Acta Politica Polonica
Wcześniej: Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Acta Politica
Mavi Vatan jako instrument geopolitycznej ekspansji Turcji: morze jako przestrzeń roszczeń i militarnej projekcji siły
DOI: 10.18276/ap.2026.61-05
Cytuj
Pełny tekst jest dostępny
| ISSN: | 2451-0432 |
| eISSN: | 2719-4388 |
| Autorzy: |
Kacper
Jagielski
Uniwersytet Opolski |
| Słowa kluczowe: | Turcja Mavi Vatan geopolityka bezpieczeństwo morskie neorealizm |
| Data wydania numeru / monografii: | 2026 |
| Liczba stron: | 13 (71-83) |
| OAI-PMH: | Metadane |
| Klasyfikacja JEL: | A10 |
 
 
| |
Abstrakt
W artykule poddano analizie doktrynę Mavi Vatan („Błękitna Ojczyzna”), która jest centralnym filarem współczesnej strategii geopolitycznej Turcji, realizowanej w warunkach rosnącej asertywności państwa pod przywództwem Recepa Tayyipa Erdoğana. Głównym celem autora tekstu jest kompleksowe zbadanie genezy tej koncepcji, jej podstaw ideowych oraz sposobów wdrażania jej założeń w polityce morskiej, militarnej i dyplomatycznej Ankary. W toku rozważań podjęto próbę odpowiedzi na pytania o czynniki historyczne i prawnomiędzynarodowe kształtujące doktrynę, a także o stopień, w jakim redefiniuje ona relacje Turcji z sojusznikami z NATO oraz państwami sąsiednimi, zwłaszcza Grecją i Cyprem. Postawiono tezę, że Mavi Vatan stanowi kluczowy, wielowymiarowy instrument geopolitycznej ekspansji, umożliwiający stopniowe przekształcanie akwenów Morza Śródziemnego, Egejskiego i Czarnego w przestrzeń trwałej projekcji siły militarnej, co prowadzi do znaczącej zmiany paradygmatu w regionalnej architekturze bezpieczeństwa. Weryfikację założeń oparto na analizie instytucjonalizacji roszczeń (m.in. memorandum z Libią z 2019 roku), korelacji modernizacji floty (program MİLGEM, TCG Anadolu) z asertywnością działań oraz na eskalacji dyplomacji przymusu. Wykorzystując paradygmat neorealistyczny oraz jakościową analizę źródeł, wskazano na proces transformacji Turcji w stronę asertywnego mocarstwa średniego, dążącego do uzyskania pełnej autonomii strategicznej w XXI wieku.
Podgląd PDF
Bibliografia (35)
- Adamczyk, A. (2017). Quo Vadis Turcjo – koniec europejskiego kierunku w polityce zagranicznej Turcji? Rocznik Integracji Europejskiej, 11, 145–167.
- Ananicz, S. (2015). Samotność w cnocie. Ideologia nowoturecka w polityce zagranicznej Turcji. Warszawa: Ośrodek Studiów Wschodnich.
- Bógdał-Brzezińska, A. (2009). Mocarstwowość w teorii stosunków międzynarodowych. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
- Brzeziński, Z. (2024). Wielka szachownica. Geostrategia amerykańskiego przywództwa. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
- Całus, K., Michalski, A., Nowinowski, J., Tarociński, J. (2025). Rumunia, Bułgaria i Turcja w regionie Morza Czarnego: więcej współpracy? (Komentarze OSW nr 676). Ośrodek Studiów Wschodnich. https://www.osw.waw.pl/pl/pub- likacje/komentarze-osw/2025-06-26/rumunia-bulgaria-i-turcja-w-regionie-morza-czarnego-wiecej (26.06.2025).
- Chudziak, M. (2020). Gra o Morze Śródziemne: Turecka ofensywa dyplomatyczna. Ośrodek Studiów Wschodnich (OSW). https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2020-09-15/gra-o-morze-srodziemne (15.09.2025).
- Chudziak, M. (2020a). Turcja: konfrontacyjna polityka na Morzu Śródziemnym. Ośrodek Studiów Wschodnich. https:// www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2020-08-12/turcja-konfrontacyjna-polityka-na-morzu-srodziemnym (12.08.2025).
- Chudziak, M. (2020b). Eskalacja sporu turecko-greckiego z unijnymi sankcjami na horyzoncie. Ośrodek Studiów Wschodnich. https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2020-09-10/eskalacja-sporu-turecko-greckiego-z- unijnymi-sankcjami-na-horyzoncie (10.09.2025).
- Czaputowicz, J., Haliżak, E. (red.) (2014). Teoria realizmu w nauce o stosunkach międzynarodowych założenia i zasto- sowania badawcze. Warszawa: Scholar.
- Dahl, M. (2019). Polityka zagraniczna Turcji – uwarunkowania wewnętrzne subiektywne. Studia Orientalne, 2 (15), 55–78.
- Dahl, M. (2020). Wybrane czynniki kształtujące turecką politykę zagraniczną. Nowa Polityka Wschodnia, 1 (24), 211–230.
- Defence24 (2025). Turcja potwierdza zaangażowanie w Górskim Karabachu. https://defence24.pl/geopolityka/turcja- potwierdza-zaangazowanie-w-gorskim-karabachu (23.09.2025).
- Domańska, K. (2025). Turcja szantażuje Grecję. W tle spór o słynne wyspy. Wprost. https://www.wprost.pl/swiat/10732735/ turcja-szantazuje-grecje-w-tle-spor-o-slynne-wyspy.html (29.10.2025). Government of Turkey (2019). Memorandum of Understanding between the Government of the Republic of Turkey and the Government of National Accord-State of Libya on Delimitation of the Maritime Jurisdiction Areas in the Mediterranean. Ministerstwo Spraw Zagranicznych Turcji.
- Górecki, W., Chudziak, M. (2021). (Pan)turecki Kaukaz. Sojusz Baku–Ankara i jego znaczenie regionalne. Ośrodek Studiów Wschodnich. https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/komentarze-osw/2021-02-01/pan-turecki-kaukaz- sojusz-baku-ankara-i-jego-znaczenie (1.02.2025).
- Kuś, Ł. (2022). Korytarz Transkaspijski strategicznym projektem Turcji i państw Azji Środkowej. IntermodalNews. https:// intermodalnews.pl/2022/05/12/korytarz-transkaspijski-strategicznym-projektem-turcji-i-panstw-azji-srodkowej/ (12.05.2025). Łoś, R. (2017). Soft power we współczesnych stosunkach międzynarodowych. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. Mearsheimer, J.J. (2001). The Tragedy of Great Power Politics. Nowy Jork: W.W. Norton & Company.
- Milszewski, J. (2025). Turcja rośnie w siłę na morzu. GospodarkaMorska.pl. https://www.gospodarkamorska.pl/turcja- rosnie-w-sile-na-morzu-ceny-za-bosfor-w-gore-budowa-kanalu-stambulskiego-postepuje-66519 (4.10.2025). Niemiec, J. (2017). Kierunki oddziaływania Turcji wobec wyzwań regionalnej integracji politycznej w XXI wieku. Annales ‒ Sectio M, 2, 151–167. Niemiec, J. (2024). „Błękitna ojczyzna” – nowa doktryna tureckiej polityki zagranicznej. (Komentarz nr 75). Instytut Nauk o Polityce i Stosunkach Międzynarodowych UJ. https://zbn.inp.uj.edu.pl/documents/92718966/141790378/ Niemiec+J.+-+Komentarz75/ (28.05.2025). Nowak, W. (2025).
- Pivot na Południe? Turecka strategia morska w XXI wieku. http://www.phwin.pl/Archiwum/2021/ XXII-04-Nowak-Pivot.pdf (5.10.2025).
- Rösler, J. (2020). Turcja ‒ w procesie ewolucji od mocarstwa regionalnego do wielkiego mocarstwa. Alcumena, 1 (22), 161–180.
- Smoleń, K. (2020). Geostrategiczne położenie Turcji w XXI wieku. Lublin: Wydawnictwo UMCS.
- Spancerska, A. (2025). Turecki sektor zbrojeniowy jako narzędzie polityki zagranicznej. Polski Instytut Spraw Międzynarodowych (PISM). https://www.pism.pl/publikacje/turecki-sektor-zbrojeniowy-jako-narzedzie-polityki- zagranicznej (1.10.2025).
- Szkudlarek, M. (2015). Turcja w Unii Europejskiej – realna perspektywa czy polityczna fikcja? Przegląd Zachodni, 4 (357), 304–326.
- Tomczyk, G. (2025). Bułgaria, Rumunia i Turcja razem rozminują Morze Czarne. Farmer.pl. https://www.farmer.pl/ fakty/bulgaria-rumunia-i-turcja-razem-rozminuja-morze-czarne-zapraszaja-do-wspolpracy-inne-kraje,140186. html (23.10.2025).
- Vallianatos, E. (2024). The Blue Homeland of Turkey Threatens War Against Greece. CounterPunch. https://www.coun- terpunch.org/2024/05/14/the-blue-homeland-of-turkey-threatens-war-against-greece/ (14.05.2025).
- Waltz, K.N. (1979). Theory of International Politics. Nowy Jork: McGraw-Hill.
- Wasilewski, K. (2023). Sen o potędze. Neoosmanizm w polityce zagranicznej Republiki Turcji. Warszawa: Polski Instytut Spraw Międzynarodowych.
- Wasilewski, K. (2023). Turecka polityka morska w XXI wieku: Od defensywy do hegemonii. Warszawa: Polski Instytut Spraw Międzynarodowych.
- Wojciuk, A. (2010). Dylemat potęgi – praktyczna teoria stosunków międzynarodowych. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.
- Wódka, J. (2013).Polityka Zagraniczna „nowej” Turcji Implikacje Dla Partnerstwa transatlantyckiego. Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN.
- Wódka, J. (2016). Turecka polityka zagraniczna w ujęciu realizmu neoklasycznego. Warszawa: Instytut Studiów Poli- tycznych PAN – Wydawnictwo Trio.
- Wódka, J. (2019). Polityka zagraniczna średniej potęgi. Turcja jako studium przypadku. Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN.
- Yaycı, C. (2022). Blue Homeland: A Strategic Vision (Oficjalna strona Türk Denizcilik ve Global Stratejiler Merkezi). https://www.turkdegs.com/en/publications/blue-homeland (15.09.2025).
- Yaycı, C. (2024). Mavi Vatan „Bir Harita i Jedna Doktryna” / BLUE HOMELAND: A Book of a Map and a Doctrine. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
- Zarychta, S. (2016). Strategiczne znaczenie Morza Czarnego w kontekście znaczenia regionalnego i euroatlantyckiego. Przegląd Geopolityczny, 15, 9‒24. https://przeglad.org/wp-content/uploads/2016/05/Zarychta-S-Strategiczne- znaczenie-Morza-Czarnego.pdf.
- Zięba, R., Bieleń, S., Zając, J. (2015). Teorie i podejścia badawcze w nauce o stosunkach międzynarodowych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
- Zürcher, E.J. (2013). Turcja: Od sułtanatu do współczesności. Tłum. M. Abramowicz. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.