Studia Językoznawcze
synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny
Vorher: Studia Językoznawcze : synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny
Strach, niepokój i rozpacz – przekonania i wątpliwości bohaterów „Nocy i dni” Marii Dąbrowskiej. Fragmenty analizy semantycznej
DOI: 10.18276/sj.2026.24-26
Zitieren
Der Volltext ist verfügbar
| ISSN: | 1730-4180 |
| eISSN: | 2353-3161 |
| Autoren: |
Agnieszka
Zatorska
Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny, Katedra Filologii Słowiańskiej |
| Schlüsselbegriffe: | leksyka emocji i sądu konstrukcje analityczne experiencer |
| Erscheinungsdatum der Ausgabe / Monografie: | 2026-02 |
| Seitenanzahl: | 12 (417-428) |
| OAI-PMH: | Metadaten |
 
| |
Abstract
Artykuł dotyczy kilku rzeczowników (strach, niepokój, rozpacz, przekonanie, wątpliwość) i konstrukcji analitycznych. Materiał wyekscerpowano z partii narratorskich i dialogowych „Nocy i dni” M. Dąbrowskiej. Badaniem objęto 423 frazy. Metodologicznie artykuł czerpie z semantyki leksykalnej, składni semantycznej i stylistyki. W artykule skoncentrowano się na semantyce i strukturze konstrukcji analitycznych, przede wszystkim na zwrotach werbo-nominalnych. Kategorie semantyczne są wprowadzane przez określone werbalizatory. Poświadczona została m. in. inchoatywność (np. dojść do przekonania, wpaść w rozpacz), intensywność (umacniać się w przekonaniu), gradualność (nabierać przekonania) również kauzatywność (budzić wątpliwości). Artykuł poświęcono orzeczeniom peryfrastycznym. Analityczne konstrukcje metaforyczne zostały omówione w wyodrębnionej części opracowania. Immanenty składnik struktur z predykatami emocjonalnymi i intelektualnymi to argument x o semantycznej roli experiencera. Jednym z zadań analizy ukazanej w artykule było zidentyfikowanie powieściowych postaci w roli experiencera przy omawianych konstrukcjach. Są nimi często Barbara, Bogumił, Agnieszka i inne postaci utworu.
PDF-Vorschau
Bibliographie (24)
- Bańko, Mirosław (red.). Inny słownik języka polskiego, t. 1–2, Wyd. II, Warszawa: PWN, 2014.
- Danielewiczowa, Magdalena. Wiedza i niewiedza. Studium polskich czasowników epistemicznych. Warszawa: UW Katedra Lingwistyki Formalnej, 2002.
- Dąbrowska, Maria. Noce i dnie. T. I–II, III–IV, BN Wrocław: Ossolineum, 2023
- Głębicka, Ewa. Wstęp i opracowanie: M. Dąbrowska, Noce i dnie. T. I–II, III–IV, BN Wrocław: Ossolineum, 2023, s. V–CLXXXII.
- Jędrzejko, Ewa (red.), Loewe, Iwona, Żmigrodzki, Piotr. Słownik polskich zwrotów werbo-nominalnych. Zeszyt próbny. Warszawa: Energeia, 1998.
- Józefacka, Maria. Konstrukcje metaforyczne u Dąbrowskiej, w: Pięćdziesiąt lat twórczości Marii Dąbrowskiej. Referaty i materiały sesji naukowej, pod red. E. Korzeniewskiej, Warszawa: PIW, 1963.
- Józefacka, Maria. „Konstrukcje metaforyczne w nowelistyce Marii Dąbrowskiej. Wybrane zagadnienia”, Roczniki Humanistyczne t. XV, z. 1 (1967), 113–127.
- Karaś, Agnieszka, „Językowa konceptualizacja uczuć z grupy STRACHU na podstawie konstrukcji werbo-nominalnych”, Poradnik Językowy 2003, z. 4, 27–35.
- Kiklewicz, Aleksander. „Metafora w strukturze kategorii pojęciowej (na materiale językowej konceptualizacji strachu)”, Poradnik Językowy 2005, z. 2, 7–25.
- Kiklewicz, Aleksander, Korytkowska, Małgorzata, Mazurkiewicz–Sułkowska, Julia, Zatorska, Agnieszka. Zintegrowany opis semantyczno-syntaktyczny czasowników bułgarskich, polskich i rosyjskich (VERBA COGITANDI I VERBA SENTIENDI), Część I,II1, II2. red. nauk. M. Korytkowska, seria Slavica, Warszawa: Wydawnictwo IS PAN (SOW), 2019.
- Lakoff George, Johnson Mark. Metafory w naszym życiu. przeł. T. Krzeszowski, Warszawa: PIW, 1988.
- Loewe, Iwona. Konstrukcje analityczne w poezji Młodej Polski. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2000.
- Maliszewska, Agnieszka. „O problemie kryteriów klasyfikacyjnych predykatorów mentalnych”, Rozprawy Komisji Językowej ŁTN, tom XLVI, (2001), 91–134.
- Maliszewska, Agnieszka. „Wybrane właściwości analitycznych predykatorów mentalnych”, Rozprawy Komisji Językowej ŁTN, tom XLVII (2002), 79–87.
- Nowakowska–Kempna, Iwona. Konstrukcje zdaniowe z leksykalnymi wykładnikami predykatów uczuć. Katowice: Uniwersytet Śląski, 1986.
- Nowakowska–Kempna, Iwona. Konceptualizacja uczuć w języku polskim, Warszawa: Wyższa Szkoła Pedagogiczna. Towarzystwo Wiedzy Powszechnej, 1995.
- Samborska–Kukuć, Dorota. „Lubić to, czego nie ma”. Pani Barbara Niechcicowa – studium rozczarowania. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica nr 3 (49) 2018, 265–281.
- Słoboda, Jolanta. Leksykalno-semantyczne wyznaczniki letnich pejzaży wiejskich w Nocach i dniach Marii Dąbrowskiej, „Studia Językoznawcze. Synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny” 14 (2015), s. 333–345.
- Słoboda, Jolanta. Leksykalno-semantyczne wyznaczniki wiosennych pejzaży wiejskich w Nocach i dniach Marii Dąbrowskiej, „Studia Językoznawcze. Synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny” 15 (2016), s. 115–125.
- Ulitzka, Ewa. „Polskie werbo-nominalne konstrukcje analityczne oznaczające pozytywne stany emocjonalne (z rzeczownikami RADOŚĆ, WESOŁOŚĆ, UCIECHA, EUFORIA, ZADOWOLENIE, SZCZĘŚCIE)”, Roczniki Humanistyczne LII, 6, 2004, 113–148.
- Woźniak, Ewa. „Wpadać w rozpacz. Obrazowanie a zmiana znaczenia wyrazu”, Studia Językoznawcze. Synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny 11 (2012), 221–231.
- Zatorska, Agnieszka. Z problemów tłumaczenia predykatywnych wyrażeń uczuć w słoweńskim przekładzie „Bez dogmatu” Henryka Sienkiewicza, w: J. L. Banasiak, A. Kiklewicz, J. Mazurkiewicz–Sułkowska (red.). Języki słowiańskie dziś: W kręgu kategorii, struktur i procesów. Warszawa–Łódź: Instytut Slawistyki PAN, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2021, 367–386.
- Zatorska, Agnieszka. „ „Zdawać się, zdać się” [to seem, to purport (imperf./perf.)] and „wydawać się, wydać się” [to appear, to seem (imperf./perf.)] in „The Doll” by Bolesław Prus. A syntactic, semantic, and functional analysis”, Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica t. 57 Język a wspólnota, 57, 2023, 201–220.
- Żmigrodzki, Piotr. Właściwości składniowe analitycznych konstrukcji werbo-nominalnych w języku polskim. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2000.