
Studia Maritima
From the History of Sigillography and Heraldry of Private Towns in Western Pomerania. A Case Study of the Seal and Coat of Arms of Łobez
(Z dziejów sfragistyki i heraldyki miast prywatnych na Pomorzu Zachodnim. Studium przypadku pieczęci i herbu Łobza)
DOI: 10.18276/sm.2023.36-01
Zitieren
Der Volltext ist verfügbar
| ISSN: | 0137-3587 |
| eISSN: | 2353-303X |
| Autoren: |
Agnieszka
Gut
Institute of History University of Szczecin |
| Schlüsselbegriffe: | heraldyka miejska Pomorze Zachodnie pieczęć miejska Łobez |
| Erscheinungsdatum der Ausgabe / Monografie: | 2023 |
| Seitenanzahl: | 22 (27-48) |
| OAI-PMH: | Metadaten |
Abstract
Celem artykułu jest odpowiedź na pytanie o funkcjonowanie wyobrażeń napieczętnych i her- bów miast prywatnych na Pomorzu Zachodnim. Osiągnięcie tego celu – przy obecnym stanie badań – możliwe jest jedynie poprzez wykorzystanie metody case study, która dzięki analizie przeprowadzonej w oparciu o wszystkie dostępne źródła może pokazać intencje twórców pieczęci miejskich, przede wszystkim w okresie wczesnonowożytnym. Do analizy wybrano pieczęcie i herb jednego z pomorskich miast prywatnych – Łobza. W wyniku analizy ustalono, że pieczęć Łobza pokazywała zależność miasta od właściciela, ale w XVIII w. wykorzystana została do propagandowej walki o niezależność od szlacheckiego rodu v. Borcke. Dodany wówczas element chronologiczny wykazał także dużą trwałość już w czasach, gdy Łobez stał się miastem królewskim po 1808 r. Usunięcie daty z pola herbu nastąpiło dopiero w okresie po 1945 r., kiedy ludność niemiecka zastąpiona została ludnością polską.
PDF-Vorschau
Bibliographie (60)
- Archival sources
- Archiwum Państwowe w Szczecinie [State Archives in Szczecin]. Archiwum Książąt Szczecińskich [the Archives of the Dukes of Szczecin], ref. no. I/5808, I/5811, I/5818, I/5819, I/5820, II/2052.
- Archiwum Państwowe w Szczecinie. Rejencja Szczecińska [the Regency of Stettin], ref. no. I/ 3219, I/2666, I/3237, I/2639, I/3225, I/3221, I/3223, I/3222, I/3231, I/3233, I/3226, I/3230, I/3235, I/3234.
- Archiwum Państwowe w Szczecinie. Sąd Nadworny w Stargardzie [the Ducal Court of Justice in Stargard], ref. no. 506, 516, 565.
- Archiwum Państwowe w Szczecinie. Urząd Wojewódzki Szczeciński [Voivodeship Office of Szczecin], ref. no. 2298, 2376, 2634, 3134.
- Archiwum Państwowe w Szczecinie. Zbiór pieczęci i tłoków pieczętnych [Collection of seals and stamps] – seal impressions, coffer II.
- Landesarchiv Greifswald. Rep. 41 Plathe, ref. no. I 41.
- Geheimes Staatsarchiv Preussischer Kulturbesitz in Berlin-Dahlem. VIII. HA, I.9 Slg. Otto Hupp, Kasten I, Heft 12.
- Published sources
- Brüggemann, Ludwig Wilhelm. Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preussischen Herzogtums Vor- und Hinter-Pommern,
- II. Teil, Bd. 1: Beschreibung der zu dem Gerichtsbezirk der Königl. Landeskollegien in Stettin gehörigen Kreise. Stettin: gedruckt bey H. G. Effenbart [...], 1784.
- Berghaus, Heinrich. Landbuch des Herzogthums Pommern und des Fürstenthums Rügen, II. Teil, Bd. VII. Berlin–Wriesen a/O.: Verlag von F. Riemschneider, 1874.
- Dziennik Ustaw 1990, nr 16, poz. 95 [Journal of Laws of 1990 No. 16, item 95].
- Dziennik Ustaw 1998, nr 162, poz. 1126 [Journal of Laws of 1998 No. 162, item 1126].
- Heinemann, Otto, bearb. v. Pommersches Urkundenbuch, Bd. VI. Stettin, 1907.
- Prümers, Rodgero, hrsg. v. Pommersches Urkundenbuch, Bd. III, Abt. 1. Stettin, 1888.
- Prümers, Rodgero, hrsg. v. Pommersches Urkundenbuch. Bd. II, Abt. 1. Stettin, 1881.
- Sello, Gustav, hrsg. v. Geschichtsquellen des burg- und schloβgesessenen Geschlechts von Borcke, Bd. 1. Berlin: J. A. Stargardt, 1901.
- Uchwała nr IV/23/90 Rady Gminy i Miasta w Łobzie z dnia 10 lipca 1990 r. w sprawie ustalenia herbu gminy i miasta Łobez.
- Uchwała nr XXXIII/257/2017 Rady Miejskiej w Łobzie z dnia 31 sierpnia 2017 r. w sprawie ustanowienia herbu i flagi Gminy Łobez oraz zasad ich używania.
- References
- Adamczewski, Marek. Pieczęcie urzędowe władz lokalnych z obszaru Polski centralnej. Part 3. Pieczęcie władz miejskich do 1950 roku. Zgierz: Marek Adamczewski, 2010.
- Benl, Rudolf. Die Gestaltung der Bodenrechtsverhältnisse in Pommern vom 12. bis zum 14. Jahrhundert. Köln-Wien: Böhlau, 1986.
- Białecki, Tadeusz. Herby miast Pomorza Zachodniego. Szczecin: Wydawnictwo Polskie Pismo i Książka, 1991.
- Biewer, Ludwig. “Wissenschaftliche Heraldik in Deutschland vom 17. bis zum 19. Jahrhundert. Einige biographische Skizzen.” In: Vom Nutz und Frommen
- der Historischen Hilfswissenschaften. Beiträge der gemeinsamen Tagung des Herold mit seiner Fachgruppe “Historische Hilfswissenschaften” anläßlich ihres fünfjährigen Bestehens am 5. Oktober 1999 im Museum Europäischer Kulturen in Berlin-Dahlem, hrsg. v. Friedrich Beck, Eckhart Henning, 79–90. Neustadt a. d. Aisch: Degener, 2000.
- Borcke, Wulf-Dietrich von. “Pochodzenie rodu von Borck.” Translated by Gabriela Rutkowska. Łabuź, Numer specjalny (2002): 28–30 (reprint of: Łabuź, 1997, no. 23).
- Drelicharz, Wojciech, Zenon Piech. “Podstawy prawne symboliki samorządowej
- III Rzeczypospolitej.” In: Współczesna heraldyka samorządowa i jej problemy, edited by Wojciech Drelicharz and Zenon Piech, 19–34. Kraków: Oficyna Cracovia Sp. z o. o., 2000.
- Frankiewicz, Bogdan. “Pieczęcie miast i administracji polskiej na Pomorzu Zachodnim z lat 1945–1950.” Szczeciński Informator Archiwalny 13 (1999): 75–84.
- Gumowski, Marian. Herby miast polskich. Warszawa: Arkady, 1960. Gumowski, Marian. “Pieczęcie i herby niektórych miast pomorskich.” Przegląd Zachodniopomorski 15 (1971), 3: 124–127.
- Gut, Agnieszka. “Prawne podstawy pruskiej heraldyki samorządowej w latach 1918–1939.” Czasopismo Prawno-Historyczne 55 (2003), 2: 273–284.
- Gut, Agnieszka. “Heraldyka zachodniopomorska w historiografii polskiej.” In: Wokół znaków i symboli. Herby, pieczęcie i monety na Pomorzu, Śląsku i Ziemi Lubuskiej
- do 1945 roku, edited by Agnieszka Chlebowska and Agnieszka Gut, 9–19. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2008.
- Gut, Agnieszka. “Rozwój i symbolika herbu Maszewa.” In: Maszewo i okolice na przestrzeni wieków, edited by Agnieszka Chlebowska, 45–58. Szczecin: Wydawnictwo Hogben, 2008.
- Gut, Agnieszka. “Rozwój i symbolika herbu Nowogardu.” In: Nowogard i okolice na przestrzeni wieków, edited by Agnieszka Gut, 111–120. Szczecin: Wydawnictwo Hogben, 2010.
- Gut, Agnieszka. “Heraldyka i sfragistyka zachodniopomorska w badaniach Mariana Gumowskiego.” Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego seria nowa 12 (2013): 147–157.
- Gut, Agnieszka. “Herb Gryfic.” In: Gryfice – dzieje miasta, edited by Tadeusz Białecki, 551–558. Szczecin: Uniwersytet Szczeciński, Oficyna Wydawnicza Archiwum Państwowego “Dokument;” Gryfice: Urząd Miasta, 2013.
- Gut, Agnieszka. “Gryf w herbach miast, gmin wiejskich i powiatów Pomorza Zachodniego od średniowiecza do współczesności.” In: Pod skrzydłami gryfa, 70–87. Szczecin: Zamek Książąt Pomorskich: Archiwum Państwowe, 2014.
- Gut, Agnieszka. “Herb Koszalina z 1938 roku.” Scripta Historica 23 (2017): 161–180.
- Gut, Agnieszka. “Herb miejski jako medium społecznej komunikacji. Treści symboliczne herbu Kamienia Pomorskiego do końca XIX wieku.” Zapiski Historyczne 85 (2020), 3: 5–34.
- Herb i Flaga. Accessed 5.05.2022. https://lobez.pl/herb-i-flaga.html.
- Hiltmann, Torsten. “Legenden im Zweifeln. Die Frage nach Herkunft der Wappen und das Ende der mittelalterlichen Heraldik im 17. Jahrhundert.” In: Kontinuitäten, Umbrüche, Zäsuren. Die Konstruktion von Epochen in Mittelalter und früher Neuzeit in interdisziplinärer Sichtung, hrsg. v. Thomas Kühtreiber, Gabriela Schichta, 309–329. Heidelberg: Universitätsverlag Winter, 2016.
- Hupp, Otto. Deutsche Ortswappen, Die Wappen des Königsreichs Preussen, Provinz Pommern. N.p. and n.d.
- Hupp, Otto. Die Wappen und Siegel der Deutschen Städte, Flecken und Dörfer, Bd. 1: Königreich Preussen, H. 2: Pommern, Posen und Schlesien. Frankfurt a. M.: Verlag von Heinrich Keller, 1898.
- J. Siebmacher’s grosses und allgemeines Wappenbuch in einer neuen, vollständig geordneten und reich vermehrten Auflage mit heraldischen und historisch- genealogischen Erläuterungen, Bd. I, Abt. IV: Städtewappen, T. II. Nürnberg: Verlag von Bauer und Raspe, 1885.
- Koremba, Łukasz. “« Apparatus Sigillorum» – nieznane źródło do sfragistyki miejskiej Pomorza Zachodniego. Autorstwo, czas i okoliczności powstania.” Przegląd Zachodniopomorski 35 (2020), 1: 5–21.
- Kratz, Gustav. Die Städte der Provinz Pommern. Abriß ihrer Geschichte, zumeist nach Urkunden. Berlin: In Commission bei A. Bath, 1865.
- Możejko, Beata, and Błażej Śliwiński. “Najważniejsze momenty z dziejów heraldyki i weksylologii wschodniopomorskiej.” In: Herby miast, gmin i powiatów województwa pomorskiego, edited by Beata Możejko, and Błażej Śliwiński, 10–40, vol. 1. Gdańsk: Oficyna Pomorska, 2000.
- Plewako, Andrzej, and Józef Wanag. Herbarz miast polskich. Warszawa: Arkady, 1994. Podralski, Jerzy. “Z dziejów Łobza.” In: Z dziejów ziemi łobeskiej, edited by Tadeusz
- Białecki, 54–70. Szczecin: Instytut Zachodniopomorski, 1971.
- Pyl, Theodor. “Schwarz, Albert Georg.” Allgemeine Deutsche Biographie 33 (1891): 223–226.
- Rymar, Edward. “Pierwsze generacje rodu pomorskich Borków (XII–XIV w.).” Przegląd Zachodniopomorski 18 (2003), 3: 7–34.
- Sauer, Eberhard. Der Adel während der Besiedlung Ostpommerns (der Länder, Kolberg, Belgard, Schlawe, Stolp) 1250–1350. Stettin: Verlag Leon Sauniers Buchhandlung Stettin, 1939.
- Seroka, Henryk. “Heraldyka miejska w zaborze austriackim w świetle dokumentów cesarskich z lat 1785–1914.” In: Herby miast polskich w okresie zaborów (1772–1918). Materiały sesji naukowej, Włocławek 5–6 grudnia 1996 r., edited by Stefan Krzysztof Kuczyński, 51–66. Włocławek: Oficyna Wydawnicza WTN “Lega”, 1999.
- Siuchniński, Mateusz, ed. Miasta polskie w Tysiącleciu, vol. II. Wrocław–Warszawa– Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1967.
- Strzyżewski, Wojciech. Treści symboliczne herbów miejskich na Śląsku, Ziemi Lubuskiej i Pomorzu Zachodnim do końca XVIII wieku. Zielona Góra: Wydawnictwo WSP, 1999.
- Szczechura, Tomasz, ed. Polskie herby miejskie. Warszawa: “Wspólna Sprawa” Wydawnictwa Oświatowe, 1963.
- Wielopolski, Alfred. Ustrój polityczny Pomorza Zachodniego w XIX wieku. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1965.
- Zernickow, Ernst. Geschichte der Stadt Labes in Pommern von der Gründung bis zur Mitte des 19. Jahrhunderts. Labes: Otto Schimmelpfennigs, 1922.




