Studia Maritima

Artykuł ma na celu przybliżenie okoliczności zawarcia i treść umowy z 29 listopada 1933 r., pomiędzy “Polskim Transatlantyckim Towarzystwem Okrętowym SA” (PTTO), a “Cantieri Riuniti dell’Adriatico (CRDA),” na budowę transatlantyków M/S “Piłsudski” i M/S “Batory.” PTTO, polsko-duńską linię żeglugową powołano do życia 16 lutego 1929 r. na mocy umowy podpisanej przez Ministerstwo Przemysłu i Handlu z “A/S Det Østasiatiske Kompagni.” Pod polską banderę przeszły wówczas 3 parowce transatlantyckie (“Pułaski,” “Kościuszko” i “Polonia”), które miały zapewnić regularną wymianę pasażersko-towarową między Gdynią Halifaxem i Nowym Jorkiem. Niekorzystne wyniki eksploatacyjne i kryzys gospodarczy lat 1931–1932 sprawiły, że PTTO, podobnie jak inne polskie towarzystwa żeglugowe, posiadające przestarzałe statki, nie będący w stanie rywalizować z zagranicznymi konkurentami, zmuszone zostały do ich wymiany na nowoczesne – najszybsze i najtańsze w eksploatacji. Jako że zakup gotowych nowych, okazał się niemożliwy, postanowiono zlecić ich budowę włoskiemu przedsiębiorstwu CRDA z Triestu, które zaproponowało stronie polskiej statki dobre i tanie w eksploatacji oraz dogodne warunki kredytowe i koncepcję kompensaty węglowej. Włosi zgłosili też gotowość zakupu w ciągu kolejnych lat węgla kamiennego z kopalń śląskich, prawie w pełni odpowiadającej wartością cenie statków. Umowę na budowę motorowców “Piłsudski” i “Batory” podpisano 29 listopada 1933 r. w Warszawie i z tą chwilą rozpoczął się okres wykonywania nadzoru nad jej wykonaniem przez Komisję Nadzorczą. Wodowanie “Piłsudskiego” odbyło się 19 grudnia 1934 r. w stoczni Monfalcone, a do portu w Gdyni zawinął 12 września 1935 r. Dwa dni później odbyła się na nim uroczystość poświęcenia i podniesienia polskiej bandery, a 15 września 1935 r. “Piłsudski” opuścił port gdyński, udając się w pierwszą podróż do Nowego Jorku. Uroczystość spuszczenia na wodę “Batorego” odbyła się 3 lipca 1935 r. w Monfalcone, zaś poświęcenie polskiej bandery 17 września 1936 r. w Gdyni. Dwa dni później transatlantyk wyruszył w pierwszą podróż do Nowego Jorku, odbywając odtąd regularne rejsy na zmianę z “Piłsudskim,” a w okresie letnim, w przerwach między rejsami, odbywał wycieczki turystyczne do portów europejskich. Nowe transatlantyki były doskonałą inwestycją żeglugową, będąc najnowocześniejszymi jednostkami tego typu, pływającymi na morzach północno-wschodniej i centralno-wschodniej Europy. Po wybuchu II wojny światowej zostały zarekwirowane przez Brytyjczyków. “Piłsudski” pływał jako pomocniczy krążownik i 26 listopada 1939 r., zatonął podczas pierwszego rejsu do Australii. “Batory,” po przebudowie i uzbrojeniu, przez 6 lat służył w czasie II wojny światowej, po czym w 1946 r. zwrócono go spółce GAL i ponownie podniesiono na nim ponownie polską banderę.