Dysponowanie jako przesłanka powstania stałego zakładu podatkowego w przypadku pracy home office – perspektywa Niemiec i Austrii

Orzecznictwo NSA wskazuje, że warunkiem koniecznym powstania stałego zakładu podatkowego jest dysponowanie przez podatnika stałym miejscem prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce, tzw. przesłanka dysponowania. Pogląd ten opiera się na treści Komentarza do Konwencji Modelowej OECD. Jednakże treść samej przesłanki oraz jej normatywny charakter nie są tak oczywiste, jak sugeruje to orzecznictwo NSA, o czym świadczą indywidualne interpretacje podatkowe, pozostające w sprzeczności z linią orzeczniczą NSA. Warto zauważyć, że Komentarz powstał w okresie, gdy praca home office (szerzej: praca zdalna) nie miała jeszcze istotnego znaczenia społeczno-gospodarczego. Obecnie jednak w Polsce w tej formule pracuje już ponad 10% pracowników. Nieoczywistość przesłanki dysponowania potwierdzono analizą dogmatyczną orzeczeń sądowych, pism organów podatkowych oraz doktryny prawa niemieckiego i austriackiego, która była przedmiotem niniejszego artykułu. Analiza ta ukazała szerokie spektrum rozumienia przesłanki dysponowania, pozostające daleko od wypracowania wspólnego konsensusu. Niemiecki Federalny Trybunał Finansowy szeroko analizował przesłankę dysponowania w swoich wyrokach i w najnowszym orzecznictwie odszedł od akcentowania tej przesłanki, kładąc nacisk na kryterium zadomowienia się podatnika w połączeniu z przesłanką czerpania korzyści z działalności prowadzonej w danym miejscu. Z kolei niemieckie Federalne Ministerstwo Finansów w 2024 r. zajęło stanowisko, że praca w formule home office nie powinna prowadzić do powstania zakładu podatkowego, nawet gdyby spełnione były przesłanki wynikające z Komentarza. Odmiennie natomiast uznały austriackie organy podatkowe, tj. przyjęły, że praca w trybie home office w wymiarze trzech dni w tygodniu (przy dwóch dniach pracy w biurze pracodawcy) może skutkować powstaniem zakładu podatkowego w Austrii. Tak szeroka mozaika rozumienia i stosowania przesłanki dysponowania powinna stać się impulsem do debaty w Polsce na temat tej przesłanki w kontekście pracy home office.