Colloquia Theologica Ottoniana
Lęk jako stan i cecha u osób praktykujących kult miłosierdzia Bożego
DOI: 10.18276/cto.2024.40-11
Cytuj
Pełny tekst jest dostępny
| ISSN: | 1731-0555 |
| eISSN: | 2353-2998 |
| Autorzy: |
Sławomir
Bukalski
Uniwersytet Szczeciński, Polska | Instytut Nauk Teologicznych |
| Słowa kluczowe: | lęk cecha lęk stan religijność miłosierdzie Boże. |
| Liczba stron: | 24 (211-234) |
| OAI-PMH: | Metadane |
| Cited-by (Crossref) ?: | Włącz JavaScript, aby pobrać dane cytowań. |
Abstrakt
W części teoretycznej artykułu zaprezentowano rozważania dotyczące problematyki religijności nacechowanej miłosierdziem Bożym oraz lęku. Lęk jako stan i jako cecha nawiązuje do koncepcji Charlesa D. Spielbergera. Religijność natomiast została zaprezentowana w ujęciu Stefana Hubera. W aspekcie psychologicznym kult miłosierdzia Bożego jawi się jako forma religijności uwzględniająca sferę poznawczą, emocjonalną oraz behawioralną człowieka. Do badania religijności nacechowanej miłosierdziem Bożym wykorzystano zmodyfikowaną Skalę Centralności Religijności, natomiast lęk-stan i lęk-cecha mierzono Inwentarzem Stanu i Cechy Lęku.
Grupę badaną stanowiło 175 osób praktykujących kult do miłosierdzia Bożego (prywatnie oraz w grupach religijnych): 80 mężczyzn (46% badanych) oraz 95 kobiet (54% badanych).
Wszystkie korelacje okazały się ujemne. Wśród mężczyzn lęk-stan koreluje z doświadczeniem religijnym, natomiast wśród kobiet z modlitwą i doświadczeniem religijnym. Lęk-stan koreluje wśród respondentów z młodszej grupy wiekowej z przekonaniem religijnym, doświadczeniem religijnym, modlitwą i wynikiem ogólnym.
Wśród mężczyzn lęk-cecha koreluje jedynie z przekonaniem religijnym. W grupie kobiet lęk-cecha koreluje z przekonaniem religijnym, modlitwą, doświadczeniem religijnym, udziałem oraz z wynikiem ogólnym religijności. Z kolei wśród młodszych respondentów lęk-cecha współwystępuje z przekonaniem religijnym, doświadczeniem religijnym, udziałem i z wynikiem ogólnym religijności. W grupie starszych osób lęk-cecha ujawnił związek z doświadczeniem religijnym, przekonaniem religijnym oraz z wynikiem ogólnym religijności.
Zasadniczym wnioskiem pastoralnym jest podejmowanie religijności nacechowanej miłosierdziem Bożym jako korzystnej strategii w minimalizowaniu różnych stanów lękowych dotyczących Bożego przebaczenia, nawrócenia, podejmowania rozstrzygających decyzji czy umierania i śmierci. W posłudze duszpasterskiej korzystniejsze jest łączenie wiary i rozumu niż wiary i emocji, zwłaszcza wśród osób, u których lęk jawi się jako nasilona cecha w strukturze osobowości. W kształtowaniu dojrzałej religijności wyzwaniem jest bazowanie bardziej na warstwie denotacyjnej pojęć religijnych (miłosierdzie Boże) niż na warstwie konotacyjnej. Ta strategia jest korzystniejsza w minimalizowaniu zarówno sytuacji lękowych, jak i cechy w strukturze osobowości.
Podgląd PDF
Bibliografia (56)
- Allport G.W., Osobowość i religia, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa 1988.
- Bazylak J., Lęk a postawy religijne młodzieży, „Studia Philosophiae Christianae” 18 (1982) 2, s. 7–14.
- Bazylak J., Postawy religijne młodzieży i ich związek z wybranymi elementami osobowości, ATK, Warszawa 1984.
- Bąk W., Pomiar stanu, cechy, ekspresji i kontroli złości. Polska adaptacja kwestionariusza STAXI-2, „Polskie Forum Psychologiczne” 21 (2016) 1, s. 93–122.
- Borkowski T., Homo religiosus we współczesnym świecie – pojęcie religijności, „Fides et Ratio” 2 (2015), s. 6–16.
- Bukalski S., Dojrzała religijność drogą do świętości. Reguła veritatis testum, w: R. Nęcek, W. Misztal (red.), Modlitwa – Zdrowie – Komunikacja. Praca i życie sióstr felicjanek, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Papieża Jana Pawła II, Kraków 2019, s. 57–79.
- Bukalski S., Żurek A., Dynamika religijności rodziców dzieci pierwszokomunijnych. Studium psychologiczno-pastoralne, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2023.
- Chlewiński Z., Religijność dojrzała, w: Z. Chlewiński (red.), Wybrane zagadnienia z psychologii pastoralnej, Wydawnictwo KUL, Lublin 1989, s. 9–39.
- Dola T., Teologia miłosierdzia Bożego według bulli Misericordiae vultus papieża Franciszka, „Roczniki Teologiczne” 63 (2016) 9, s. 5–19.
- Franciszek, Bulla ustanawiająca nadzwyczajny Jubileusz Miłosierdzia Misericordiae vultus, Wydawnictwo TUM, Watykan 2015.
- Golan Z., Pojęcie religijności, w: S. Głaz (red.), Podstawowe zagadnienia psychologii religii, WAM, Kraków 2006, s. 71–79.
- Góźdź K., Teologia miłosierdzia Bożego, „Teologia w Polsce” 10 (2016) 1, s. 3–15.
- Grom B., Psychologia religii, WAM, Kraków 2009.
- Huber S., Dimensionen der Religiosität. Skalen, Messmodelle und Ergebnisse einer empirisch orientierten Religionspsychologie, Academic Press Fribourg, Bern 1996.
- Huber S., Huber O.W., The Centrality of Religiosity Scale (CRS), „Religions” 3 (2012), s. 710–724.
- Jan Paweł II, Encyklika Dives in misericordia, Pallottinum, Poznań 2015.
- Jan Paweł II, Encyklika Fides et ratio, Pallottinum, Poznań 2022.
- Kamiński R., Tożsamość współczesnej teologii pastoralnej, „Roczniki Pastoralno-Katechetyczne” 4 (2012), s. 21–36.
- Katechizm Kościoła Katolickiego, Pallottinum, Poznań 2002.
- Kowalska F., Dzienniczek. Miłosierdzie Boże w duszy mojej, Promic, Kraków 2014.
- Krasiński J., Homo religiosus. Podmiotowo-personalistyczne ujęcie fenomenu religijnego, Wydawnictwo Diecezjalne, Sandomierz 2002.
- Krok D., Religijność a jakość życia w perspektywie mediatorów psychospołecznych, Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego, Opole 2009.
- Krok D., Psychologiczna koncepcja poszukiwania sacrum w religijności i duchowości, „Analecta Cracoviensia” 44 (2012), s. 39–53.
- Kuczkowski S., Psychologia religii, WAM, Kraków 1998.
- Kulesz Z., Religijność w perspektywie psychologicznej, „Studia Elbląskie” 14 (2013), s. 185–197.
- Lewis M., Haviland-Jones J.M., Psychologia emocji, GWP, Gdańsk 2005.
- Mariański J., Religijność, w: E. Gigilewicz (red.), Encyklopedia Katolicka, t. 16, Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin 2012, k. 1416–1418.
- Mikołajec J., Problem metody teologii pastoralnej, „Studia Pastoralne” 1 (2005), s. 21–34.
- Nowak A.J., Homo religiosus. Studium porównawczo-krytyczne, Wydawnictwo KUL, Lublin 2003.
- Pargament K.I., The Psychology of Religion and Coping: Theory, Research, Practice, The Guilford Press, New York 1997.
- Podsiad A., Słownik terminów i pojęć filozoficznych, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa 2000.
- Prężyna W., Funkcja postawy religijnej w osobowości człowieka, Wydawnictwo KUL, Lublin 1981.
- Przygoda W., Paradygmaty postępowania badawczego w teologii praktycznej, w: W. Przyczyna (red.), Metodologia teologii praktycznej, Wydawnictwo „M”, Kraków 2011, s. 97–113.
- Reber A.S., Słownik psychologii, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2000.
- Rusecki M., Homo religiosus, w: M. Rusecki, K. Kaucha, I. Ledwoń, J. Mastej (red.), Leksykon teologii fundamentalnej, Wydawnictwo „M”, Lublin–Kraków 2002, s. 522–524.
- Rybarski R.J., Religijność i lęk przed śmiercią a jakość życia osób z rozpoznaną chorobą nowotworową. Rozprawa doktorska, Lublin 2018, https://repozytorium.kul.pl/server/api/core/bitstreams/ec565b88-e2ef-4e18-9003-8b662876f991/content [dostęp: 15.02.2024].
- Seligman M., Walker E.F., Rosenhan D.L., Psychopatologia, Zysk i S-ka, Poznań 2003.
- Słomka W., Miłosierdzie Boże, w: M. Chmielewski (red.), Leksykon duchowości katolickiej, Wydawnictwo „M”, Lublin–Kraków 2002, s. 522.
- Spielberger C.D., Theory and Research on Anxiety, w: C.D. Spielberger (red.), Anxiety and Behavior, Academic Press, New York 1966, s. 3–20.
- Spielberger C.D., Anxiety as an Emotional State, w: C.D. Spielberger (red.), Anxiety: Current Trends in Theory and Research, Academic Press, New York 1972.
- Spielberger C.D., Cross-Cultural Assessment of Emotional States and Personality Traits, „European Psychologist” 11 (2006), s. 297–303.
- Spielberger C.D., Reheiser E.C., Assessment of Emotions: Anxiety, Anger, Depression, and Curiosity, „Applied Psychology: Health and Well-Being” 1 (2009), s. 271–302.
- Szostek B., Religijność a lęk u członków neokatechumenatu, „Warszawskie Studia Pastoralne” 15 (2012), s. 123–132.
- Szostek B., Lęk w perspektywie psychologii pastoralnej, „Warszawskie Studia Pastoralne” 19 (2013), s. 215–233.
- Św. Tomasz z Akwinu, Suma teologiczna, wyd. polskie, t. 19, tłum. F.W. Bednarski, Katolicki Ośrodek Wydawniczy „Veritas”, London 1971.
- Tokarski S., Psychologiczne źródła religijności, w: S. Głaz (red.), Podstawowe zagadnienia psychologii religii, WAM, Kraków 2006, s. 92–108.
- Walesa C., Wyjaśnianie religijności człowieka (analiza psychologiczna), w: P. Francuz, P. Oleś, W. Otrębski (red.), Studia z psychologii w KUL, t. 11, Wydawnictwo KUL, Lublin 2003, s. 21–38.
- Wejman H., Miłosierdzie Boga a duch skruchy i przebaczenia w życiu człowieka, „Colloquia Theologica Ottoniana” 2 (2016), s. 185–200.
- Wichrowicz J., Cnota religijności w Katechizmie Kościoła Katolickiego, „Studia Theologica Varsaviensia” 2 (1996), s. 135–149.
- Wielebski T., Tutak M., Meandry interdyscyplinarności teologii pastoralnej. Przyczynek do dyskusji, „Teologia Praktyczna” 17 (2016), s. 25–46.
- Wrześniewski K., Sosnowski T., Jaworowska A., Fecenec D., Inwentarz Stanu i Cechy Lęku STAI. Polska Adaptacja. Podręcznik, Pracownia Testów Psychologicznych PTP, Warszawa 2011.
- Wójtowicz A., Człowiek jako capax Dei w ujęciu Z.J. Zdybickiej, „Studia Gilsoniana” 6 (2017), s. 249–267.
- Zarzycka B., Skala Centralności Religijności Stefana Hubera, „Roczniki Psychologiczne” 1 (2007), s. 133–157.
- Zinnbauer B.J., Pargament K.I., Religiousness and Spirituality, w: R.F. Paloutzian, C.L. Park (red.), Handbook of the Psychology of Religion and Spirituality, The Guilford Press, New York 2005, s. 21–42.
- Zdybicka Z.J., Religia, w: A. Maryniarczyk (red.), Powszechna Encyklopedia Filozofii, t. 8, Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, Lublin 2007, s. 720–732.
- Zyzak W., Miłosierdzie jako termin teologiczny, „Polonia Sacra” 19 (2015) 1, s. 133–154.




