
Studia Maritima
Preparations of the Shipping Company “Żegluga Polska SA” for the Second World War
(Przygotowania przedsiębiorstwa armatorskiego “Żegluga Polska SA” do drugiej wojny światowej)
DOI: 10.18276/sm.2024.37-05
Cytuj
Pełny tekst jest dostępny
| ISSN: | 0137-3587 |
| eISSN: | 2353-303X |
| Autorzy: |
Jordan
Siemianowski
Instytut Historyczny, Uniwersytet Szczeciński |
| Słowa kluczowe: | “Żegluga Polska SA ” druga wojna światowa na Morzu Bałtyckim flota handlowa Drugiej Rzeczypospolitej polscy armatorzy |
| Data wydania numeru / monografii: | 2024 |
| Liczba stron: | 23 (89-111) |
| OAI-PMH: | Metadane |
Abstrakt
“Żegluga Polska SA” była największym polskim przedsiębiorstwem armatorskim w dwudziestoleciu
międzywojennym w dodatku stale subsydiowanym finansowo przez polski rząd.
Wyjątkowa rola jaką odgrywa flota handlowa podczas konfliktu zbrojnego (m.in. transporty
materiałów militarnych oraz zaopatrzenia) skłaniała do przygotowania polskich armatorów
w 1939 r. do warunków wojennych. Podjęte w tym kierunku działania nastąpiły dość późno,
bowiem dopiero w drugiej połowie marca 1939 r. Przygotowania do wojny Żeglugi Polskiej SA
zasadniczo opierały się na dwóch filarach, a mianowicie sprawnej łączności oraz zabezpieczeniu
mienia armatora, przede wszystkim statków, przed działaniami dywersyjnymi. Analiza
i krytyka źródeł pozwoliła wysnuć w prezentowanych artykule wiele interesujących wniosków.
Szybko również okazało się, że „Żegluga Polska SA” cierpiała na braki podstawowej aparatury
niezbędnej w warunkach wojennych, przede wszystkim radioodbiorników o dalekim zasięgu.
Ponadto przedsiębiorstwo to weszło w konflikt z Ministerstwem Przemysłu i Handlu dotyczącym
mobilizacji marynarzy, obsługi statków oraz kadr kierowniczych, co rodziło poważne
niebezpieczeństwo unieruchomienia statków armatora. W zasadzie przygotowania “Żeglugi
Polskiej SA” do konfliktu zbrojnego objęły łączność (radiową oraz optyczną), koordynację
ruchu statków z jednostkami innych armatorów oraz działaniami Marynarki Wojennej, a także ochronę statków przed ewentualnymi dywersantami. Podjęte kroki miały na celu niedopuszczenie
do sytuacji, w której statki armatora zostałyby zniszczone lub dostały się w ręce wroga.
Do istotnych przygotowań należało również zabezpieczenie portu przez władze państwowe.
Podgląd PDF
Bibliografia (34)
- Archival sources
- Archiwum Państwowe w Gdańsku, Oddział w Gdyni, Żegluga Polska [State Archives in Gdańsk, Gdynia Branch], sygn. 23, 37, „Żegluga Polska SA.”
- Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni [the Navy Museum in Gdynia], sygn. 580A, Jan Kazimierz Sawicki, Ewakuacja polskiej floty handlowej z Bałtyku (sierpień–listopad 1939), [wrzesień 1989], Referat wygłoszony na sesji Klubu Publicystów Morskich w Gdyni-Oksywiu z okazji 50 rocznicy wybuchu drugiej wojny światowej, 14.09.1989.
- Printed sources
- “1934 styczeń 30, Gdynia – Informacje Inspektoratu Straży Granicznej Gdynia dla Pomorskiego Inspektora Okręgowego Straży Granicznej w Bydgoszczy o przedsiębiorstwie armatorskim „Żegluga Polska” w Gdyni”. In: Wywiad gospodarczy Straży Granicznej wobec firm gdańsko-gdyńskich w latach 1932–1938, compiled by Piotr Kołakowski and Ryszard Techman, 41–44. Słupsk: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pomorskiej, 2010.
- Szembek, Dariusz. Diariusz i teki Jana Szembeka (1935–1945). Vol. 4, compiled by Jan Zarański. Londyn: The Polish Institute and Sikorski Museum, 1972.
- References
- Brandowski, Teodor. “Polska marynarka handlowa.” In: Monografia Wielkiego Pomorza i Gdyni. Z okazji 20-lecia powrotu ziemi pomorskiej do Macierzy, edited by Józef Lachowski, 70–72. Toruń: Polska Niepodległa, 1939, reprint: Lublin: Wydawnictwo Petit, 2009.
- Ciesielski, Czesław. “Obrona Gdyni w 1939 roku.” In: Dzieje Gdyni, edited by Roman Wapiński, 199–210. Wrocław: National Institute Ossolińskich, 1980.
- Ciundziewicki, Stefan. “Lata wojny na m/s «Lewant».” In: Na morze po chleb i przygodę, ed. Wincenty Bartosiak, 71–88. Warszawa: Pax, 1972.
- Czechowski, Janusz. Gdynia i Wolne Miasto Gdańsk w politycznej, gospodarczej i kulturalnej perspektywie II Rzeczypospolitej. Słupsk: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pomorskiej, 2018.
- Czerwińska, Wanda. “Na morzu i zapleczu.” In: Dzieje Gdyni, ed. Roman Wapiński, 42–74. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1980.
- Darski, Stanisław. W służbie żeglugi. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1978.
- Drozd, Jarosław. “Register Files of The State Enterprise and the Joint Stock Company «Żegluga Polska» in Gdynia as a Source in Research on the Polish Merchant Navy under the Second Polish Republic.” Studia Maritima 34 (2021): 87–101. https://doi.org/10.18276/sm.2021.34-04.
- Jeryś, Czesław. Budownictwo okrętowe w Gdyni 1920–1945. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1980.
- Jordan, Roger W. The World’s Merchant Fleets 1939. The Particulars and Wartime Fates of 6,000 Ships, Londyn: Chatham Publishing, 1999.
- Kornat, Marek, and Mariusz Wołos. Józef Beck. Biografia. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2020.
- Kosiarz, Edmund. Flota Białego Orła. Gdynia: Wydawnictwo Morskie, 1984.
- Kosiarz, Edmund. Wojna na Bałtyku 1939. Gdańsk: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1988.
- Kozerawski, Dariusz. “Polskie planowanie strategiczne przeciw Niemcom przed II wojną światową.” In: Bezpieczeństwo wewnętrzne Drugiej Rzeczypospolitej, edited by Andrzej Pepłoński, and Adam Szymanowicz, 421–429. Wrocław: Wyższa Szkoła Oficerska Wojsk Lądowych im. generała T. Kościuszki, 2010.
- Królikowski, Stefan Franciszek. Zarys polskiej polityki handlowej ze szczególnym uwzględnieniem polityki celnej. Warszawa: Instytut Społeczny, 1938.
- Leczyk, Marian. Polska i sąsiedzi. Stosunki wojskowe 1921–1939. Białystok: Wydawnictwo Filii Uniwersytetu Warszawskiego, 1997.
- Miciński, Jerzy. Księga statków polskich 1918–1945. Vol. 1. Gdańsk: Polnord-Oskar, 1996.
- Pański, Jerzy. Wachta lewej burty. Gdynia: Wydawnictwo Morskie, 1965.
- Pertek, Jerzy. Druga mała flota. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1983.
- Piwowoński, Jan. Flota spod biało-czerwonej. Warszawa: Nasza Księgarnia, 1989.
- Sawicki, Jan Kazimierz. Podróże polskich statków 1939–1945. Gdynia: Polskie Towarzystwo Nautologiczne, 1989.
- Siemianowski, Jordan. “The Circumstances of the Establishment of «Żegluga Polska» in 1926.” Studia Maritima 35 (2022): 85–111. http://doi.org/10.18276/sm.2022.35-03.
- Stawecki, Piotr. “Studium planu strategicznego Polski przeciw Niemcom Tadeusza Kutrzeby i Stanisława Mosora.” Kwartalnik Historyczny 98 (1991), 1: 61–77.
- Stępniak, Henryk. Polska i Wolne Miasto Gdańsk 1920–1939. Stosunki polityczne. Gdańsk: Oficyna Pomorska, 2004.
- Szczygielski, Tadeusz. Pod obcą i polską banderą. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1977.
- Tym, Wacław, and Andrzej Rzepniewski. “Przygotowania do obrony rejonu Gdyni przez siły Lądowej Obrony Wybrzeża.” In: Gdynia 1939. Relacje uczestników walk lądowych, compiled by Wacław Tym, and Andrzej Rzepniewski, 5–44. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1979.
- Tymiński, Jan. Administracja morska w Gdyni w okresie Drugiej Rzeczypospolitej. Organizacja, kadry, działalność. Gdynia: Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni, 2020.
- Zgórniak, Marian. Europa w przededniu wojny. Sytuacja militarna w latach 1938–1939. Kraków: Księgarnia Akademicka, 1993.




