Studia Językoznawcze

synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny

ISSN: 1730-4180    eISSN: 2353-3161    OAI    DOI: 10.18276/sj.2026.24-08
CC BY-SA   Open Access   ERIH PLUS

Liste der Ausgaben / t. 24, 2025
Między arbitralnością a wolą użytkowników – leksyka w wyrażaniu ocen i emocji

Autoren: Iwona Kaproń-Charzyńska ORCID
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Wydział Humanistyczny, Katedra Języka Polskiego
Schlüsselbegriffe: znak językowy motywacja ekspresywność i wartościowanie
Veröffentlichungsdatum der gesamten Ausgabe:2026-02
Seitenanzahl:13 (121-133)
Cited-by (Crossref) ?:

Abstract

Celem artykułu jest ukazanie specyfiki i zróżnicowania słownictwa z komponentem emocjonalnym i oceniającym na podstawie kryterium motywacji rozumianej jako zjawisko niezupełnej arbitralności znaku językowego oraz jako przyczyna użycia określonych wyrażeń przez nadawcę. Analizie poddano leksykę, w której nośnikami ocen i emocji są z jednej strony przekształcenia znaków językowych bazujące na mechanizmach, których użytkownicy języka nie mogą modyfikować, z drugiej zaś strony przekształcenia niemające oparcia w regułach systemowych i zależne od nadawców. Podjęte rozważania teoretyczne pozwoliły na przedstawienie propozycji typologii analizowanej leksyki, uwzględniającej relację system – użycie języka.
herunterladen

Artikeldatei

Bibliographie

1.Bibliografia
2.Bogusławski, Andrzej. „Właściwości pragmatyczne wyrażeń równoznacznych. Projekt schematu”. Pamiętnik Literacki, 64, z. 3 (1973): 121–151.
3.Burkacka, Iwona. Porównawcza analiza gniazdowa leksemów neutralnych i nacechowanych ekspresywnie. Warszawa: Elipsa, 2001.
4.Grabias, Stanisław. „Derywacja a ekspresja”. W: Studia nad składnią polszczyzny mówionej, red. Teresa Skubalanka, 89–102. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1978.
5.Grabias, Stanisław. O ekspresywności języka. Ekspresja a słowotwórstwo. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1981.
6.Greń, Zbigniew. „Zabawy językowe w dyskusjach internetowych”. W: Tekst (w) sieci, t. 1: Tekst. Język. Gatunki, red. Danuta Ulicka, 199-208. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, 2009.
7.Grzegorczykowa, Renata. „Struktura semantyczna wyrażeń ekspresywnych”. W: Z zagadnień słownictwa współczesnego języka polskiego, red. Mieczysław Szymczak, 117–123. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1978.
8.Grzegorczykowa, Renata. „Problem funkcji języka i tekstu w świetle teorii aktów mowy”. W: Język a Kultura, t. 4: Funkcje języka i wypowiedzi, red. Jerzy Bartmiński, Renata Grzegorczykowa, 11-28. Wrocław: Wiedza o Kulturze, 1991.
9.Kaproń-Charzyńska, Iwona. Pragmatyczne aspekty słowotwórstwa. Funkcja ekspresywna i poetycka. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2014.
10.Kaproń-Charzyńska, Iwona. „Kreatywność językowa i jej wybrane mechanizmy w kontekście wtórnej oralności”. Prace Filologiczne, 71 (2017): 177-186.
11.Kaproń-Charzyńska, Iwona. „Kontekstowe wyznaczniki kreatywności leksykalnej”. W: Synchrónne a diachrónne kontexty jazykovej komunikácie: zborník materiálov z 9. medzinárodnej vedeckej konferencie o komunikácii, red.
12.Pavol Odaloš, 204-212. Banská Bystrica: Belianum, 2018.
13.Kaproń-Charzyńska, Iwona, Wiśniewski, Marek. „Kreatywność leksykalna a etyka słowa (na przykładzie komentarzy internetowych)”. Poznańskie Studia Polonistyczne, 25, nr 1 (2018): 77-92.
14.Karolak, Stanisław. „Znak”. W: Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, red. Roman Polański, 699. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1999.
15.Kudra, Barbara. „Grafosłowotwórstwo”. W: Wokół słów i znaczeń V. Słowotwórstwo w różnych odmianach języka, red. Ewa Badyda i in., 13-20. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2013.
16.Laskowska, Elżbieta. „Wartościowanie jako środek perswazji”. W: Język — społeczeństwo — wartości, red. Elżbieta Laskowska, Iwona Benenowska, Małgorzata Jaracz, 219–226. Bydgoszcz: Bydgoskie Towarzystwo Naukowe, 2008.
17.Laskowski, Roman. „Zagadnienia ogólne morfologii”. W: Gramatyka współczesnego języka polskiego, t. 2: Morfologia, red. Renata Grzegorczykowa, Roman Laskowski, Henryk
18.Wróbel, 27-86. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998.
19.Laskowski, Roman. „Motywacja”. W: Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, red. Roman Polański, 382. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1999.
20.Lubaś, Władysław. Polskie gadanie. Podstawowe cechy i funkcje odmiany potocznej polszczyzny. Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, 2003.
21.Mayenowa, Maria Renata. Poetyka teoretyczna. Zagadnienia języka. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk: Ossolineum, 1974.
22.Nagórko, Alicja. „Kontaminacje leksykalne – słowotwórstwo czy radosna tfurczość”. Przegląd Humanistyczny, 1 (400), (2007): 203–210.
23.Ochmann, Donata. „Prasowe kontaminacje leksykalne (analiza strukturalna)”, Język Polski, 77 (1997): 131-144.
24.Pacuła, Jarosław. „Grafizacja i wizualizacja słowa w zapowiedziach medialnych”, Media i Społeczeństwo, 2 (2012): 74-93.
25.Piętkowa, Romualda. „Wizualizacja semantyki. O niektórych sposobach zapisu we współczesnych tekstach”. W: Styl a tekst. Materiały międzynarodowej konferencji naukowej, red. Stanisław Gajda, Mieczysław Balowski, 159-168. Opole: Uniwersytet Opolski, 1996.
26.Puzynina, Jadwiga. „O elementach ocen w strukturze znaczeniowej wyrazów”, Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego 40 (1983): 121–128.
27.Puzynina, Jadwiga. „Jak pracować nad językiem wartości”. W: Język a kultura, t. 2: Zagadnienia leksykalne i aksjologiczne, red. Jerzy Bartmiński, Jadwiga Puzynina, 85–196. Wrocław: Wiedza o Kulturze, 1991.
28.Puzynina, Jadwiga. „Problemy wartościowania w języku i tekście”, Etnolingwistyka, 16 (2004): 179-189.
29.Rejter, Artur. Leksyka ekspresywna w historii języka polskiego. Kulturowo-komunikacyjne konteksty potoczności. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2006.
30.Saussure Ferdinand de. Kurs językoznawstwa ogólnego. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007.
31.Skubalanka, Teresa. „O ekspresywności języka”, Annales UMCS, Sectio F, 27 (1972): 123-135.
32.Skubalanka, Teresa. „Ekspresywność języka a mowa potoczna”. W: Poetyka a stylistyka słowiańska, red. Stefania Skwarczyńska, 177-183. Wrocław: Wydawnictwo Ossolineum, 1973.
33.Siudzińska, Natalia. Formacje ekspresywne we współczesnym języku polskim (na przykładzie wybranych pospolitych nazw osobowych). Warszawa: BEL Studio, 2016.
34.Ullmann, Stephen. Précis de sémantique française. Berne: Editions A. Francke, 1952.
35.Guiraud, Pierre. La stylistique. Paris: Presses universitaires de France, 1963.
36.Waszakowa, Krystyna. „O wartościowaniu w słowotwórstwie”. W: taż, Język w działaniu i działania na języku. Szkice semantyczno-słowotwórcze, 123–132. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2021.
37.Wierzbicka, Anna. Problemy ekspresji. Ich miejsce w teorii semantycznej. W: Taż, Dociekania semantyczne. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1969.
38.Wiśniewski, Marek, Kaproń-Charzyńska, Iwona. Morfologia współczesnego języka polskiego. Zagadnienia ogólne. Słowotwórstwo. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2024.