Neutralność technologiczna a prawo do odliczenia VAT na tle Krajowego Systemu e-Faktur (KSeF)

W artykule przeanalizowano mechanizm Krajowego Systemu e-Faktur w kontekście jego zgodności z zasadą neutralności podatku od towarów i usług oraz – w konsekwencji – możliwości realizacji podstawowego prawa podatnika, jakim jest prawo do odliczenia podatku VAT. Obowiązkowe wprowadzenie KSeF od 2026 roku nie stanowi wyłącznie kolejnego etapu cyfryzacji rozliczeń podatkowych, lecz powoduje również strukturalne przekształcenie relacji między podatnikiem a państwem w zakresie realizacji prawa do odliczenia. W tym kontekście zasadnicze pytanie badawcze sprowadza się do ustalenia, czy wprowadzenie obowiązkowego Krajowego Systemu e-Faktur stanowi dopuszczalne – w świetle prawa Unii Europejskiej – ograniczenie zasady neutralności VAT, w szczególności w zakresie realizacji prawa do odliczenia podatku naliczonego. Przyjęto hipotezę badawczą, zgodnie z którą implementacja obowiązkowego systemu e-fakturowania może prowadzić do ograniczenia zasady neutralności VAT poprzez wprowadzenie dodatkowych warunków o charakterze technologicznym, wpływających na skuteczność wykonywania prawa do odliczenia. Rozwinięto również koncepcję neutralności technologicznej prawa podatkowego oraz wskazano nowe zagrożenia dla neutralności VAT wynikające z ryzyka technologicznego i automatyzacji procesów kontrolnych. Sformułowano postulat wykładni zasady neutralności w warunkach cyfryzacji, z uwzględnieniem wymogów proporcjonalności, pewności prawa oraz skutecznej ochrony praw podatników. Analiza pozwala stwierdzić, że w warunkach funkcjonowania KSeF zachowany zostaje nadrzędny charakter materialnych przesłanek prawa do odliczenia VAT, a ewentualne uchybienia formalne lub technologiczne nie mogą ograniczać prawa podatnika, pod warunkiem braku ryzyka naruszenia interesów fiskalnych państwa. Badania przeprowadzono z wykorzystaniem metody dogmatycznoprawnej, pozwalającej na systematyczne zbadanie przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz ich interpretacji w kontekście zasady neutralności, a także metody prawnoporównawczej, umożliwiającej odniesienie do rozwiązań w zakresie e-fakturowania funkcjonujących w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej. Ponadto przeprowadzono analizę orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, uwzględniając wyroki kształtujące prawo do odliczenia podatku naliczonego w świetle uchybień formalnych i technologicznych.