Studia Językoznawcze
synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny
Vorher: Studia Językoznawcze : synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny
Żart w pismach Cypriana Norwida
DOI: 10.18276/sj.2020.19-14
Zitieren
Der Volltext ist verfügbar
| ISSN: | 1730-4180 |
| eISSN: | 2353-3161 |
| Autoren: |
Tomasz
Korpysz
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie |
| Schlüsselbegriffe: | Cyprian Norwid żart żartować |
| Erscheinungsdatum der Ausgabe / Monografie: | 2020 |
| Seitenanzahl: | 13 (205-217) |
| OAI-PMH: | Metadaten |
  
| |
Abstract
Celem badań była próba odtworzenia idiolektalnego obrazu rzeczownika żart oraz czasownika żartować w pismach Cypriana Norwida. Leksemy te – oraz ich derywaty – tworzą niezbyt liczną, ale interesującą rodzinę słowotwórczą, na którą składają się: żarcik (3 użycia), żart (34 użycia), żartobliwie (1 użycie), żartobliwy (1 użycie), żartować (12 użyć), żartowniś (2 użycia), żartujący (1 użycie) oraz zażartować (8 użyć); łącznie jest to osiem leksemów w 62 użyciach.
Jak wynika z przeprowadzonych analiz, jedynie w części kontekstów omawiane leksemy semantycznie wiążą się z kategorią komizmu. Nawet wówczas jednak żart i żartowanie rzadko mają charakter czysto ludyczny i są przejawem pogodnego i afirmatywnego stosunku nadawcy do rzeczywistości czy do innych ludzi lub też są wyrazem beztroskiego dowcipkowania, rodzajem towarzyskiej gry lub niewinnej zabawy. Znacznie częściej żart jest czymś niestosownym, niewłaściwym, przy tym czymś agresywnym, wymierzonym przeciwko komuś lub czemuś.
Stosunkowo często żart, a także żartować w ogóle nie mają związku z komizmem i śmiechem (albo też aspekt ludyczny jest wyraźnie drugoplanowy), odnosząc się do czegoś mało ważnego, błahego lub za takie przez nadawcę uważanego, albo też do czegoś udawanego, nieprawdziwego, mówionego i robionego na niby.
Opis pola leksyki z pola słowotwórczego żartu dopełnia wcześniejsze analizy dotyczące dowcipu i humoru i pozwala przybliżyć się do zrozumienia tego, w jaki sposób szeroko rozumiany żywioł komiczny obecny był w twórczości Cypriana Norwida.
PDF-Vorschau
Bibliographie
- Norwid, Cyprian. Pisma wszystkie. Zebrał, tekst ustalił, wstępem i uwagami krytycznymi opatrzył Juliusz Wiktor Gomulicki. T. 1–11. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1971–1976.
- Bogołębska, Barbara. „Między humorem, dowcipem i komizmem (śmiesznością), czyli o zmaganiach terminologicznych autorów poetyk XIX i początku XX w.”. W: Świat humoru, red. Stanisław Gajda,Dorota Brzozowska, 323–329. Opole: Uniwersytet Opolski. Instytut Filologii Polskiej, 2000.
- Koneczna, Halina, Witold Doroszewski, red. Słownik języka Jana Chryzostoma Paska. T. 1–2. Wrocław–Warszawa–Kraków: Ossolineum, 1965–1973.
- Korpysz, Tomasz. „Dowcip w pismach Cypriana Norwida”. W: Komizm historyczny, red. Tomasz Korpysz, Anna Krasowska, 43–58. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, 2016.
- Korpysz, Tomasz. „Humor w pismach Cypriana Norwida”. W: W stronę Norwida. Prace Warszawskiego Koła Norwidologicznego dedykowane Profesor Jadwidze Puzyninie, red. Tomasz Korpysz, Ewa Marta Rogowska, 89–103. Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, 2015.
- Korpysz, Tomasz. „Kilka uwag o buffo (nie tylko) w pismach Norwida”. W: Ku rzeczom niebłahym, red. nauk. Jolanta Chojak, Zofia Zaron, 171–184. Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, BEL Studio Sp. z o.o., 2018.
- Korpysz, Tomasz. „Komizm i śmiech w Quidamie. Uwagi”. W: „Quidam”. Studia o poemacie, red. Piotr Chlebowski, 477–505. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 2011.
- Korpysz, Tomasz. „Uśmiech w pismach Cypriana Norwida”. W: Człowiek. Słowo. Świat, red. nauk. Jolanta Chojak, Tomasz Korpysz, Krystyna Waszakowa. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2010, 152–165.
- Korpysz, Tomasz. „Zdrobnienia w tekstach Cypriana Norwida jako problem badawczy”. W: Słowa-kładki, na których spotykają się ludzie różnych światów, red. Iwona Burkacka, Radosław Pawelec, Dorota Zdunkiewicz-Jedynak, 455–464. Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, 2010.
- Kucała, Marian, red. S łownik p olszczyzny J ana K ochanowskiego. T. 1–5. Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN, 1994–2012.
- Puzynina, Jadwiga, Tomasz Korpysz. Internetowy słownik języka Cypriana Norwida. www.slownikjezykanorwida.uw.edu.pl
- Sarnowski, Michał. „Deminutiwum jako znak ironii”. Język a Kultura, 3: Wartości w języku i tekście, red. Jadwiga Puzynina, Janusz Anusiewicz (1991), 41–50.