Ochronny tryb przesłuchania osób z niepełnosprawnościami jako przejaw zwiększenia ochrony pokrzywdzonych i świadków przed wtórną wiktymizacją

Niepełnosprawność intelektualna jest stanem zahamowania lub niepełnego rozwoju umysłu, który charakteryzuje się zwłaszcza niedoborem umiejętności ujawniających się w okresie rozwoju i składających się na ogólny poziom inteligencji, tj. zdolności poznawczych, mowy, zdolności ruchowych i społecznych. Nie można wykluczyć sytuacji, w której osobą będącą świadkiem lub pokrzywdzonym przestępstwem jest osoba z niepełnosprawnością intelektualną. Czy taka osoba może zostać przesłuchana w procesie karnym? Niepełnosprawność intelektualna nie wyklucza możliwości uzyskania wiarygodnych relacji własnych doświadczeń i opisu zdarzeń, jeśli tylko sposób ich uzyskania będzie uwzględniał wieloaspektową specyfikę funkcjonowania świadka. Niestety takie osoby są szczególnie narażone na doświadczenie wtórnej wiktymizacji. Ustawodawca, mając powyższe na uwadze, na mocy ustawy z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw wprowadził do Kodeksu postępowania karnego art. 185e i art. 185f, uzupełniając dotychczasowy zakres przesłuchań w trybach ochronnych o szczególne warunki przesłuchania osób, u których występują zaburzenia psychiczne, rozwojowe, zakłócenia zdolności postrzegania lub odtwarzania przez niego postrzeżeń. Przepisy te weszły w życie 15.02.2024 r. Celem artykułu jest przybliżenie ochronnego trybu przesłuchania osób z niepełnosprawnością intelektualną oraz jego ocena w kontekście rozwoju procesu karnego w kierunku zwiększenia ochrony pokrzywdzonych i świadków przed wtórną wiktymizacją. Do badań na potrzeby artykułu posłużono się metodą dogmatyczno-prawną.