
Rocznik Komparatystyczny
Balcerzan Ajgiego
DOI: 10.18276/rk.2025.16-04
Cytuj
Pełny tekst jest dostępny
| ISSN: | 2081-8718 |
| eISSN: | 2353-2831 |
| Autorzy: |
Tamara
Brzostowska-Tereszkiewicz
Instytut Badań Literackich PAN |
| Słowa kluczowe: | Edward Balcerzan Gennadij Ajgi Władimir Britaniszski poezja lingwistyczna język czuwaski przekład poetycki |
| Data wydania numeru / monografii: | 2025-11 |
| Liczba stron: | 34 (89-122) |
| OAI-PMH: | Metadane |
Abstrakt
It is not difficult to answer the question what Balcerzan’s Aygi is like. The Poznań literary and translation scholar, poet and translator has repeatedly emphasized his attachment to the person and creative work of the Chuvash poet. The portrait of Gennady Aygi that emerges from Balcerzan’s academic works, autobiographical prose and translations shows a graduate of the constructivist avant-garde, a “suprematist of the word”, an innovator of poetic abstractionism, an author of “metaphysical hieroglyphs”, a restorer of Russian free verse. But what is Aygi’s Balcerzan like? The considerations are based on the analysis and interpretation of Aygi’s Chuvash translation of Balcerzan’s poem “The beginning of thoughts: «my»” (from Granica na moment, 1969) – “Шухăш пуçламăшĕ – «эпир»” (2009). The Chuvash translation is additionally compared with Vladimir Britanishsky’ Russian translation “Nachalo mysli: «my»”.
Podgląd PDF
Bibliografia (84)
- Ajgi, Gennadij. Otmieczennaja zima. Sobranije stichotworienij w dwuch czastjach. Izd. podgotow. W.K. Łosskaja. Priedisłowije P’jer Emmanjuel’. Pariż: Syntaxis, 1982.
- ------. Wriemia owragow: 1982–1984. Pier. na fr. L. Robel’. Pariż: Le Nouveau Commerce, 1990.
- ------. „Epilogue. Recent Developments in Chuvash Poetry”. An Anthology of Chuvash Poetry. Compiled and Introduced by Gennady Aygi. Translated by Peter France. London and Boston: Forest Books/ UNESCO 1991. 213–220.
- ------. „Bez pożegnania”. Tegoż. Tutaj. Eseje i wiersze. Wybór, przekład i posłowie Wiktor Woroszylski. Zamiast wstępu – rozmowa z Poetą (Natalia Woroszylska). Sejny: Pogranicze, 1995a. 33–50.
- ------. Pola-sobowtóry. Wiersze 1954–1994. Wybór i redakcja poetycka Józef Waczków i Wiktor Woroszylski, wstęp Wiktor Woroszylski. Poznań: Wydawnictwo a5, 1995b.
- Amurskij, Witalij. [Rozmowa z Gennadijem Ajgim]. Tegoż. Tien’ majatnika i drugije tieni. Swidietiel’stwa i istorii russkoj mysli konce ХХ – naczała XXI wieka. Sankt-Pietierburg: Izdatiel’stwo Iwana Limbacha, 2011. https://os.colta.ru/literature/projects/162/details/20701/#name1 [dostęp: 3.03.2025].
- Astafjewa, Natalia, Władimir Britaniszski. Dwugłos. Wiersze. Wydanie dwujęzyczne. Przedmowa Adama Pomorskiego. Moskwa: Progress – Plejada, 2005.
- -----, red. Polskije poety XX wieka. Antołogija. T. 2. Sankt-Pietierburg: Aletieja, 2000.
- Balbus, Stanisław. Między stylami. Wyd. 2. Kraków: Universitas, 1996.
- Balcerzan, Edward. Styl i poetyka twórczości dwujęzycznej Brunona Jasieńskiego. Z zagadnień teorii przekładu. Wrocław – Warszawa – Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1968.
- ------. Granica na moment. Wiersze, przekłady, pastisze. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1969.
- ------. „Zagadnienie «pola znaczeniowego» w badaniu przekładów poetyckich”. Tegoż. Literatura z literatury. Katowice: Śląsk, 1998. 41–54.
- ------. „Izbranniki wieka”. Nowaja Polsza 12 (2000): 47–48.
- ------. „Ajgiada w odcinkach”. Tegoż. Perehenia i słoneczniki. Wstępem poprzedził Sergiusz Sterna-Wachowiak. Poznań: Stowarzyszenie Pisarzy Polskich, 2003a. 121–154.
- ------. „Ojczyzna wielokrotna”. Tegoż. Perehenia i słoneczniki. Wstępem poprzedził Sergiusz Sterna-Wachowiak, Poznań 2003b. 25–33.
- ------. „Polski Ajgi” [1967]. Tegoż. Perehenia i słoneczniki. Wstępem poprzedził S. Sterna-Wachowiak. Poznań: Stowarzyszenie Pisarzy Polskich, 2003c. 155–160.
- ------. „Jeszcze o transmutacji. Gennadij Ajgi i dylematy abstrakcjonizmu”. Tegoż. Tłumaczenie jako „wojna światów”. W kręgu translatologii i komparatystyki. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2009a. 256–272.
- ------. Wiersze niewszystkie. Mikołów: Instytut Mikołowski, 2009b.
- Barańczak, Stanisław. „Język poetycki Mirona Białoszewskiego a struktura mowy dziecięcej”. Pamiętnik Literacki 1 (1973): 151–94.
- Birjukow, Siergiej. „Riealizm awangarda (Razgowor s Siergiejem Birjukowym”. Gennadij Ajgi. Razgowor na rasstojanii: stat’i, esse, biesiedy, stichi. Sankt-Pietierburg: Limbus Priess, 2001.
- Boym, Svetlana. The Future of Nostalgia. New York: Basic Books, 2002.
- Chuzangaj, Atner. „Krug Ajgi”. Futurum ART 2 (2014). https://reading-hall.ru/publication.php?id=9737 [dostęp: 28.07.2024].
- Cudak, Romuald. „Metafora językowa w poezji lingwistycznej”. Studenckie Zeszyty Filologiczne. Z problemów literatury XXX-lecia PRL: materiały z sesji „Literatura XXX-lecia PRL”, Sosnowiec 9–10 maja 1974 r. Red. Bożena Pikala-Tokarz. Katowice: Uniwersytet Śląski, 1975.
- Cywjan, Tatjana. „Mandel’sztam i Achmatowa: k tiemie diałoga”. Stoletije Mandel’sztama. Matieriały simpoziuma. Materials from the Mandelstam Centenary Conference. Compiled and edited by Robin Aizlewood and Diana Myers. Tenafly, N.J., USA: Hermitage Publishers, 1994. 21–29.
- Domański, Juliusz. „O dwu znaczeniach metafory pszczoły”. Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej 42 (1997): 57–72.
- Drzewiecka, Anna. „Pole znaczeniowe a przekład poetycki (na marginesie propozycji metodologicznych Edwarda Balcerzana)”. Kwartalnik Neofilologiczny 2 (1967): 161–178.
- Faustow, Andriej. „Jeszczo raz o mandel’sztamowskich pczołach: K priedistorii obraza na russkoj poczwie”. Woronieżskij pieriod w żyzni i tworczestwie O.E. Mandel’sztama Red. Тamara Nikonowa. Woronież, 1991. 44–47.
- ------. „Etjud o chudożestwiennoj riealnosti Mandel’sztama. Wriemia, faktura bytija i awtogieniez „pczelinogo” tieksta”. Fiłołogiczeskije zapiski 2 (1994): 71–83.
- Gamkrelidze, Thomas V., Vjaceslav W. Ivanov. Indo-European and the Indo- -Europeans: A Reconstruction and Historical Analysis of a Proto-Language and a Proto-Culture. Part I: The Text. With a Preface by Roman Jakobson. English version by Johanna Nichols. Edited by Werner Winter. Berlin–New York: Mouton de Gruyter, 1995.
- Ganin, Aleksiej. Stichotworienija. Poemy. Roman. Sost., priedisł., kommient. S.Ju. Kuniajew, S.S. Kuniajew. Archangielsk: Siewiero-Zapadnoje kniżnoje izdatiel’stwo, 1991.
- Hansen-Löve, Aage A. Russkij simwolizm. Sistiema poeticzeskich motywow. Mifopoeticzeskij simwolizm naczała wieka. Kosmiczeskaja simwolika. Pieriew. M. Niekrasow. Sankt-Pietierburg: Akadiemiczeskij projekt, 2003.
- Ingold, Felix Philipp. „Iz rieczi, proizniesiennoj na ceremonii i po powodu wruczenija priemii Pietrarki Gennadiju Ajgi”. Giennadii Ajgi. Pole- -Rossija. Sostaw. Galina Ajgi i Aleksandr Makarow-Krotkow. Moskwa- -Gileja, 2009, s. 9–15.
- Iwanow, Wiaczesław. „Duchow Dien’”, Wiesy 2 (1906): 9–10.
- Janecek, Gerald. „Poezija mołczanija u Gennadija Ajgi”. Minimalismus. Zwischen Leere und Exzeß. Hrsq. Mirjam Goller und Georg Witte. Wien: Wiener Slawistischer Almanach. Sonderband 51, 2001. 433–446.
- Jastrun, Mieczysław, Leopold Staff. Tegoż. Poezja i rzeczywistość: eseje i szkice. Warszawa: Czytelnik, 1965. 190–225.
- Jermakowa, Galina. „Chudożestwienno-fiłosofskij mir czuwaszskoj litieratury: istoriko-gienieticzeskije, istoriko-tipołogiczeskije anałogii (na primierie tworczestwa G. Ajgi)”. Tejże. Aszmarinskije cztienija. Czeboksary: Izdatiel’stwo CZGU, 2007. 239–249.
- ------. „Funkcyja słow s zagławnoj bukwy w chudożestwiennom prostranstwie Ajgi (na primierie sbornika Tiepier’ wsiegda snega)”. Tejże. Aszmarinskije cztienija. Czeboksary: Izdatiel’stwo CZGU, 2005. 194–202.
- Kalęba, Beata. Wyrwa w świecie. Przekład literacki w sowieckiej Litwie – casus Tomasa Venclovy i rówieśników. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2019.
- Kluba, Agnieszka. „Poetyki lingwistyczne”. Przestrzenie Teorii 5 (2005): 93–116.
- Klujew, Nikołaj. Piesn’ sołncenosca. Ziemlia i żelezo. Bierlin: Skify, 1920.
- Kopaliński, Władysław. Słownik symboli. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1990.
- Kuncewicz, Piotr. „Edward Balcerzan”. Tegoż. Agonia i nadzieja. Poezja polska od 1956. T. 3. Warszawa: Polska Oficyna Wydawnicza BGW, 1993. 139–141.
- Latawiec, Bogusława. Otwierają się rzeki. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1965.
- ------. „Czytanie z Gennadija Ajgiego”. Arkusz 4 (1996): 6–7.
- ------. „Granica na moment. O poezji Edwarda”. Akcent 2 (2012): 183–185.
- Latypova, Leyla. „Languages in Russia Disappearing Faster than Data Suggests, Activists Warn”. The Moscow Times, March 13, 2023. https://www.themoscowtimes.com/2023/03/13/languages-in-russia-disappearing-faster-than-data-suggests-activists-warn-a80432 [dostęp: 30.05.2025].
- Lewinton, Gieorgij. Mandel’sztam i Gumilow. Priedwaritiel’nyje zamietki. Stoletije Mandel’sztama. Matieriały simpoziuma. Compiled and ed. by Robin Aizlewood and Diana Myers. Tenafly, N.J., U.S.A: Hermitage Publishers, 1994. 30–43.
- Lukas, Katarzyna. „Onomatopeja w przekładzie”. Sensualność w kulturze polskiej. Reprezentacje zmysłów w języku, literaturze i sztuce od średniowiecza do współczesności. Red. W. Bolecki. 2012 (online; encyklopedia tematyczna jest obecnie przenoszona na platformę cyfrową Biblioteki Narodowej).
- Mandel’sztam, Osip. Poezje. Kraków–Wrocław: Wydawnictwo Literackie, 1983.
- ------. Stichotworienija. Proza. Stat’i. Sostaw., priedisł., kommient., sprawocznyje i mietodiczeskije matieriały H.Ja. Mirowa. Moskwa: OOO Izdatielstwo AST/ Olimp, 2000a.
- ------. „Szum wriemieni” [1925]. Tegoż. Stichotworienija. Proza. Stat’i. Sostaw., priedisł., kommientarii, sprawocznyje i mietodiczeskije matieriały H.Ja. Mirowa. Moskwa: OOO Izdatielstwo AST/ Olimp, 2000b. 187–233.
- ------. „Zamietki o poezii” [1928]. Tegoż. Stichotworienija. Proza. Stat’i. Sostaw., priedisł., kommientarii, sprawocznyje i mietodiczeskije matieriały H.Ja. Mirowa. Moskwa: OOO Izdatielstwo AST/ Olimp, 2000c. 306–310.
- Moseley, Christopher, red. Atlas of the World’s Languages in Danger. Wyd. 3, zmien. i rozszerz. Paris: UNESCO, 2010. https://unesdoc.unesco.org/ ark:/48223/pf0000187026 [dostęp: 5.02.2025].
- Nikołajewa, Tatjana. „Osobaja kollekcyja w fondach nacyonal’noj bibliotieki Czuwaszskoj Riespubliki”. Bibliotiekowiedienije 5 (2004): 76–80. http://www.nbchr.ru/index.php?option=com_content&view=article& id=1616 [dostęp: 2.02.2025].
- Nilsson, Nils Åke. Osip Mandel’štam. Five Poems. Stockholm: Almqvist & Wikselll International, 1974.
- Nycz, Ryszard. „Teoria interpretacji: problem pluralizmu”. Tegoż. Tekstowy świat. Poststrukturalizm a wiedza o literaturze. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich PAN, 1995. 83–120.
- Orska, Joanna. „Metalepsa – trop tłumaczy”. Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo 13 (2023): 33–47.
- Orski, Mieczysław. „Ocalenie Arkadii”. Tegoż. Zmowa obojętnych i inne szkice. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1973. 51–70.
- Pak, Sun Jun. Organiczeskaja poetika Osipa Mandelsztama. Sankt-Pietierburg: Puszkinskij Dom, 2008.
- Parzymies, Anna. Język czuwaski. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2000.
- Pawelec, Dariusz. „Obroty myśli. Wiersze Edwarda Balcerzana”. Balcerzan Edward. Wiersze nie wszystkie. Mikołów: Instytut Mikołowski, 2009. 5–18.
- Piotrowska, Maria. „Strategia kompensacji w tłumaczeniu kultury”. Półrocznik Językoznawczy Tertium 1 (2016): 215–223.
- Podgórzec, Zbigniew. „O poezji i pisaniu wierszy. Rozmowa z Gennadijem Ajgim”. Tygodnik Powszechny 47 (1974): 5.
- Pomorski, Adam. „Słowa poety oprawne w serce”. Więź 1 (2002): 135–146.
- Pszczołowska, Lucylla. „Jak się przekłada onomatopeje”. Teksty 6 (1975): 87–98.
- Pustkowski, Henryk. „Lingwistyczna interpretacja niektórych wierszy Mirona Białoszewskiego”. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego. Seria I 43 (1966): 69–80.
- Savelyev, Alexander. „Chuvash and the Bulgharic Languages”. The Oxford Guide to the Transeurasian Languages. Red. Martine Robbeets, Alexander Savelyev. Oxford: Oxford University Press, 2020. 446–464.
- Sławiński, Janusz. Pisma zebrane, red. Agnieszka Kluba. T. 4: Prace teoretycznoliterackie: archiwalia. Oprac. Tamara Brzostowska-Tereszkiewicz, Beata Śniecikowska. Warszawa: Wydawnictwo IBL PAN, 2025.
- Sołncewa, Natalia. „Motiwy i obrazy poezji A. Ganina w kontiekstie jesieninskogo tworczestwa”. Siergiej Jesienin i jego sowriemienniki. Kollektiwnaja monografija k jubileju N.I. Szubnikowoj-Gusiewoj. Red. N.W. Kornienko. Moskwa: IMLI RAN, 2022. 325–345.
- Stern, Anatol. „Peder Chuzangaj. Poeta legendarnego kraju”. Tegoż. Legendy naszych dni. (Szkice literackie). Kraków: Wydawnictwo Literackie 1969. 198–202.
- Sterna-Wachowiak, Sergiusz. „Księgi Balcerzanowskie?”. Nowe Książki 7 (1998): 10–11.
- Swoboda, Tomasz. „Zakrzywienie przestrzeni reprezentacji. Parę słów o metalepsie”. Teksty Drugie 5 (2005): 183–194.
- Świrek, Anna. W kręgu współczesnej poezji lingwistycznej. Zielona Góra: Wyższa Szkoła Pedagogiczna, 1985.
- Taranowskij, Kiriłł. „Tri zamietki o poezii Mandel’sztama”. International Journal of Slavic Linquistics and Poetics Mouton 12 (1969): 165–70.
- Terras, Victor. „Osip Mandel’sztam i jego fiłosofija słowa”. Slavic Poetics. Essays in Honor of Kiril Taranovsky. Red. Roman Jakobson, Cornelis Hendrik van Schooneveld, and Dean S. Worth. The Hague: Mouton, 1973. 455–460.
- ------. „Kłassiczeskije motiwy w poezji Osipa Mandel’sztama” [1966]. Pieriew. M.E. Brandes. Mandel’sztam i anticznost’. Sbornik statiej. Ried. O. Lekmanow. Moskwa: Radiks, 1995. 12–32.
- Valentine, Sarah. Witness and Transformation. The Poetics of Gennady Aygi. Boston: Academic Studies Press, 2015.
- Venclova, Tomas, Czesław Miłosz. „Dialog o Wilnie”, Kultura 1–2 (1979).
- Wolska, Beata Małgorzata. Nikt się nie rodzi strukturalistą. Twórczość literacka Edwarda Balcerzana. Kraków: Universitas, 2017.
- [Wrzesiński, Wojciech] W.W. „Ajgi jako tłumacz”, Odra 9 (1989): 108–109.
- Woroszylska, Natalia. Nie wytrzymałbym bez Norwida. [Rozmowa z Gennadijem Ajgim]. Gennadij Ajgi. Tutaj. Eseje i wiersze. Wybór, przekład i posłowie Wiktor Woroszylski. Zamiast wstępu – rozmowa z Poetą (Natalia Woroszylska). Sejny: Pogranicze, 1995. 7–18.
- Woroszylski, Wiktor. „O Ajgim”. Ajgi Gennadij, Pola-sobowtóry. Wiersze 1954–1994. Wybór i redakcja poetycka Józef Waczków i Wiktor Woroszylski, wstęp Wiktor Woroszylski. Poznań: Wydawnictwo a5, 1995a. 5–18.
- ------. „Tragiczne Tutaj Gennadija Ajgiego”. Gennadij Ajgi, Tutaj. Eseje i wiersze. Wybór, przekład i posłowie Wiktor Woroszylski. Zamiast wstępu – rozmowa z Poetą (Natalia Woroszylska). Sejny: Pogranicze, 1995b. 153–157.
- Ziomek, Jerzy. Staff i Kochanowski: próba zastosowania teorii informacji w badaniach nad przekładem. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, 1965.



