoś pesymistycznie postrzega rzeczywistość’ lub ‘ktoś nie wie, nie kojarzy’. Niekiedy odżywa zarówno znaczenie strukturalne, jak i jedno ze znaczeń naddanych. W tekstach oprócz postaci kanonicznych związku pojawiają się również jego modyfikacje. Zarejestrowano na przykład modyfikacje wymieniające ktoś widzi jawność, ktoś taniość widzi, ktoś widzi postęp i modyfikację dodającą ktoś ciemność widzi nad liniowym. Innowacje wzmacniają inwariant.
Podgląd PDF
Bibliografia (43)
- Bąba, Stanisław. Innowacje frazeologiczne współczesnej polszczyzny. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 1989.
- Bąba, Stanisław, Jarosław Liberek. „O sposobach pomnażania zasobu frazeologicznego współczesnej polszczyzny”. W: tychże. Ze studiów nad frazeologią współczesnego języka polskiego, 75–84. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2011.
- Bralczyk, Jerzy. 500 zdań polskich. Kraków: Agora, 2015.
- Chlebda, Wojciech. „Skrzydlate słowa a frazeologia”. W: Stanisław Bąba, Krzysztof Skibski, Michał Szczyszek. Perspektywy współczesnej frazeologii polskiej. Teoria. Zagadnienia ogólne, 9–20. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2010.
- Chlebda, Wojciech. Szkice o skrzydlatych słowach. Interpretacje lingwistyczne. Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, 2005.
- Dziamska-Lenart, Gabriela. Innowacje frazeologiczne w powojennej felietonistyce polskiej. Poznań: Wydawnictwo „Poznańskie Studia Polonistyczne”, 2004.
- Ignatowicz-Skowrońska, Jolanta. Frazeologizmy jako tworzywo stylu współczesnej powieści polskiej. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2008.
- Ignatowicz-Skowrońska, Jolanta. „O kilku skrzydlatych słowach Henryka Sienkiewicza”. Studia Językoznawcze 6 (2017): 97–106.
- Ignatowicz-Skowrońska, Jolanta. „Skrzydlate słowa Juliana Tuwima”. Studia Językoznawcze 14 (2015): 225–248.
- Kłosińska, Katarzyna. „Skąd się biorą frazeologizmy? Źródła frazeologizmów i mechanizmy frazeotwórcze”. W: Perspektywy współczesnej frazeologii polskiej. Geneza dawnych i nowych frazeologizmów polskich, red. Gabriela Dziamska-Lenart, Jarosław Liberek, 19–54. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2016.
- Lewicki, Andrzej Maria. „Uwagi o problemie «skrzydlatych słów»”. W: tegoż, Studia z teorii frazeologii, 301–306. Łask: Oficyna Wydawnicza Leksem 2003.
- Lewicki, Andrzej Maria. „Zakres frazeologii”. W: tegoż. Studia z teorii frazeologii, 155–167. Łask: Oficyna Wydawnicza Leksem, 2003.
- Majkowska, Grażyna. „Źródła najnowszej frazeologii”. W: Polskie dźwięki, polskie słowa, polska gramatyka. System – teksty – norma – kodyfikacja, red. Barbara Pędzich, Dorota Zdunkiewicz-Jedynak, 289–302. Warszawa: Wydawnictwo Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, 2011.
- Markiewicz, Henryk, Andrzej Romanowski, oprac. Skrzydlate słowa. Wielki słownik cytatów polskich i obcych. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2007.
- Mosiołek-Kłosińska, Katarzyna. „Innowacje frazeologiczne jako źródło powstawania nowych jednostek leksykalnych”. W: Problemy Frazeologii Europejskiej. T. 5, red. Andrzej Maria Lewicki, 21–34. Lublin: Norbertinum, 2002.
- Pajdzińska, Anna. Frazeologizmy jako tworzywo współczesnej poezji. Lublin: Wydawnictwo UMCS, 1993.
- Połowniak-Wawrzonek, Dorota. Frazeologizmy i skrzydlate słowa wywodzące się z piosenek oraz modyfikacje tych połączeń (na wybranych przykładach). Kraków: Wydawnictwo Libron – Filip Lohner 2021.
- Połowniak-Wawrzonek, Dorota. Wpływ mediów na współczesną polską frazeologię. Kielce: Wydawnictwo Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego Jana Kochanowskiego, 2010.
- Połowniak-Wawrzonek, Dorota. Związki frazeologiczne i skrzydlate słowa powstałe pod wpływem języka polityki oraz ich modyfikacje. Kielce: Wydawnictwo UJK, 2020.
- Połowniak-Wawrzonek, Dorota, Agnieszka Rosińska-Mamej. „Frazeologizmy i skrzydlate słowa powstałe wskutek oddziaływania filmu”. W: W kręgu języka i kultury, red. Marzena Marczewska, Hanna Mijas, 129–139. Kielce: Kieleckie Towarzystwo Naukowe. Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kochanowskiego, 2020.
- Rosińska-Mamej, Agnieszka, Dorota Połowniak-Wawrzonek. „Nazywam się miś, tłusty miś, czyli o modyfikacjach frazeologizmów we współczesnej prasie”. Poradnik Językowy 4 (2019): 86–97.
- Smoleń-Wawrzusiszyn, Magdalena. „«Nieznośna lekkość bytu» – skrzydlate słowa w retorycznych interpretacjach”. Białostockie Archiwum Językowe 16 (2016): 265–283.
- Szerszunowicz, Joanna. „Konotacje intrakulturowych skrzydlatych słów w przekładzie”. Studia Wschodniosłowiańskie 14 (2014): 261–279.
- Tarsa, Jadwiga. „Dyskretny urok nagłówka, czyli skrzydlate słowa na łamach dzisiejszej prasy”. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Opolskiego. Filologia Rosyjska 34 (1995): 102.
- Tokarski, Ryszard. Semantyka barw we współczesnej polszczyźnie. Lublin: Wydawnictwo UMCS, 1995.
- Słowniki
- Bańko, Mirosław, red. Inny słownik języka polskiego PWN. T. 1–2. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000.
- Bralczyk, Jerzy, red. Słownik 100 tysięcy potrzebnych słów. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005.
- Bąba, Stanisław, Jarosław Liberek. Słownik frazeologiczny współczesnej polszczyzny. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002.
- Doroszewski, Witold, red. Słownik języka polskiego. T. 1–11. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958–1969.
- Dubisz, Stanisław, red. Uniwersalny słownik języka polskiego. T. 1–6. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003.
- Kłosińska, Anna, Elżbieta Sobol, Anna Stankiewicz, oprac. Wielki słownik frazeologiczny PWN z przysłowiami. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005.
- Latusek, Arkadiusz, red. Wielki słownik frazeologiczny. Kraków: Krakowskie Wydawnictwo Naukowe, 2007.
- Müldner-Nieckowski, Piotr. Wielki słownik frazeologiczny języka polskiego. Warszawa: Świat Książki, 2003.
- Sobol, Elżbieta, oprac. Słownik frazeologiczny PWN z Bralczykiem. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008.
- Syska, Rafał, red. Słownik filmu. Kraków: Wydawnictwo Zielona Sowa, 2005.
- Netografia
- 10 kultowych tekstów z filmów Juliusza Machulskiego. Dostęp 4.02.2021, https://naekranie.pl/artykuly/10-kultowych-tekstow-z-filmow-juliusza-machulskiego.
- Ciemność. Dostęp 24.03.2021, https://wsjp.pl/haslo/podglad/7279/ciemnosc.
- Kino info – premiery. Dostęp 6.02.2021, https://www.kinoinfo.pl-pressbook.
- Kultowe cytaty z kultowych filmów. Dostęp 4.02.2021, https://kultura.onet.pl/film/wiadomosci/kultowecytaty-z-kultowych-filmow-sprawdz-sie-z-onet-kultura/b6l7psr.
- Małgorzata Miławska, „To kłamstwo! Kopernik była kobietą!” – sposoby budowania komizmu językowego w wybranych filmach Juliusza Machulskiego, 339. Dostęp 3.02.2021, https://dspace.uni.lodz.pl/xmlui/bitstream/handle/11089/27452/339-349%20Malgorzata%20Milawska_”To%20klamstwo.%20Kopernik%20byla%20kobieta.”.pdf?sequence=1&isAllowed=y.
- Słynne cytaty z polskich komedii. Dostęp 4.02.2021, https://fiszkoteka.pl/zestaw/650-slynne-cytaty-z-polskich-komedii.



