Colloquia Theologica Ottoniana


ISSN: 1731-0555    eISSN: 2353-2998    OAI    DOI: 10.18276/cto.2025.41-06
CC BY-SA   Open Access   DOAJ  ERIH PLUS  DOAJ

Lista wydań / 41/2025
Revitalizing Liberal Democracy Within the Framework of Augustinian Liberalism
(Odnowa demokracji liberalnej w ramach Augustiańskiego liberalizmu)

Autorzy: Marius Menke ORCID
University of Münster | Faculty of Catholic Theology
Słowa kluczowe: liberalizm Augustyński teologia miłości partycypacyjna etyka polityczna liberalna demokracja
Data publikacji całości:2025-12
Liczba stron:22 (89-110)
Cited-by (Crossref) ?:

Abstrakt

W artykule dokonano analizy koncepcji liberalizmu Augustyńskiego oraz jego funkcji jako teologicznego i etycznego wkładu w odnowę demokracji liberalnej. Wychodząc od pasterskiego charakteru myśli etycznej św. Augustyna, autor wskazuje, że nie proponuje ona sztywnego systemu normatywnego, lecz dostarcza wskazań dla ludzkiego dążenia do dobra poprzez właściwie uporządkowaną miłość (caritas). W opozycji do niektórych nurtów współczesnego liberalizmu, które kładą nacisk na proceduralną neutralność i powściągliwość moralną, teologia Augustyńska eksponuje relacyjny i społeczny wymiar ludzkiego istnienia. Caritas jawi się nie tylko jako prywatna cnota, lecz jako centralna orientacja egzystencjalna, oferująca normatywne impulsy wykraczające poza sferę moralności indywidualnej i obejmujące życie społeczne oraz polityczne. Liberalizm Augustyński podejmuje krytyczny, lecz konstruktywny dialog z tendencjami obecnymi we współczesnych demokracjach liberalnych, które skłonne są ujmować wartości takie jak godność, wolność, równość czy sprawiedliwość głównie w kategoriach formalnych norm prawnych lub abstrakcyjnych zasad, nierzadko pozbawionych głębszej wizji ludzkiego spełnienia. Liberalizm Augustyński proponuje perspektywę komplementarną, reinterpretując fundamentalne wartości liberalne w świetle caritas – miłości, która porządkuje relacje międzyludzkie ku dobru. Z tej perspektywy wolność i równość jawią się nie tylko jako indywidualne prawa, lecz również jako wyraz wzajemnej odpowiedzialności oraz wspólnego powołania do budowania sprawiedliwego i pokojowego ładu społecznego. Ujęcie to stanowi konstruktywną alternatywę wobec zarówno postliberalnych, jak i antyliberalnych krytyk, które postulują porzucenie projektu demokracji liberalnej. W przeciwieństwie do ich negacji, liberalizm Augustyński opowiada się za jej wewnętrzną odnową, postulując włączenie personalistycznych i wspólnotowych aspektów, rozwijanych w ramach chrześcijańskiej etyki społecznej, do pluralistycznego i partycypacyjnego porządku politycznego. W ten sposób odświeża on etyczny fundament demokracji liberalnej i usiłuje ocalić jej obietnicę w obliczu współczesnych wyzwań politycznych i kulturowych.
Pobierz plik

Plik artykułu

Bibliografia

1.Augustine, Confessiones libri tredecim, ed. Verheijen, L.: CCL 27 (1981) 1-273.
2.–––– De beata vita, ed. Green, W. M.: CCL 29 (1970) 65-85.
3.–––– De civitate Dei libri viginti duo, ed. Dombart, B./Kalb, A., 2 Bde., CCL 47-48 (1955). Translation by John Healey (= Everyman´s Library 983, Vol. 2) J. M. Dent: London 1947.
4.–––– De diversis quaestionibus octoginta tribus liber unus, ed. Mutzenbacher, A.: CCL 44A –––– (1975) 11-249.
5.–––– De doctrina christiana libri quattuor, ed. Simonetti, M.: Simonetti (1994) 6-362.
6.–––– De libero arbitrio libri tres, ed. Green W. M.: CSEL 74 (1956) 3-154.
7.–––– De natura boni liber unus, ed. Zycha, I.: CSEL 25/2 (1892) 855-889.
8.–––– De natura et gratia liber unus, ed.: Urba, C. F./Zycha, I.: CSEL 60 (1913) 233-299.
9.–––– De ordine libri duo, ed. Knöll, P.: CSEL 63 (1922) 121-185.
10.–––– De perfectione iustitiae hominis liber unus, ed. Urba, C. F./Zycha, I.: CSEL 42 (1902) 3- 48.
11.–––– De spiritu et littera ad Marcellinum liber unus, ed. Urba, C. F./Zycha, I.: CSEL 60 (1913) 155-229.
12.–––– De trinitate libri quindecim, ed. Mountain, W. J.: CCL 50-50A (1968).
13.–––– De vera religione, ed. Daur, K.-D.: CCL 32 (1962) 187-260.
14.–––– Enarrationes in Psalmos, ed. Dekkers, E./Fraipont, I.: CCL 38-40 (1954-1956).
15.–––– Epistulae, ed. Goldbacher, A.: CSEL 34/1 (1895); 34/2 (1898); 44 (1904); 57 (1911).
16.–––– In epistulam Iohannis ad Parthos tractatus decem: PL 35,1977-2062.
17.–––– In Iohannis evengelium tractatus CXXIV, ed. Willems, R.: CCL 36 (1954) 1-688.
18.–––– Sermo Dolbeau 23: (= s. Mogunt. 59), DOLBEAU, Vingt-six 593-615 (= VL.AGLB 24,2 (1993) 537-559) (= s. 374 auct.).
19.–––– Sermo Dolbeau, 22: (= s. Mogunt. 55), DOLBEAU, Vingt-six 553-578 (= REAug 40 (1994) 171-196 (= s. 341 auct.) (cf. s. 341; s. frg. Verbr. 2-3).
20.–––– Sermo Lambot 27: PLS 2,832-834 (= s. 335I).
21.–––– Sermo Lambot, 9: PLS 2,788-792 (= s. 299F).
22.–––– Sermo 265: PL 38,1223.
23.–––– Sermo 306: PL 38, 1400-1405.
24.–––– Sermo 330: PL 38,1456-1459.
25.–––– Sermo 336: PL 38,1471-1475.
26.Arendt, H., The Human Condition, The University of Chicago Press: Chicago, IL/London 1958.
27.Balthasar, H. U. v., Patristik, Scholastik und wir, “Theologie der Zeit“ 3 (1939) 65-104.
28.Berlin, I., Two Concepts of Liberty, Oxford University Press: Oxford 1958.
29.Bright, P., Book Ten: The Self Seeking the God Who Creates and Heals, in: K. Paffenroth/R. P. Kennedy (edd.), A Reader´s Companion to Augustine´s Confessions, Westminster John Knox Press: Louisville, KY/London 2003, 155-166.
30.Brown, P., Through the Eye of a Needle: Wealth, the Fall of Rome, and the Making of Christianity in the West, 350-550 AD, Princeton University Press: Princeton, NJ/Oxford 2012.
31.Byers, S. C., Love, Will, and the Intellectual Ascents, in: T. Toom (ed.), The Cambridge Companion to Augustine´s Confessions, Cambridge University Press: Cambridge et al. 2020, 154-174.
32.Canning, R., The Distinction between Love for God and Love for Neighbour in St. Augustine, “Augustiniana” 32 (1982) 5-41.
33.Cicero, De officiis, M. T. Griffin/E. M. Atkins (edd.), (= Cambridge Texts in the History of Political Thought), Cambridge University Press: Cambridge/New York 1991.
34.Cicero, Tusculanae disputationes, J. Henderson (ed.), (= Loeb Classical Library XVIII), Harvard University Press: Cambridge, MA/London 1945.
35.Couenhoven, J., Stricken by Sin, Cured by Christ: Agency, Necessity, and Culpability in Augustinian Theology, Oxford University Press: Oxford/New York 2013.
36.Daley, B., The Nouvelle Théologie and the Patristic Revival: Sources, Symbols and the Science of Theology, “International Journal of Systematic Theology” 7,4 (2005) 362-382.
37.Didberg, D., Caritas, in: Cornelius Mayer/Robert Dodaro (edd.), Augustinus-Lexikon, Schwabe: Basel 1994-2024, Vol. 1: 730-743.
38.Didberg, D., Saint Augustin et la première épìtre de saint Jean. Une théologie de l´agapè, Beauchesne: Paris 1975.
39.Dihle, A., Ethik, “RAC” 6 (1966), 646-796.
40.Dodaro, R., Christ and the Just Society in the Thought of Augustine, Cambridge University Press: Cambridge 2004, 27-71.
41.Dolbeau, F., Die in Mainz wiederentdeckten Predigten Augustins, in: G. May/G. Hönscheid (ed.), Die Mainzer Augustinus-Predigten. Studien zu einem Jahrtausendfund, von Zabern: Mainz 2003.
42.Drecoll, V. H., Die Entstehung der Gnadenlehre Augustins, Mohr Siebeck: Tübingen 1999.
43.Dyson, R. W., St. Augustine of Hippo. The Christian Transformation of Political Philosophy, Continuum: London/New York 2005.
44.Elshtain, J. B., Augustine and the Limits of Politics, Notre Dame University Press: Notre Dame, IL 1995.
45.Flynn, G., The Twentieth-Century Renaissance in Catholic Theology, in: G. Flynn/P. D. Murray (edd.), Ressourcement: A Movement for Renewal in Twentieth-Century Catholic Theology, Oxford University Press: Oxford, New York 2011.
46.Gregory, E., Augustinians and the New Liberalism, “Augustinian Studies” 41 (2010) 315-332.
47.Gregory, E., Politics and the Order of Love. An Augustinian Ethic of Democratic Citizenship, Chicago University Press: Chicago, IL 2008.
48.H.-I. Marrou, Saint Augustin et la fin de la culture antique, De Boccard: Paris 1938.
49.Hollingworth, M., Saint Augustine of Hippo. An Intellectual Biography, Oxford University Press: Oxford/New York 2013, 1-37, 85-104, 142-170.
50.Jackson, T. P., Political Agape. Christian Love and Liberal Democracy, Grand Rapids, MI 2015.
51.Lamb, M., A Commonwealth of Hope. Augustine´s Political Thought, Princeton University Press: Princeton, NJ/Oxford 2022.
52.Markus, R., Saeculum. History and Society in the Theology of St. Augustine, Cambridge University Press: Cambridge/New York 1970.
53.Mathewes, C. T., A Theology of Public Life, Cambridge University Press: Cambridge 2007.
54.Mathewes, C. T., Augustinian Christian Republican Citizenship, in: M. J. Kessler (ed.), Political Theology for a Plural Age, Oxford 2013, 218-249.
55.Menke, M., Die Zwei Welten des Augustinian liberalism. Der augustinische Liebesbegriff als Prinzip des politischen Handelns im liberal-demokratischen Rechtsstaat, EOS: Sankt Ottilien 2023.
56.Müller, H., Textkritische Bemerkungen zu den Sermones Dolbeau, „Wiener Studien“ 112 (1999) 143-152.
57.Nelson, E., The Theology of Liberalism. Political Philosophy and the Justice of God, Harvard University Press: Cambridge, MA/London 2019.
58.O´Donovan, O., Common Objects of Love. Moral Reflection and the Shaping of Community, William B. Eerdmans Publishing: Grand Rapids, MI/Cambridge 2002.
59.Outka, G., Agape. An Ethical Analysis, New Haven, CT/London: 1972.
60.Ratzinger, J., Volk und Haus Gottes in Augustins Lehre von der Kirche (1954), in: J. Ratzinger: Volk und Haus Gottes in Augustins Lehre von der Kirche (= Gesammelte Schriften 1), Herder: Freiburg i. Br. 2011.
61.Rohls, J., Geschichte der Ethik, Mohr Siebeck: Tübingen 21999.
62.Saak, E. L., Augustinian Theology in the Later Middle Ages. Vol. 1: Concepts, Perspectives, and the Emergence of Augustinian Identity, Brill: Leiden 2022.
63.Siedentop, L., Inventing the Individual. The Origins of Western Liberalism, Harvard University Press: Cambridge, MA 2014.
64.Stout, J., Democracy and Tradition, Princeton University Press: Princeton, NJ 2004.
65.Taylor, C., A Secular Age, Harvard University Press: Cambridge, MA/London 2007.
66.TeSelle, E., Augustine the Theologian, Burns & Oates: London 1970.
67.Weithman, P. J., Toward an Augustinian Liberalism, in: Gareth Matthews (ed.), The Augustinian Tradition, University of California Press: Berkeley, CA/Los Angeles, CA/London 1999, 304-322.
68.Williams, R., On Augustine, London et al. 2016.
69.Wolterstorff, N., Justice in Love, William B. Eerdmans Publishing: Grand Rapids, MI/Cambridge, U.K. 2015.
70.Wolterstorff, N., Justice. Rights and Wrongs, Princeton University Press: Princeton, NJ 2008.
71.Wood, B. J., The Augustinian Alternative. Religious Skepticism and the Search for a Liberal Politics, Fortress Press: Minneapolis, MN 2024.