Przejdź do treści
Analiza i Egzystencja
72 (2025)

Milgram i Spaemann: etyczne ujęcie odpowiedzialności uczestników eksperymentu dotyczącego destrukcyjnego posłuszeństwa

DOI: 10.18276/aie.2025.72-07
Cytuj

Pełny tekst jest dostępny

ISSN:1734-9923
eISSN:2300-7621
Autorzy: Marcin Jaranowski ORCID
Uniwersytet Mikołaja Kopernika
Słowa kluczowe: odpowiedzialność etyka eksperyment Milgrama posłuszeństwo
Data publikacji całości:2025
Liczba stron:24 (163-186)
OAI-PMH:Metadane
Cited-by (Crossref) ?: Włącz JavaScript, aby pobrać dane cytowań.
CC BY-SA Open Access DOAJ ERIH PLUS Scopus Diamond Discovery Hub
Kod QR

Abstrakt

Autor artykułu analizuje problem odpowiedzialności uczestników słynnego eksperymentu Stanleya Milgrama, dotyczącego destrukcyjnego posłuszeństwa. Przedstawia Milgrama rozumienie odpowiedzialności badanych, a następnie interpretuje zachowanie „posłusznych” badanych z perspektywy teorii odpowiedzialności niemieckiego filozofa, Roberta Spaemanna. Ujęcie to prowadzi ostatecznie do rozpatrzenia działań badanych z punktu widzenia etyki normatywnej. Tekst można rozumieć jako obszerne rozwinięcie krótkiej wzmianki Spaemanna, iż jego teoria odpowiedzialności może opisywać niepokojącą postawę „posłusznych” badanych, przyjętą podczas eksperymentu.

PDF

Pobierz PDF
Podgląd PDF

Otwórz PDF

Bibliografia (34)
  1. Badhwar, N.K. (2009). The Milgram Experiments, Learned Helplessness, and Character Traits. The Journal of Ethics, 13 (2), 257–289.
  2. Baumrind, D. (1964). Some thoughts on ethics of research: After reading Milgram’s ”Behavioral study of obedience”. American Psychologist, 19 (6), 421.
  3. Blass, T. (2002). The Man Who Shocked the World. Psychology Today, March/April, 69–74.
  4. Burger, J.M. (2009). Replicating Milgram: Would People Still Obey Today? American Psychologist, 64 (1).
  5. Doliński, D., Grzyb, T. (2017). Posłuszni do bólu. Sopot: Smak Słowa.
  6. Doris, J. (2002). Lack of Character. Personality and Moral Behavior. Cambridge: Cambridge University Press.
  7. Gros, F. (2019). Nieposłuszeństwo. Tłum. E. Kaniowska. Warszawa: Wydawnictwo Czarna Owca.
  8. Haidt, J. (2014). Prawy umysł. Dlaczego dobrych ludzi dzieli religia i polityka? Sopot: Smak Słowa.
  9. Harman, G. (2003). No Character or Personality. Business Ethics Quarterly, 13 (1), 87–94.
  10. Herrera, C.D. (2001). Ethics, Deception, and ‘Those Milgram Experiments’, Journal of Applied Philosophy, 18 (3), 245–256. https://doi.org/10.1111/ 1468-5930.00192.
  11. Jaranowski, M. (2020). Katastrofa pod kontrolą. Status moralny ofiary i wykonawcy w eksperymencie Stanleya Milgrama dotyczącym posłuszeństwa w perspektywie etyki normatywnej. Avant, 11 (3), 1–22. https://avant.edu.pl/2020-03-01.
  12. Kaposi, D. (2017). The resistance experiments: Morality, authority and obedience in Stanley Milgram’s account. Journal for the Theory of Social Behaviour, 47 (4), 382–401. https://doi.org/10.1111/jtsb.12137.
  13. McKenna, M., Warmke, B. (2017). Does Situationism Threaten Free Will and Moral Responsibility? Journal of Moral Philosophy, 14, 698–733.
  14. Milgram, S. (1963). Behavioral Study of Obedience. Journal of Abnormal Psychology, 67 (4), 371–378. https://doi.org/10.1037/h0040525.
  15. Milgram, S. (1964a). Group Pressure and Action Against a Person. Journal of Abnormal Social Psychology, 69, 137–143. https://doi.org/10.1037/h0047759.
  16. Milgram, S. (1964b). Issues in the Study of Obedience: A Reply to Baumrind. American Psychologist, 19, 848–852. https://doi.org/10.1037/h0044954.
  17. Milgram, S. (1965a). Liberating Effects of Group Pressure. Journal of Personality and Social Psychology, 1 (2), 127–134. https://doi.org/10.1037/h0021650.
  18. Milgram, S. (1965b). Some Conditions of Obedience and Disobedience to Authority. Human Relations, 18 (1), 57–76. https://doi.org/10.1177/001872676501800105.
  19. Milgram S. (2017a). Obedience to Authority. An Experimental View. New York: HarperCollins.
  20. Milgram, S. (2017b). Posłuszeństwo wobec autorytetu. Tłum. M. Hołda. Sopot: Smak Słowa.
  21. Miller, A.G. (2008). Co badania Milgrama nad posłuszeństwem mogą powiedzieć na temat Holokaustu? Kilka uogólnień z laboratorium psychologii społecznej. W: A.G. Miller (red.), Dobro i zło z perspektywy psychologii społecznej (s. 245–303). Kraków: Wydawnictwo WAM.
  22. Nicholson, I. (2011). “Torture at Yale”: Experimental subjects, laboratory torment and the “rehabilitation” of Milgram’s “Obedience to Authority”. Theory & Psychology, 21 (6), 737–761. https://doi.org/10.1177/0959354311420199.
  23. Niećko-Bukowska, B. (2018). Oblicza odpowiedzialności. Perspektywa aksjolingwistyczna. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
  24. Perlstadt, H. (2013). Milgram’s Obedience to Authority: Its Origins, Controversies, and Replications. Theoretical & Applied Ethics, 2, 53–77.
  25. Perry, G. (2012). Behind the Shock Machine: the Untold Story of the Notorious Milgram Psychology Experiments. Melbourne: Scribe.
  26. Pigden, C.R., Gillet, G.R. (1996). Milgram, method, and morality, Journal of Applied Philosophy, 13 (3), 233–250.
  27. Russell, N., Gregory, R. (2021). Are Milgram’s Obedience Studies Internally Valid? Critique and Counter-Critique. Open Journal of Social Sciences, 9, 65–93. https://doi.org/10.4236/jss.2021.92005.
  28. Slater, M., Antley, A., Davison, A., Swapp, D., Guger, C., Barker, C., i in. (2006). A Virtual Reprise of the Stanley Milgram Obedience Experiment. PLoS ONE, 1 (1): e39. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0000039.
  29. Spaemann, R. (2001). Osoby. O różnicy między czymś a kimś. Tłum. J. Merecki. Warszawa: Oficyna Naukowa.
  30. Spaemann, R. (2002). Grenzen. Zur ethischen Dimension des Handelns. Stuttgart: Klett-Cotta.
  31. Spaemann, R. (2006). Granice. O etycznym wymiarze działania. Tłum. J. Merecki. Warszawa: Oficyna Naukowa.
  32. Szutta, N. (2012). Dyskusja z sytuacjonistyczną krytyką etyki cnót. Odpowiedź na zarzuty Gilberta Harmana. Diametros, 31, March, 88–112.
  33. Waller, B.N. (2011), Against Moral Responsibility. Cambridge: The MIT Press.
  34. Winch, P. (1990). Etyka a działanie. Tłum. D. Łachowska, T. Szawiel. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.