
Studia Maritima
Obligations of the Policyholder and Liability of the Insurer in the Marine Insurance Contract in Poland between 1920 and 1961
(Obowiązki ubezpieczającego i odpowiedzialność ubezpieczyciela w umowie ubezpieczenia morskiego w Polsce w latach 1920–1961)
DOI: 10.18276/sm.2023.36-10
Cytuj
Pełny tekst jest dostępny
| ISSN: | 0137-3587 |
| eISSN: | 2353-303X |
| Autorzy: |
Judyta
Dworas-Kulik
Department of History of the System and Law The John Paul II Catholic University of Lublin |
| Słowa kluczowe: | polisa morska żegluga morska ubezpieczenia majątkowe ryzyko morskie kompensacja szkody |
| Data wydania numeru / monografii: | 2023 |
| Liczba stron: | 18 (93-110) |
| OAI-PMH: | Metadane |
Abstrakt
Ubezpieczenia morskie są historycznie najstarszym działem ubezpieczeń majątkowych się- gającym swymi korzeniami do starożytności. Ubezpieczenia morskie znacznie wyprzedziły rozwój ubezpieczeń lądowych, gdyż pierwsze przepisy prawne normujące umowę ubezpieczenia morskiego pochodzą ze średniowiecznych ośrodków handlu morskiego, m.in. Barcelony, Genui i Wenecji. W Polsce ubezpieczenia morskie zostały zapoczątkowane na przełomie XVII i XVIII wieku. Z uwagi, iż zwiększały pewność obrotu morskiego i służyły do zabezpieczenia transakcji kredytowych, w XIX i XX wieku stanowiły ważny czynnik rozwoju działalności gospodarczej na morzu. Uwzględniając powyższe niniejszy artykuł ma na celu poddanie analizie historyczno – prawnej przepisów prawa morskiego odnoszących się do obowiązków ubezpieczającego i odpowiedzialności ubezpieczyciela wynikających z kodeksowych regulacji w zakresie umowy ubezpieczenia morskiego, które obowiązywały w Polsce od 1918 r. do unifikacji prawa morskiego z 1961 r. W artykule zostanie podjęta próba wykazania czy polskie regulacje prawa morskiego bazowały na poniemieckich regulacjach w tym zakresie czy też były całkowicie odmienne oraz zostanie podjęta próba wskazania kierunku zmian w przepisach prawa morskiego w omawianym zakresie.
Podgląd PDF
Bibliografia (92)
- Archival sources
- Archive of New Files [Archiwum Akt Nowych]. Fonds: “Ministry of Foreign Affairs.” Reference: 2385.
- Archive of New Files. Fonds: “Ministry of Justice in Warsaw.” Reference: 285/9818.
- Archive of New Files. Fonds: “Ministry of Shipping, Department Legal and Administrative – the Maritime Administrative Department.” Reference: 51/26.
- Archive of New Files. Fonds: “The Polish delegation at the Paris Peace Conference.” Reference: 135.
- State Archive in Bydgoszcz [Archiwum Państwowe w Bydgoszczy]. Fonds: “Das Deutsche Wasserrecht im Allgemeinen” [German water law in general]. Reference: 1/9247.
- State Archive in Gdańsk [Archiwum Państwowe w Gdańsku]. Fonds: “Seeamt Danzig” [Maritime Chamber in Gdańsk]. Reference: 281/7 and 281/8.
- State Archive in Gdańsk. Fonds: “Trade, Gdansk’s merchants’ books of accounts, maritime law.” Reference: 300, R/F, q1 and 300, R/ F, q2.
- State Archive in Gdańsk. Fonds: “Wilkhur” [The Gdańsk city charter]. Reference: 300, R/X, 3 and 300, R/X, 1.
- Zeitschrift der Savigny-Stiftung für Rechtsgeschichte. Germanistische Abteilung 23 (1902), 1: 342–344.
- Printed sources
- Act of 1 August 1919 on the Administration of the Former Prussian District, Dziennik Praw Państwa Polskiego 1919, No. 64, item 385.
- Act of 28 March 1952 on State Insurance, Dziennik Ustaw 1952 (hereinafter Dz.U.). [Official Journal of Laws of 1952], No. 20, item 130.
- Act of 2 Dec. 1958 on Property and Personal Insurance, Dz.U. of 1958, No. 72, item 357.
- Act of 1 Dec. 1961 on Maritime Code, Dz.U. of 1961, No. 58, item 318.
- Act of 1 Dec. 1961 on Provisions Implementing the Commercial Code, Dz.U. of 1961, No. 5, item 319.
- Decree of 30 March 1945 on the Creation of the Voivodeship of Gdańsk, Dz.U. of 1945, No. 11, item 57.
- Decree of 13 Nov. 1945 on the Administration of the Regained Territories, Dz.U. of 1945, No. 1, item 295.
- Decree of 3 Jan. 1947 on the regulation of property and personal insurance, Dz.U. of 1947, No. 5, item 23.
- Niemiecki kodeks handlowy z dnia 10 maja 1897, z uwzględnieniem ustaw uzupełniających. Edited and translated by Tadeusz Zborowski. Poznań: Drukarnia Nakładowa Braci Winiewiczów, 1912.
- Niemiecki kodeks cywilny wraz z ustawą wprowadzającą, part 1. Translated
- by Henryk Damm and Karol Gerschel. Bydgoszcz: self-published, 1922.
- Order of the President of the Republic of Poland of 26 Jan. 1928 on insurance control, Dz.U. of 1928, No. 9, item 64.
- Order of the President of the Republic of Poland of 27 Oct. 1933 – Implementing Provisions for the Commercial Code, Dz.U. of 1933, No. 82, item 601.
- Order of the President of the Republic of Poland of 27 June 1934 – Provisions Implementing the Commercial Code, Dz.U. of 1934, No. 57, item 503.
- Treaty of Peace Between the Allied and Associated Powers and German, Signed at Versailles, 28th June 1919. Dz.U. of 1920, No. 35, item 200.
- Zbiór ustaw ziem zachodnich. Vol. 18. Handlowe i prywatne prawo morskie obowiązujące w Polsce oraz przepisy o polskich statkach handlowych. Poznań: Krajowy Instytut Wydawniczy, 1925.
- Newspapers and magazines
- Czasopismo Prawno – Historyczne 12 (1960), 1. Głos Sądownictwa 8 (1936), 11.
- Juridicum Law Review 47 (1935).
- Morze. Organ Ligi Morskiej i Rzecznej 3 (1926), 12. Przegląd Zachodni 8 (1952), 2 (5/8).
- Technika i Gospodarka Morska 11 (1961), 2; 12 (1962), 2. Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu 17 (1951), 1/2.
- References
- Adamowicz, Magdalena. “Ubezpieczenia morskie.” In: Leksykon prawa morskiego 100 podstawowych pojęć, eds. Dorota Pyć, and Iwona Zużewicz-Wiewiórowska, 556–565. Warszawa: Wydawnictwo C.H. Beck, 2013.
- Bednaruk, Waldemar. “Wpływ ubezpieczeń na rozwój transportu morskiego w epoce wczesnonowożytnej.” Teka Komisji Prawniczej Oddział PAN w Lublinie 11 (2018), 2: 19–27.
- Bednaruk, Waldemar. “Odpowiedzialność dyscyplinarna pośredników ubezpieczeniowych w okresie dwudziestolecia międzywojennego w Polsce.” Teka Komisji Prawniczej Oddział PAN w Lublinie 13 (2020), 1: 13–20. DOI: 10.32084/tekapr.2020.13.1-2.
- Blicharz, Grzegorz. “Prawne aspekty finansowania transportu morskiego w starożytnym Rzymie.” Czasopismo Prawno–Historyczne 54 (2012), 2: 291–314.
- Blicharz, Grzegorz. “Pożyczka morska. Ślepa uliczka zachodniej tradycji prawnej?”. Forum Prawnicze 15 (2013), 1: 28–35.
- Blicharz, Grzegorz. “Pożyczka morska w zachodniej tradycji prawnej.” Studia Iuridica 58 (2014): 9–29.
- Borowicz, Sławomir, Tadeusz Łodykowski, and Janusz Żurek. Polska flota transportowa w latach 1918–1981. Gdańsk: Wydawnictwo UG, 1988.
- Bull, J.W. An Introduction to Safety at Sea. Glasgow: Brown, Son & Ferguson, 1966.
- Cieślak, Edmund. “Prawa i obowiązki kapitana statku w XII do XV w. według Rôles d’Oléron i prawa morskiego Związku Miast Hanzeatyckich z XIV i XV w.” Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu 17 (1951), 1–2: 61–87.
- Codification Commission. Report of the President of the Codification Commission, 1 June 1932–31 March 1934. In: Komisja Kodyfikacyjna Rzeczypospolitej Polskiej. Dział Ogólny, vol. 1, bk. 16. Warsaw: Wydawnictwo Urzędowe Komisji Kodyfikacyjnej, 1934.
- Codification Commission. Report of the President of the Codification Commission, 1 June 1934–31 March 1937. In: Komisja Kodyfikacyjna Rzeczypospolitej Polskiej. Dział Ogólny, vol. 1, bk. 17. Warsaw: Wydawnictwo Urzędowe Komisji Kodyfikacyjnej, 1937.
- Darski, Stanisław. “Znaczenie i podstawowe założenia kodeksu morskiego.” Technika i Gospodarka Morska 12 (1962), 2, 33–34.
- Dworas-Kulik, Judyta. “Przywilej morski w Polsce w okresie międzywojennym na tle Porównawczym.” Biuletyn Stowarzyszenia Absolwentów i Przyjaciół Wydziału Prawa KUL 13 (2018), 2: 65–76.
- Dworas-Kulik, Judyta. “Rzeczowe zabezpieczenie wierzytelności morskich wmiędzywojennej Polsce.” Roczniki Nauk Prawnych 28 (2018), 3: 35–48. DOI:10.18290/rnp.2018.28.3-3
- Dworas-Kulik, Judyta. “Budowa portu w Gdyni jako gwarancja niezależności odrodzonej Polski.” In: Logos i Ethos w Polityce. Księga Jubileuszowa Profesora Stanisława Wójcika, eds. Agnieszka Łukasiewicz-Turecka, and Konrad Słowiński, 145–154. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2020.
- Fischer, Gustav. “Deutsche Seeversicherungs – Gesellschaft von 1914.” Weltwirtschaftliches Archiv 7 (1916): 31.
- Fischer, Gustav. “Ein Lloyds-Zirkular betreffend die Feststellung des Versicherungswertes in der Seeversicherung Tübingen.” Weltwirtschaftliches Archiv 13 (1918): 236–238.
- Górski, Władysław. “Zagadnienia prawne ubezpieczeń morskich.” Technika i Gospodarka Morska 11 (1961), 2: 42–45.
- Huget, Marian. Ubezpieczenia przewozów morskich. Gdynia: Wydawnictwo Morskie, 1960. Janik, Bernard. Najstarszy tekst prawa morskiego w Gdańsku. Edited and translated by Bernard Janik. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe, 1961.
- Jastrzębski, Robert. “Prawo Prywatne międzydzielnicowe. Zarys problematyki.” Krakowskie Studia z Historii Państwa i Prawa 8 (2015), 3: 277–298. DOI:10.4467/20844131KS.15.017.3994.
- Kabat, Edward. Przezorny zawsze ubezpieczony: dzieje ubezpieczeń. Breń: Instytut Pomocy Młodzieży, 2007.
- Kamiński, Zenon. “140 lat reguł Yorku-Antwerpii.” Prawo Morskie 22 (2006): 167–181.
- Kasperski, Wojciech. System ubezpieczeń gospodarczych w międzywojennej Polsce. Lublin: Wydawnictwo SAWP KUL, 2019.
- Kopyra, Jerzy and Grzegorz Krawiec. “Umowa ubezpieczenia morskiego – zagadnienia Wprowadzające.” Gospodarka Materiałowa i Logistyka 11 (2004): 24–26.
- Kruczalak, Kazimierz. Morskie prawo handlowe. Zagadnienia wybrane. Gdańsk–Szczecin: Wydawnictwo Instytutu Morskiego, 1992.
- Litwiński, Leon. Handel morski w praktyce: zwięzły podręcznik opatrzony morskim słownikiem handlowym polsko –angielsko–francusko –niemieckim w oprac. Członków Sekcji Studium Morskiego przy Kole Studentów Polaków w Antwerpji. Tczew: nakł. Instytutu Wydawniczego Szkoły Morskiej, 1928.
- Lobingier, Charles Sumner. “The Maritime Law of Rome.” Juridicum Law Review 47 (1935): 18–30.
- Łopuski, Jan. Prawo morskie dla oficerów marynarki handlowej i rybołówstwa. Gdynia: Wydawnictwo Morskie, 1965.
- Łopuski, Jan. Odpowiedzialność za szkodę w żegludze morskiej. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1969.
- Łopuski, Jan. Encyklopedia podręczna prawa morskiego. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1982.
- Maciejewski, Tadeusz. “Prawo morskie w ustawodawstwie miasta Gdańska i innych miast pruskich lokowanych na prawie chełmińskim.” Prawo morskie 8 (1995): 41–50.
- Maciejewski, Tadeusz. “Gdańskie źródła średniowiecznego prawa morskiego.” Studia z Dziejów Państwa i Prawa Polskiego 5 (2000): 61–69.
- Majewski, Aleksy. Prawo morskie. Gdynia-Tczew: Instytut Wydawniczy Szkoły Morskiej, 1930.
- Matysik, Stanisław. “Gdańska ordynacja prawa morskiego z początków XVI wieku.” Przegląd Zachodni 8 (1952), 2 (5–8): 204–215.
- Matysik, Stanisław. Prawo morskie Gdańska: studium historycznoprawne. Warszawa: Wydawnictwo Prawnicze, 1958.
- Matysik, Stanisław. “Wspólne źródła prawa morskiego stosowanego na Bałtyku w przeszłości.” Czasopismo Prawno-Historyczne 12 (1960), 1: 165–199.
- Matysik, Stanisław. Podręcznik prawa morskiego. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1963.
- Mirza-Kryczyński, Leon. “Polskie Stowarzyszenie Prawa Morskiego.” Głos Sądownictwa 8 (1936), 11: 892–898.
- Młynarczyk, Jerzy. “Polskie ustawodawstwo morskie w latach 1939–1945.”
- In: Polskie prawo prywatne w dobie przemian. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Jerzemu Młynarczykowi. Gdańsk: Wydawnictwo UG, 2005.
- Młynarczyk, Jerzy. “Ze studiów nad historią polskiego prawa morskiego.” Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Administracji i Biznesu 19 (2012), 3: 13–26.
- Montalbetti, Edward. Ubezpieczenia morskie. Warszawa: nakł. Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Wzajemnych, 1948.
- Ohling, Heico. “Erläuterungen zu den Allgemeinen Deutschen Seeversicherungs- Bedingungen (ADS).” In: Export-Import-Spedition. 141–189. Wiesbaden: Gabler Verlag, 1979.
- Ohling, Heico. “Erläuterungen zu den Allgemeinen Deutschen Seeversicherungs- Bedingungen (ADS).” In: Handbuch Export-Import-Spedition. 253–302. Wiesbaden: Gabler Verlag, 1986.
- Pappenheim, Max. “Das Recht der Seeversicherung. Ein Kommentar zu den Allgemeinrn Deutschen Seeversicherungs – Bedingungen.” Weltwirtschaftliches Archiv 19 (1923): 146–148.
- Petyniak-Sanecki, Kazimierz. “Ubezpieczenie morskie.” Morze. Organ Ligi Morskiej i Rzecznej 3 (1926), 12: 12–14.
- Płodzień, Stanisław. Lex Rhodia de iactu. Studium historyczno prawne z zakresu rzymskiego prawa handlowomorskiego. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2011.
- Popiela, Wojciech. Ubezpieczenia i wypadki morskie. Szczecin: Wydawnictwo WSM, 1980. Potter, Pitman Benjamin. The Freedom of the Seas in History, Law and Politics.
- New York: Longmans, Green and Co., 1924.
- Rius, Font and Maria José. Libro del Consulado del Mar. Edition del texto original Catalani y traduccion Castellani de Antonio de Capmany. Barcelona: Cámara oficial de Comercio y Navegación de Barcelona, 1965.
- Schencking, Franz. Entwicklungsmöglichkeiten privater Krankenversicherung. Zur Rekonstruktion des Versicherungsbegriffes. Wiesbaden: Deutscher Universitätsverlag, 1999.
- Siemianowski, Jordan. “The Circumstances of the Establishment of “Żegluga Polska in 1926.” Studia Maritima 35 (2022): 85–111. DOI: 10.18276/sm.2022.35-03.
- Sieveking, Heinrich. “A. Kieseelbach, Die wirthschafts – Und rechtsgeschichtliche Entwickelung der Seeversicherung in Hamburg.” Zeitschrift der Savigny-Stiftung für Rechtsgeschichte. Germanistische Abteilung 23 (1902), 1: 342–344.
- Sowiński, Władysław. Prawo handlowe morskie w zarysie. Lwów: Książnica Atlas, 1935. Sułkowski, Józef. “Prace nad kodeksem morskim i rzecznym w okresie międzywojennym.” Technika i Gospodarka Morska 12 (1962), 2: 53–54.
- Szczęśniak, Marian. Zarys dziejów ubezpieczeń na ziemiach polskich. Warszawa: Przedsiębiorstwo Wydawnicze LAM, 2003.
- Toczyski, Zbigniew. Polskie przepisy morskie. Warszawa: Księgarnia F. Hoesicka, 1933.
- Walczuk, Antoni. “Przebieg prac nad kodeksem morskim.” Technika i Gospodarka Morska 12 (1962), 2: 35–36.
- Zaorski, Krzysztof. “Udział Bronisława Hełczyńskiego w pracach Komisji Kodyfikacyjnej Rzeczypospolitej Polskiej.” Miscellanea Historico-Iuridica 17 (2018), 1: 309–344.
- DOI: 10.15290/mhi.2018.17.01.17.




