Przejdź do treści
Studia Koszalińsko-Kołobrzeskie
nr 33 2026

Łucki grecko-unicki konsystorz kościelny pod koniec XVIII i w latach 20. XIX wieku: skład i podstawy prawne funkcjonowania

DOI: 10.18276/skk.2026.33-10
Cytuj

Pełny tekst jest dostępny

ISSN:1230-0780
eISSN:2719-4337
Autorzy: Viktoria Bilyk ORCID
Wschodnioeuropejski Narodowy Uniwersytet im. Łesi Ukrainki, Łuck, Ukraina; Восточноевропейский национальный, университет имени Леси Украинки, г. Луцк, Украина
Słowa kluczowe: łucka eparchia grecko-unicka Konsystorz Duchowny Grecko-Unickiego duchowieństwo biskup dziekan sufragan urzędnik kryłoszanin łucki
Data publikacji całości:2026
Liczba stron:15 (187-201)
OAI-PMH:Metadane
Cited-by (Crossref) ?: Włącz JavaScript, aby pobrać dane cytowań.
CC BY-SA Open Access DOAJ ERIH PLUS Diamond Discovery Hub
Kod QR

Abstrakt

W artykule, na podstawie analizy materiałów archiwalnych, aktów prawnych i badań naukowych, przedstawiono proces kształtowania się struktury Kościoła grecko-unickiego na Prawobrzeżnej Ukrainie po jej przystąpieniu do Imperium Rosyjskiego. Szczególną uwagę poświęcono organizacji i prawnym zasadom funkcjonowania głównego organu Kościoła grecko-unickiego – Konsystorza Duchownego Grecko-Unickiego, który działał w Łucku na Wołyniu. Praca wyjaśnia okoliczności powstania tego organu. Wykazano, że działalność Łuckiego Konsystorza Grecko-Unickiego rozpoczęła się od przywrócenia łuckiej eparchii unickiej w 1798 roku. W publikacji omówiono również funkcje konsystorza, który zajmował się zarządzaniem diecezją, organizowaniem pracy dekanatów, zastępców, urzędników zawodowych i parafii. Konsystorz rozpatrywał zarówno sprawy z działalności duszpasterskiej duchowieństwa, jak i sprawy majątkowe oraz postępowania księży. Konflikty rozstrzygane były między duchowieństwem unickim a księżmi prawosławnymi i lokalnymi właścicielami ziemskimi. Na podstawie materiałów archiwalnych ustalono skład osobowy konsystorza z 1816 roku. Ponadto wyjaśniono pochodzenie społeczne, wykształcenie, stan cywilny i bezpieczeństwo finansowe członków tego konsystorza, a także określono ich stanowiska.

PDF

Pobierz PDF
Podgląd PDF

Otwórz PDF

Bibliografia (39)
  1. „Archbishop Lev (Luka) Kiszka (Kyška), O.S.B.M”. Dostęp 15.12.2025. https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bkiszka.html.
  2. „Archbishop Stanislaw Jan Siestrzencewicz Bohusz”. Dostęp 15.12.2025. https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bsies.html.
  3. Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut. T. 6, cz. 1: Oświecenie, 176–178. Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1970.
  4. Bieńkowski, Ludomir. „Lewiński Stefan h. Lewart”. W: Polski Słownik Biograficzny. T. 17, 250–251. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź: Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1972.
  5. Brückner, Aleksander. Słownik etymologiczny języka polskiego, 274. Kraków: Krakowską Spółkę Wydawniczą, 1927. Dostęp 15.12.2025. https://pl.wikisource.org/wiki/Strona:PL_Aleksander_Br%C3%BCckner-S%C5%82ownik_etymologiczny_j%C4%99zyka_polskiego_292.jpeg.
  6. Dola, Kazimierz. „Katalog arcybiskupów i biskupów rezydencjalnych eparchii polskich obrządku grecko-unickiego od Unii Brzeskiej (1596) do roku 1945”. W: Historia Kościoła w Polsce. T. 2: 1764–1945, cz. 2: 1918–1945, 304–311, 307. Poznań–Warszawa: Pallottinum, 1979.
  7. Błażejewski, Dmytro. Ієрархія Київської Церкви (861–1990) [Ijerarchija Kyjiwśkoji Cerkwy (861–1990)]. Rzym: b.w., 1990.
  8. Błażejowśkyj, Dmytro. Ієрархія Київської церкви (861–1996). Львів: Каменяр, 1996.
  9. „Jakub Martusiewicz”. Dostęp 15.12.2025. https://pl.wikipedia.org/wiki/Jakub_Martusiewicz.
  10. „Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-ukraińskiego”. Dostęp 15.12.2025. https://pl.wikipedia.org/wiki/Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_katolicki_obrz%C4%85dku_bizantyjsko-ukrai%C5%84skiego.
  11. „Leon Kiszka”. Dostęp 15.12.2025. https://pl.wikipedia.org/wiki/Leon_Kiszka#cite_ref-1.
  12. Likowski, Edward. Dzieje Kościoła unickiego na Litwie i Rusi w XVIII i XIX wieku ze względu na przyczyny jego upadku. Cz. 1. Warszawa: Skład główny w Księgarni Gebethnera i Wolffa Druk. Piotra Laskawera, 1906.
  13. Likowski, Edward. Dzieje Kościoła unickiego na Litwie i Rusi w XVIII i XIX wieku ze względu na przyczyny jego upadku. Cz. 2. Warszawa: Skład główny w Księgarni Gebethnera i Wolffa Druk. Piotra Laskawera, 1906.
  14. Lorens, Beata. Bazylianie prowincji koronnej w latach 1743–1780. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2014.
  15. Nitecki, Piotr. Biskupi Kościoła w Polsce w latach 965–1999. Słownik biograficzny. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 2000.
  16. Radwan, Marian. „Bazylianie w zaborze rosyjskim w latach 1795–1839”. Nasza Przeszłość 93 (2000): 153–225.
  17. Radwan, Marian. Carat wobec Kościoła greckokatolickiego w zaborze rosyjskim 1796–1839. Roma–Lublin: Polski Instytut Kultury Chrześcijańskiej, 2001.
  18. Rodzina, herbarz szlachty polskiej. T. 10: [Łuba-Miec], oprac. przez Seweryna Uruskiego, przy współudz. Adama Amilkara Kosińskiego, wykończony i uzup. przez Aleksandra Włodarskiego, 240. Warszawa: Gebethner i Wolff, 1913.
  19. „Stanisław Jan Bohusz Siestrzeńcewicz”. Dostęp 15.12.2025. https://pl.wikipedia.org/wiki/Stanis%C5%82aw_Bohusz_Siestrze%C5%84cewicz.
  20. Szymański, Józef. „Z dziejów Kościoła katolickiego w Finlandii do 1935 roku”. Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne 92 (2009): 235–246.
  21. Śliwa, Tadeusz. „Greckokatolicki biskup łucki Stefan Lewiński (1736–1807)”. Premislia Christiana 30 (2003): 363–396.
  22. Wereda, Dorota. „Biskupi unickiej diecezji włodzimiersko-brzeskiej w XVIII wieku”. Szkice Podlaskie 9 (2001): 61–75. Dostęp 15.12.2025. https://web.archive.org/web/20160304133040/http://mazowsze.hist.pl/article.php?id=24595.
  23. Wereda, Dorota. Biskupi unickiej metropolii kijowskiej w XVIII wieku. Siedlce–Lublin: Wydawnictwo Werset, 2013.
  24. Witkowski, Wiesław. „Dzieje przenikania terminologii religijnej Kościoła bizantyjskiego do języka polskiego, tudzież terminologii religijnej Kościoła rzymskiego do języka ukraińskiego”. Dostęp 15.12.2025. http://www.pwin.pl/Publikacje/witkowski_art.html.
  25. Żytkowicz, Leonid. „Lisowski Józef h. Jeż”. Polski Słownik Biograficzny. T. 17, wersja elektroniczna. Dostęp 15.12.2025. https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/jozef-h-jez-przydomek-odrowaz-lisowski.
  26. Білик, Виктория, Оксана Карліна. Жива спільнота в імперському світі: Луцька греко-унійна єпархія кінця XVIII – першої третини XIX століть. Львів: Видавництво Українського католицького університету, 2018.
  27. ДАВО, ф. 382, оп. 2, спр. 113.
  28. ДАВО, ф. 382, оп. 2, спр. 226.
  29. ДАВО, ф. 382, оп. 2, спр. 33.
  30. ДАВО, ф. 382, оп. 2, спр. 365.
  31. ДАВО, ф. 382, оп. 2, спр. 59.
  32. Державний архів Волинської області (Państwowe Archiwum Obwodu Wołyńskiego, ДАВО), ф. 382, оп. 1, спр. 1.
  33. Осадчий, Володимир. „Ілюзії чи відчай? Лист архієпископа полоцького Іраклія Лісовського на тлі історії унії в Російській імперії наприкінці XVIII ст.”. Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej 5 (2007): 218–225.
  34. Полное собрание законов Росийской империи. Собрание Второе. 12 декабря 1825 – 28 февраля 1881 г. (в 55 т.). Т. ІІІ: 1828 г. СПб: Типография ІІ Отделения Собственной Его Императорского Величества Канцелярии, 1830.
  35. Полное собрание законов Росийской империи. Собрание Первое. 1649–1825 гг. (в 45 т.). Т. XXІІІ: 1789 – 6 ноября 1796 г. СПб: Типография ІІ Отделения Собственной Его Императорского Величества Канцелярии, 1830.
  36. Полное собрание законов Росийской империи. Собрание Первое. 1649–1825 гг. (в 45 т.). Т. XXV: 1798–1799 гг. СПб: Типография ІІ Отделения Собственной Его Императорского Величества Канцелярии, 1830.
  37. Российский государственный исторический архив (Rosyjskie Państwowe Archiwum Historyczne, РГИА) г. Санкт-Петербург, ф. 797, оп. 6, ч. 2, д. 23 142, Л. 1–14.
  38. Рункевич, Степан Георгиевич. История Минской архиепископии (1793–1832). СПб: Тип. А. Катанского и К°, 1893.
  39. Скочиляс, Ігор. „Біля джерел замойського тріюмфалізму: «Synodus Dioecesana Vladimiriensis» 1715 року та його релігійна програма”. Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej 5 (2007): 139–178.