Studia Językoznawcze

synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny


ISSN: 1730-4180    eISSN: 2353-3161    OAI    DOI: 10.18276/sj.2026.24-17
CC BY-SA   Open Access   ERIH PLUS

Liste der Ausgaben / t. 24, 2025
Emocjonalny wymiar polemiki prasowej o Eusapię Palladino i mediumizm w felietonach Aleksandra Świętochowskiego

Autoren: Magdalena Pietrzak ORCID
Uniwersytet Łódzki
Schlüsselbegriffe: Eusapia Palladino mediumizm felieton
Veröffentlichungsdatum der gesamten Ausgabe:2026-02
Seitenanzahl:13 (273-285)
Cited-by (Crossref) ?:

Abstract

Celem artykułu jest analiza stylistyczno-retoryczna felietonowych polemik o Eusapię Palladino i mediumizm prowadzonych w prasie warszawskiej pod koniec XIX wieku. Podstawę materiałową stanowią felietony autorstwa Aleksandra Świętochowskiego publikowane w „Prawdzie” od stycznia 1893 roku do stycznia 1894 roku. Analizy koncentrują się na wskazaniu wykładników stylistycznych i retorycznych podporządkowanych funkcji emotywnej, z uwzględnieniem kontekstu gatunkowego. Badania wykazały, że głównym celem felietonowego działania Świętochowskiego było ośmieszenie i zdeprecjonowanie praktyk spirytystycznych oraz osób (uczonych) propagujących te zjawiska. W tym celu publicysta chętnie sięgał do środków językowych pełniących funkcje obrazotwórcze (metafory, porównania, leksyka świetlna), oraz tych, które były nośne perswazyjnie (leksyka religijna, słownictwo aksjologiczne z różnych kręgów semantycznych).
herunterladen

Artikeldatei

Bibliographie

1.Doroszewski Witold (red.). Słownik języka polskiego, t. I–XI. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. http://doroszewski.pwn.pl
2.Herz Karol. „Stołowe nogi contra Newton”. Przegląd Tygodniowy, 26 (1893), 293-294.
3.Karłowicz Jan, Adam Kryński, Władysław Niedźwiedzki. Słownik języka polskiego. T. 1–8. Warszawa: Nakładem prenumeratorów, 1900–1927. https://crispa.uw.edu.pl.
4.Laskowska Elżbieta. „Emocje w dyskursie publicznym”. Poznańskie Studia Slawistyczne, 8 (2015), 51‒63.
5.Markiewicz Henryk. Pozytywizm. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1999.
6.Mazan Bogdan. „Przywódca „młodych” jako polemista i pamflecista”. Prace Polonistyczne, 45 (1989), 87‒114.
7.Mikołejko Anna. „Spirytyzm czy miediumizm? O polskich zmaganiach ze zjawiskami przeczącymi nauce”, W: Polskie tradycje ezoteryczne 1890‒1939. Formacje, ludzie, idee, t. 2, red. Monika Rzeczycka, Izabela Trzcińska. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2019, 38‒117.
8.Pietrzak Magdalena. Wyznaczniki gatunkowe felietonu drugiej połowy XIX wieku (na przykładzie tekstów Henryka Sienkiewicza, Bolesława Prusa i Aleksandra Świętochowskiego). Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2013.
9.Samuel Sandler, „Wprowadzenie do «Liberum veto»”. W: Aleksander Świętochowski, Liberum veto, t. 1, wyb. i wstęp Samuel Sandler, komentarze Maria Brykalska. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1976, 5‒114.
10.Surman Jan. „Julian Ochorowicz's experiments with Eusapia Palladino 1894: The temporality of mass media and the crisis of local credibility”. Journal of the History of the Behavioral Sciences, Volume 58 (2022), 24‒41; DOI: 10.1002/jhbs.22119
11.Szymanek Krzysztof. Sztuka argumentacji. Słownik terminologiczny. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001.
12.Trzcińska Izabela, Rzeczycka Monika. „Oblicza polskiego ezoteryzmu 1890‒1939”. W: Polskie tradycje ezoteryczne 1890‒1939. Formacje, ludzie, idee, t. 2, red. Monika Rzeczycka, Izabela Trzcińska. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2019), s. 7‒36.
13.Worsowicz Monika. „Kilka uwag o polemice prasowej (Na przykładzie tekstów „Polityki”)”. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica, 9 (2007), 393‒400.