ISSN: 1734-9923 eISSN: 2300-7621 OAI
DOI: 10.18276/aie.2026.73-03
Liste der Ausgaben /
73 (2026)
„Filozof powinien być poetą”. Ludwig Wittgenstein wobec tradycji Dichtung
| Autoren: |
Mateusz
Kłosowski
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu |
| Schlüsselbegriffe: | Filozofia poezja Ludwig Wittgenstein milczenie niewyrażalne |
| Veröffentlichungsdatum der gesamten Ausgabe: | 2026 |
| Seitenanzahl: | 35 (59-93) |
Abstract
Artykuł przedstawia, w jaki sposób dyskurs poetycki wpływał na rozważania filozoficzne, omawiając wybrane dzieła oraz aspekty twórczości Ludwiga Wittgensteina. Eksponuje ewolucje myśli na pograniczu filozofii i poezji – od systematycznej refleksji wyrażonej konwencją Traktatu do fragmentarycznych rozważań autora Dociekań filozoficznych. Ważnym elementem opisu jest styl, język oraz podlegające zmianie sposoby prowadzenia refleksji. Osadzenie tych elementów twórczości Wittgensteina na tle przemian historycznoliterackich związane jest przede wszystkim z eksplorowaniem sfery niewyrażalnego oraz roli milczenia w literaturze i filozofii. Kluczowe jest wskazanie na tradycję „Dichtung” – poetyzowanie jako czasownik odrzeczownikowy kładzie nacisk na czynność, w której tekst nabiera charakteru poetyckiego - jako ważny kontekst twórczości Wittgensteina. Artykuł przedstawia związki poezji z filozofią austriackiego myśliciela, poddając analizie strukturę Traktatu Logiczno-Filozoficznego, jego esencjonalny język, a także ostatnią tezę skłaniającą do milczenia. Przedstawione zostają również inspiracje liryczne filozofa, a także jego lektury. Następnie przeprowadzana jest analiza Dociekań filozoficznych, w których myśliciel korzysta z poetyki fragmentu. Artykuł zamyka konkluzja, że poezja jest szczególnym medium łączącym to, co wyrażalne i niewyrażalne, niwelując granicę między nimi.
herunterladen
Artikeldatei
Bibliographie
| 1. | Teksty źródłowe |
| 2. | Wittgenstein, L. (1995). Uwagi o religii i etyce. Tłum. M. Kawecka, W. Sady, W. Walentukiewicz, wprowadzenie W. Sady. Znak. |
| 3. | Wittgenstein, L. (2000a). Dociekania filozoficzne. Tłum., wstęp, przypisy B. Wolniewicz. Wydawnictwo Naukowe PWN. |
| 4. | Wittgenstein, L. (2000b). Tractatuslogico-philosophicus. Tłum., wstęp B. Wolniewicz. Wydawnictwo Naukowe PWN. |
| 5. | Wittgenstein, L. (2000c). Uwagi różne. Tłum. M. Kowalewska [PosłowieWittgenstein i jego czasy – G.H. von Wright, tłum. M. Szczubiałka]. Wydaw- nictwo KR. |
| 6. | Opracowania |
| 7. | Arendt, H. (2016). Aktywność umysłowa w świecie zjawisk. W: H. Arendt, Życie umysłu. Tłum. H. Buczyńska-Garewicz, R. Piłat, B. Baran. Fundacja Aletheia. |
| 8. | Barker, A. (2013). Ludwig Wittgenstein and the Conservative Legacy of Johann Nepomuk Nestroy. W: S. Bru, W. Huemer, D. Steuer (red.), Wittgenstein Reading (s. 137–152). Cambridge University Press. |
| 9. | Bonino, G. (2008). The Arrow and the Point: Russell and Wittgenstein’s Tractatus. North and South America by Transaction Books Rutgers University. |
| 10. | Brożek, B. (2018). Zakończenie. Surowa poezja. W: B. Brożek, Umysł prawniczy (s. 253–256). Copernicus Center Press. |
| 11. | Buczyńska-Garewicz, H. (1992). Język filozofii. W: H. Buczyńska-Garewicz, Milczenie i mowa filozofii (s. 14). Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN. |
| 12. | Cook, J.W. (1994). Wittgenstein’s Metaphysics. Cambridge University Press. |
| 13. | Diamond, C. (2009). Etyka, wyobraźnia i metoda „Traktatu” Wittgensteina. Tłum. P. Mroczkiewicz. W: A. Crary, R. Read (red), Wittgenstein – nowe spojrzenie (s. 181–209). Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej. |
| 14. | Dehnel, P. (2020). Wittgenstein jako filozof kultury. Przestrzenie Teorii, 33, 41–58. |
| 15. | Fish, S. (2008). Jak rozpoznać wiersz, gdy się go widzi. W: S. Fish, Interpretacja, retoryka, polityka. Eseje wybrane (s. 85). Tłum. A. Grzeliński. Universitas. |
| 16. | Gurczyńska, K. (2000). Metafizyczne tezy „Traktatu logiczno-filozoficznego” Ludwiga Wittgensteina. Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej. |
| 17. | Hintikka J. (2014). Eseje logiczno-filozoficzne. Tłum. i skorowidzami opatrzył A. Grobler, naukowo oprac. i wstępem opatrzył J. Woleński. Wydawnictwo Naukowe PWN. |
| 18. | Klagge, J.C. (2021). Wittgenstein’s Poems. W: J.C. Klagge, Wittgenstein’s Artillery. Philosophy as Poetry. MIT Press. |
| 19. | Monk, R. (2003). Ludwig Wittgenstein. Powinność geniusza. Tłum. A. Lipszyc, Ł. Sommer. Wydawnictwo KR. |
| 20. | Norwid, C.K. (1987). Za wstęp (Ogólniki). W: Strofy o poezji. Antologia, wybór, opr. i posł. J. Kajtoch. Iskry. |
| 21. | Panek, S. (2015). Portret i marzenie. Poznańskie Studia Polonistyczne, 26 (46), 249–255. |
| 22. | Perloff, M. (2019). Filozofia pisana jak poezja: syntaksa literacka Wittgensteina. Tłum. M. Pytko. Tekstualia, 1 (56), 75–91. |
| 23. | Popek, K. (2015). Dwuznaczność metafor i gier językowych w filozofii. IDEA – studia nad strukturą i rozwojem pojęć filozoficznych, 27, 25–245. |
| 24. | Rydlewski, M. (2016). „Żeby widzieć, trzeba wiedzieć”. Kulturowy wymiar percepcji wzrokowej. Oficyna Wydawnicza Epigram. |
| 25. | Sarkar, P. (2021). Crossing the Threshold of Language. Early Wittgenstein and Rabindranath Tagore. W: P. Sarkar, Language, Limits, and Beyond. Early Wittgenstein and Rabindranath Tagore. Oxford University Press (ebook). |
| 26. | Schalkwyk, D. (2004). Wittgenstein’s ‘Imperfect Garden’. The Ladders and Labyrinths of Philosophy as Dichtung. W: J. Gibson, W. Huemer (red.), The Literary Wittgenstein. Routledge. |
| 27. | Soin, M. (2002). Wittgenstein w kwestii prawdy. Przegląd Filozoficzny, 4 (44), 85–99. |
| 28. | Steiner, G. (2016). Poezja myślenia. Od starożytnych Greków do Celana. Tłum. B. Baran. Wydawnictwo Aletheia. |
| 29. | Wendland, M. (2011). O (nie)ograniczoności komunikacji w kontekście dialektycznego rozumienia granicy. Lingua ac Communitas, 21, 89–106. |
| 30. | Von Wright, G.H. (1982). Wittgenstein. University of Minnesota Press. |