Studia Maritima
Żegluga między Sztokholmem a Gdańskiem od Potopu do Wielkiej Wojny Północnej.
DOI: 10.18276/sm.2015.28-02
Cytuj
Pełny tekst jest dostępny
| ISSN: | 0137-3587 |
| eISSN: | 2353-303X |
| Autorzy: |
Jerzy
Trzoska
Akademia Pomorska w Słupsku, Instytut Historii i Politologii |
| Słowa kluczowe: | żegluga Sztokholm–Gdańsk typy statków handel marynarski druga połowa XVII i początek XVIII w. |
| Data wydania numeru / monografii: | 2015 |
| Liczba stron: | 15 (19-33) |
| OAI-PMH: | Metadane |
 
 
| |
Abstrakt
Nawet w latach polsko-szwedzkich konfliktów zbrojnych, mimo oficjalnie ogłaszanych
blokad i stosowania represji, nadal funkcjonował ruch żeglugowy pomiędzy największymi
portami wrogich państw, np. w latach 1655–1660 ze Sztokholmu do Gdańska
wypłynęło 25 jednostek, w kierunku odwrotnym – 41 statków. W latach powojennych
kontakty żeglugowe Sztokholmu z Gdańskiem stanowiły od 2,5 do 10,5% ogółu ruchu
statków szwedzkiej metropolii.
W rejsach przeważały jednostki o mniejszym tonażu, od 30 do 40 łasztów, co ułatwiało
w sezonie żeglugowym wielokrotne kursy statków z polskim zbożem do portów
szwedzkich.
Spośród żaglowców, w drugiej połowie XVII w. najczęściej spotkamy szkuty, na
które przypada niemal połowa zapisów sztokholmskiej komory celnej. W pierwszym
dwudziestoleciu XVIII w. najczęściej wymieniano galioty (50%), których tonaż mieścił
się w przedziale od 12 do 60 łasztów (przeciętnie około 30 łasztów).
W latach pokojowych, w obsłudze żeglugi pomiędzy Sztokholmem a Gdańskiem,
największy był udział własnych flot Gdańska (24,5%) i Sztokholmu (18,5%). Następne 4 bandery, każda z 10–11% udziałem, to porty Pomorza Szwedzkiego (Stralsund, Wismar) oraz Anglia ze Szkocją i Holandia. Jednakże w latach wielkiej wojny północnej
dominowali Holendrzy z prawie 40% udziałem (przy 11% w drugiej połowie XVII w.).
Na drugim miejscu plasowały się statki pod banderą Sztokholmu (24%). Znaczny spadek
odnotowały żaglowce gdańskie, z 25% w latach 1661–1680 do 9% w pierwszym dwudziestoleciu
XVIII w. Załogi statków obsługujących żeglugę ze Sztokholmu do Gdańska mogły zabierać
w celach handlowych niewielkie ładunki własne. Dominowały towary żelazne, zwłaszcza
najczęściej wywożone wówczas ze Szwecji żelazo w sztabach. Udział załóg w wywozie
tego asortymentu do Gdańska wyniósł ponad 4%. Na drugim miejscu znalazły się
„towary leśne” (deski, drewno opałowe, smoła, dziegieć), jednak znaczna ich część była
przeznaczona na potrzeby bieżącej eksploatacji żaglowca (np. roboty konserwacyjno-remontowe),
mniej na potrzeby handlu.
Podgląd PDF
Bibliografia (31)
- Biskup M., Handel Gdańska ze Sztokholmem na przełomie średniowiecza i czasów nowożytnych, „Zapiski Historyczne” 1984, t. 49, z. 4, s. 36–49.
- Bogucka M., Z zagadnień obrotów wewnętrznych regionu bałtyckiego: handel Gdańsk– Sztokholm w 1643 roku, „Zapiski Historyczne” 1978, t. 43, z. 4, s. 44–57.
- Bogucka M., Gdańscy ludzie morza w XVI–XVIII w., Gdańsk 1984.
- Bogucka M., Gdańsk a rewolucja w handlu bałtyckim XVII w., [w:] Strefa bałtycka w XVI–XVIII w. Polityka – społeczeństwo – gospodarka. Ogólnopolska sesja naukowa zorganizowana z okazji 70-lecia urodzin Profesora Edmunda Cieślaka, red. J. Trzoska, Gdańsk 1993, s. 115–121.
- Brück T., Der Eigenhandel hansischer Seeleute vom 15. bis zum 17. Jahrhundert, „Hansische Geschichtsblätter” 1993, 111.
- Gierszewski S., Wisła w dziejach Polski, Gdańsk 1982.
- Groth A., Niektóre problemy załóg dawnych żaglowców, „Nautologia” 1971, z. 2.
- Groth A., Rozwój floty i żeglugi gdańskiej w latach 1660–1700, Gdańsk 1974.
- Groth A., Handel morski Elbląga z krajami Skandynawii w drugiej połowie XVII w., Zeszyty Naukowe Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Gdańskiego, „Historia” 1980, t. 10.
- Groth A., Handel własny załóg marynarskich na przykładzie ich udziału w handlu morskim Kłajpedy i Elbląga, [w:] Czas i dokument. Studia nad procesem aktotwórczym.
- Publikacja poświęcona Adamowi Muszyńskiemu, red. A. Wirski, Koszalin 1997.
- Hagedorn B., Die Entwicklung der wichtigsten Schiffstypen bis ins 19. Jahrhundert, Berlin 1914.
- Ilustrowana encyklopedia dla wszystkich. Okręty i żegluga, red. Z. Grzywaczewski, Warszawa 1977.
- Kutrzeba S., Żeglarstwo wiślane w czasach Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1918.
- Lepszy K., Dzieje floty polskiej, Gdańsk–Bydgoszcz–Szczecin 1947.
- Nowáky G., Chłopi, lasy i kopalnie. Gospodarka Szwecji w okresie mocarstwowości, „Mówią Wieki” 1995, R. 28, nr 3 (430).
- Staden på vattnet, t. 1: (1252–1850), utgiven av L. Nilsson, Stockholm 2002.
- Svensk handelsstatistik 1637–1737, utgiven av B. Böethius, E.F. Heckscher, Stockholm 1938.
- Szymański H., Deutsche Segelschiffe. Die Geschichte der hölzernen Frachtsegler an den Deutschen Ost- und Nordseeküsten vom Ende des 18. Jahrhunderts bis auf die Gegenwart, Berlin 1934.
- Trzoska J., Dzieje gdańskiego statku „Fortuna” (1712–1731), Prace Muzeum Morskiego w Gdańsku, t. 8, red. P. Smolarek, Gdańsk 1979.
- Trzoska J., Kaprzy króla Augusta Mocnego (1716–1721). Z problematyki morskiej czasów saskich, Prace Centralnego Muzeum Morskiego, t. 9, red. A. Zbierski, Gdańsk 1993.
- Trzoska J., Zmienne koniunktury w handlu i żegludze gdańskiej, [w:] Historia Gdańska,t. 3, cz. 1: (1655–1793), red. E. Cieślak, Gdańsk 1993.
- Trzoska J., Handel polsko-szwedzki w latach „potopu” na przykładzie kontaktów Gdańska ze Sztokholmem, [w:] Relacje polityczno-gospodarcze w rejonie Bałtyku XVII–XX w. Materiały z konferencji naukowej z 5 grudnia 1995, red. C. Ciesielski, Gdańsk 1996, s. 35–47.
- Trzoska J., Działania wojenne a handel gdański w pierwszej połowie XVIII wieku, „Teki Gdańskie” 2003, t. 5, s. 265–275.
- Trzoska J., Aus der Problematik der Schiffahrtskontakle zwischen Stockholm und Danzig in der zweiten Hälfte des 17. Jahrhunderts, „Studia Maritima” 2004, vol. 17, s. 23–37.
- Trzoska J., Rosyjskie ingerencje w handel i żeglugę gdańską w pierwszej połowie XVIII wieku, [w:] Sąsiedztwo nadbałtyckie XVI–XX w. (Bałtyk – Elbląg – Gdańsk – Rosja).
- Zbiór studiów, red. A. Romanow, Płock–Iława–Elbląg 2005, s. 21–42.
- Trzoska J., Z problematyki kontaktów żeglugowych pomiędzy Sztokholmem a Gdańskiem w drugiej połowie XVII w., [w:] Po obu stronach Bałtyku. Wzajemne relacje między Skandynawią a Europą Środkową, red. J. Harasimowicz, P. Oszczanowski, M. Wisłocki, Wrocław 2006, s. 449–452.
- Trzoska J., From the Issues of Navigation between Stockholm and Gdańsk in the First Half of the 18th Century, „Studia Maritima” 2007, vol. 20, s. 51–63.
- Trzoska J., Z zagadnień żeglugi pomiędzy Sztokholmem a Gdańskiem w pierwszej połowie XVIII wieku, [w:] Miscellanea pomorskie, red. W. Skóra, Słupsk 2008, s. 33–42.
- Trzoska J., Gdański handel i żegluga wobec zmian układu sił w Europie podczas wielkiej wojny północnej, „Słupskie Studia Historyczne” 2010, nr 16, s. 51–67.