Studia Maritima


ISSN: 0137-3587     eISSN: 2353-303X    OAI    DOI: 10.18276/sm.2025.38-03
CC BY-SA   Open Access   DOAJ  ERIH PLUS  DOAJ

Liste der Ausgaben / Vol. 38 2025
The Kapers of Augustus II Wettin in 1700–1701: Military and Political Significance in the Light of the Newest Research
(Kaprzy Augusta II Wettina w latach 1700–1701: znaczenie militarne i polityczne w świetle najnowszych badań)

Autoren: Krzysztof Kuczyński ORCID
Uniwersytet Warszawski
Schlüsselbegriffe: Wielka Wojna Północna (1700–1721) korsarstwo flota August II Polska Saksonia Inflanty Morze Bałtyckie
Veröffentlichungsdatum der gesamten Ausgabe:2025-12
Seitenanzahl:24 (63-86)
Cited-by (Crossref) ?:

Abstract

Na początku wielkiej wojny Północnej Elektor Saski i król Polski August II Wettin, powołał flotyllę kaperską pod własną banderą, której zadaniem miało być zwalczanie szwedzkiego frachtu. Celem artykułu jest ukazanie przyczyn jej powołania, organizacja, działania militarne na Bałtyku oraz wpływ jaki wywarła na wczesny etap wojny. Opracowanie sporządzono na podstawie analizy dokumentów dostępnych głównie w Riksarkivet w Sztokholmie, Rigsarkivet w Kopenhadze oraz Hauptsaatsarchiv w Dreźnie, jak również wykorzystując doniesienia ówczesnych europejskich tytułów prasowych. Z przedstawionych badań wynika, że u przyczyn powołania kaprów leżały problemy w duńsko-saskiej kooperacji na morzu. Organizację flotylli rozpoczęto w maju 1700 r., jednak kaprowie pojawili się na Bałtyku dopiero pod koniec października. Ich niewielka liczebność (najprawdopodobniej nie więcej niż 6 okrętów) skutkowała niską skutecznością; zdołano przechwycić jedynie kilka szwedzkich statków. Wystarczyło to jednak do spowodowania krótkotrwałego zastoju w żegludze bałtyckiej i sprowokowania zbrojnej odpowiedzi Szwedów angażując część ich floty w zwalczanie kaprów, których spacyfikowano w lipcu 1701 r. Okoliczności ich powołania skłaniają również do pytania, na ile działalność flotylli miała jedynie podłoże militarne, a na ile polityczne, obliczone na wciągnięcie neutralnej Rzeczypospolitej do konfliktu na północy. Działania kaprów, prowadzone pod banderą identyfikowaną jako polska, odbiły się także szerokim echem w europejskiej prasie, co było pierwszym i ostatnim takim przypadkiem w epoce nowożytnej.
herunterladen

Artikeldatei

Bibliographie

1.Archival Sources
2.Archiwum Państwowe w Gdańsku [State Archives in Gdańsk] 300 R, Dd 18.
3.Archiwum Państwowe w Łodzi [State Archives in Łódź] Zbiór Bartoszewiczów, no. 69.
4.Rigsarkivet Købehavn [Danish National Archives, Copenhagen]
5.Tyske Kancelli, Udenrigske afdeling, Polen: Adam Frederik Trampes gesandtskabsarkiv, package no. 71–53; Gesandtskabsrelationer og -beretninger, til dels med bilag, fra gesandter, korrespondenter og andre, package no. 71–25.
6.Admiralitets- og Kommissariatskollegiet, Admiralitetet: Generalkopibog, package no. 247; Generalkommissariatet (Søetaten): V. Skibsjournaler, package no. 24A–25D.
7.Riksarkivet/Krigsarkivet Stockholm [Swedish National/Military Archives]
8.Diplomatica Polonica: II, 5, vol. 256.
9.Diplomatica Danica: 1, 13, vol. 110; 3 a, vol. 437.
10.Riksarkivets ämnessamlingar. Militaria: 4, vol. M 1858.
11.Flottans Arkiv, Flottans centrala ledning, Amiralitetskollegium, kansliet 1630–1807: B I a, vol. 74, vol. 75; E II b, vol. 5; E II c, vol. 22, vol. 25.
12.Wismariensia: I, vol. 38.
13.Sächsisches Staatsarchiv – Hauptstaatsarchiv Dresden [Saxon State Archives – Main State Archive]
14.Geheimes Kabinett: Loc. 03610/01, Loc. 03610/02, Loc. 03611/01, Loc. 2704/02, Loc. 2762/01.
15.Printed Sources
16.Aubin, Nicolas. Dictionaire de Marine. Amsterdam: P. Brunel, 1702.
17.Augustus II. Umb Pohlen in Flor und in Ansehung gegen seine nachbaren zu sehzen. In: Piotrowicz, Stanisław, “Przyczynek do charakterystyki Augusta II.” Kwartalnik Historyczny 26 (1912): 83–87.
18.Flemming, Jacob Heinrich. Mémoires concernant l’élection d’Auguste II pour roi de Pologne et les débuts de la guerre du Nord (1696–1702). ed. Urszula Kosińska. Warszawa: Neriton, 2017.
19.Hallendorff, Carl, ed. Handlingar angående konung August den starkes utrikespolitik före hans afsättning år 1704. In: Historiska Handlingar. Vol. 19, Part 2. Stockholm: Kungliga Boktryckeriet, 1908.
20.Kelch, Christian. Liefländische Historia. Continuation 1690 bis 1707, ed. Johannes Lossius. Dorpat: Schnakenburg’s, 1875.
21.Mortier, Pieter. Le Neptune françois, ou Atlas nouveau des cartes marines. Paris: C. Jaillot, 1693.
22.Livonica Oder einiger Zu mehrer Erläuterung Der Mit Anfang des 1700. Jahrs in Lieffland entstandenen Unruhe dienlicher Stücke und Actorum Publicorum. Fasciculus Quartus. (s.l.: s.n.).
23.Schneider, Daniel, ed. Theatrum Europaeum. Vol. 16. Franckfurt am Main: Anton Heinscheidt, 1717.
24.Volumina Legum. Vol. 6. Petersburg: nakładem i drukiem Jozafata Ohryzki, 1860.
25.Press
26.Amsterdamse Courant (1700).
27.The English Post (1700, 1701).
28.Hamburger Relations-Courier (1700).
29.Leipziger Post- und Ordinar-Zeitung (1700).
30.The London Gazette (1700).
31.The London Post (1700, 1701).
32.Oprechte Haerlemsche Courant (1700).
33.Ordinarie Stockholmiske Post Tijdender (1700, 1701).
34.Stralsundischer Relations-Courier (1700, 1701).
35.Wochentliche Post-Zeitung (Wöchentlicher Mercurius zur Ordinari Post-Zeitung) (1700).
36.References
37.Barford, Jørgen, H. Niels Juels Flåde. Copenhagen: B. Thorgils, 1997.
38.Bittner, Ludwig, and Lothar Gross, eds. Repertorium der diplomatischen Vertreter aller Länder sett dem Westfälischen Frieden 1648. Vol. 1. Berlin: Gerhard Stalling Verlag, 1936.
39.Blakemore, Richard J. „Law and the sea.” In: The Routledge Companion to Marine and Maritime Worlds, 1400–1800, eds. Claire Jowitt, Craig Lambert, and Steve Mentz, 388–425. London – New York: Routlege, 2020. DOI: 10.4324/9781003048503.
40.Bodniak, Stanisław. “Polska a Bałtyk za ostatniego Jagiellona.” Pamiętnik Biblioteki Kórnickiej 3 (1946): 42–276.
41.Boudriot, Jean. Historique de la corvette La Créole, 1827: Monographie. Paris: Ancre, 1990. Burdowicz-Nowicki, Jacek. Piotr I, August II i Rzeczpospolita. 1697–1706. Kraków: Arcana, 2013.
42.Debrock,Walter. “Het Vlaamse kapersschip der 17de eeuw: de Snauw.” Mededelingen van de Marine Academie van België 11 (1958–1959): 17–33.
43.Dybaś, Bogusław. “Przyczynek do polityki morskiej Augusta II w pierwszych latach panowania.” Zapiski Historyczne 55 (1990): 137–141.
44.Gerlach, Krzysztof. Historia Fregat żaglowych. Gdańsk–Warszawa–Józefów: ACAD, 2019.
45.Gierowski, Józef. “Problematyka bałtycka w polityce Augusta II Sasa”. In: Strefa bałtycka w XVI–XVIII w. Polityka, społeczeństwo, gospodarka. Ogólnopolska sesja naukowa zorganizowana z okazji 70-lecia urodzin Profesora Edmunda Cieślaka, ed. Jerzy Trzoska, 51–62. Gdańsk: Marpress, 1993.
46.Huflejt, Marian. Bitwa pod Oliwą 1627: Fakty i Mity. Olsztyn: Mantis, 2019.
47.Kalisch, Johannes. “Sächsisch-polnische Pläne zur Gründung einer See- und Handelskompanie am Ausgang des 17 Jh.” In: Um die Polnische Krone: Sachsen und Polen während des Nordischen Krieges 1700–1721, eds. Johannes Kalisch, and Józef Gierowski, 45–69. Berlin: Rütten & Loening, 1962.
48.Koczorowski, Eugeniusz. Flota Polska w latach 1587–1632. Warszawa: Wyd. MON, 1973.
49.Krawczuk, Wojciech. Samuel Pufendorf and some stories of The Northern War 1655–1660.
50.Kraków: Jagiellonian University Press, 2014. DOI: 10.4467/K9047.2/15.14.4553.
51.Kuczyński, Krzysztof. “Kaprzy Augusta II Wettina w latach 1700–1701 w świetle nieznanych szwedzkich poloników wojennomorskich.” Zapiski Historyczne 88 (2023): 5–23. DOI: 10.15762/ZH.2023.01.
52.Lepszy, Kazimierz. Dzieje Floty Polskiej. Gdańsk-Bydgoszcz-Szczecin: Instytut Bałtycki, 1946.
53.Lewitter, Lucjan R. “Russia, Poland and the Baltic, 1697-1721.” Historical Journal 11 (1968): 3–34.
54.Little, Benerson. The sea rover’s practice: pirate tactics and techniques, 1630–1730. Washington: Potomac, 2005.
55.Saarinen, Hannes. Danzig und Karl XII. im Nordischen Krieg. Helsinki: Suomen Historiallinen Seura, 1997.
56.Smolarek, Przemysław. “Próba zorganizowania floty kaperskiej w latach 1700–1701.” In: Studia i Materiały do dziejów Wielkopolski i Pomorza 6 (1960): 327–353.
57.Staszewski, Jacek. “Jak Polskę przemienić w kraj kwitnący…” Szkice i studia z czasów saskich. Olsztyn: OBN, 1997.
58.Trzoska, Jerzy. Kaprzy króla Augusta Mocnego (1716–1721). Z problematyki morskiej czasów saskich. Gdańsk: Wyd. Gdańskie, 1993.
59.van Ittersum, Martine J. Profit and Principle: Hugo Grotius, Natural Rights Theories and the Rise of Dutch Power in the East Indies, 1595–1615. Leiden-Boston: Brill, 2006. DOI: 10.1163/9789047408949.
60.Waddington, Albert. L’acquisition de la couronne royale de Prusse par les Hohenzollern. Paris: E. Leroux, 1888.
61.Wagner, Marek. Słownik biograficzny oficerów polskich drugiej połowy XVII w. Vol. 2. Oświęcim: Napoleon V, 2014.
62.Wendt, Einar, Lars O. Berg, Torsten Grundström, Lennart Rosell, Magnus Hammar, and Hans Hansson. Amiralitetskollegiets historia. Vol. 2: 1696–1803. Malmö: Allhems förlag, 1974.