Zum Inhalt springen

Studia Językoznawcze

Studia Językoznawcze

synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny

Vorher: Studia Językoznawcze : synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny

t. 24, 2025
OpenAlex

Für die gesamte Zeitschrift, laut OpenAlex.

Zitate
221
Publikationen
222
H-index
5
I10-index
3
Mittlere Zitierhäufigkeit (2 Jahre)
0,05
Erhaltene Zitate nach Jahr
Diagramm der Zeitschriftenzitate. Die genauen Werte stehen in der Tabelle darunter. 2017: 3 2018: 5 2019: 7 2020: 12 2021: 9 2022: 17 2023: 33 2024: 89 2025: 25 2026: 10 2017 2026
Datentabelle anzeigen
Erhaltene Zitate nach Jahr
JahrPublikationenZitate
2017193
2018255
2019187
20202312
2021199
20221117
2023833
20241489
20252525
2026110

Daten abgerufen:

Was bedeuten diese Zahlen?

Publikationen und Zitate umfassen die dieser Zeitschrift zugeordneten OpenAlex-Datensätze. Der H-Index ist die größte Anzahl h von Publikationen mit jeweils mindestens h Zitaten. Der I10-Index zählt Publikationen mit mindestens 10 Zitaten. Das Diagramm zeigt die in einem Jahr erhaltenen Zitate; das laufende Jahr ist unvollständig. Die Abdeckung kann von WNUS und anderen Diensten abweichen.

Der Zweijahresdurchschnitt ist eine OpenAlex-Kennzahl und nicht der Journal Impact Factor von Clarivate.

In OpenAlex ansehen (neuer Tab)
Google Scholar
In Google Scholar suchen (neuer Tab)

O frazeologii wyrosłej z szaleństwa

DOI: 10.18276/sj.2026.24-16
Zitieren

Der Volltext ist verfügbar

ISSN:1730-4180
eISSN:2353-3161
Autoren: Agnieszka Piela ORCID
Uniwersytet Śląski w Katowicach
Schlüsselbegriffe: frazeologia motywacja szaleństwo diachronia synchronia
Erscheinungsdatum der Ausgabe / Monografie:2026-02
Seitenanzahl:15 (257-271)
OAI-PMH:Metadaten
CC BY-SA Open Access ERIH PLUS
QR-Code

Abstract

W artykule scharakteryzowano połączenia wyrazowe mające źródło w realnych sytuacjach i zdarzeniach związanych z kategorią szaleństwa. Omówione zostały frazeologizmy o genezie przeważnie nieczytelnej już dla współczesnego użytkownika polszczyzny, np. statek szaleńców/głupców; ktoś bredzi/plecie jak Piekarski na mękach; ktoś położył się/kładzie się Rejtanem czy umieścić/wylądować u czubków. Nie każdy wie, że statki szaleńców naprawdę istniały w dawnych wiekach. Rzadko kto dzisiaj pamięta o nieobliczalnej naturze szlachcica Michała Piekarskiego i posła Tadeusza Rejtana. Mało który z mówiących potrafi wyjaśnić, dlaczego wariatów potocznie nazywamy czubkami. W tekście uwagę poświęcono również konstrukcjom z nazwami własnymi – miejscowościami, w których działają szpitale dla osób chorych psychicznie, np. trafić do Lublińca, kandydat do Tworek. Wszystkie opisane frazeologizmy stanowią ciekawy dokument kulturowy, będący zapisem różnych form obłędu w minionych czasach.

PDF

PDF herunterladen
PDF-Vorschau

PDF öffnen

Bibliographie (47)
  1. Bardach, Juliusz. „Statuty Wielkiego Księstwa Litewskiego – pomniki prawa doby odrodzenia”. Kwartalnik Historyczny 4 (1974): 750–780. Dostęp: 11.06.2024. https://rcin.org.pl/dlibra/doccontent?id=22052
  2. Besala, Jerzy. Na zakrętach historii. Warszawa: Bellona, 2011.
  3. Bohomolec, Jan. Diabeł w swojej postaci albo o upiorach, gusłach, wrozkach, losach, czarach z przydatkiem o ukazywaniu się duchow i odpowiedzią na zarzuty przeciwko pierwszej części czynione. Część druga zadozwoleniem zwierzchności. Warszawa: Nakładem Michała Grölla, Bibliopoli Nadwornego JKM w Marywilu pod znakiem Poetów, 1777. Dostęp: 12.06.2024. https://polona.pl/item-view/2f08811f-9fbc-4c66-85fa-3bcbafa0c92a?page=4
  4. Buttler, Danuta. „Zapomniane frazeologizmy polskie XIX wieku”. Przegląd Humanistyczny 8–9, (1989): 155–161.
  5. Chachaj, Małgorzata. „Żywot Tadeusza Rejtana (Reytana) Juliana Ursyna Niemcewicza”. Biografistyka Pedagogiczna 1 (2019): 131–144. Dostęp: 15.05.2024. http://www.biografistykapedagogiczna.pl/index.php/bp/article/view/26/12
  6. Chlebda, Wojciech. „Tadeusza Rejtana los pośmiertny w polszczyźnie”. W: Teksty – konteksty – interpretacje. W kręgu literatury, języka i kultury, red. Elżbieta Dąbrowska, Krystyna Kossakowska-Jarosz, 153–168. Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, 2007.
  7. Foucault, Michel. Historia szaleństwa w dobie klasycyzmu. Przeł. Helena Kęszycka. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1987.
  8. Fredro, Aleksander. Zemsta. Komedia w czterech aktach wierszem. Lwów: Księgarnia Wilda, 1838. Dostęp: 15.05.2024. https://polona.pl/item-view/2fcb3f62-a140-4a9f-ad33-24b0aeb14864?page=4
  9. Gieysztor, Aleksander. Mitologia Słowian. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2006.
  10. Kmiecik, Zbigniew. Losy wariata i głupka w państwie i społeczeństwie. Warszawa: Wolters Kluwer, 2017.
  11. Krzyżanowski, Julian. Mądrej głowie dość dwie słowie. Trzy centurie przysłów polskich. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1958.
  12. Kwiatkowski, Henryk. Wybór tekstów literackich do dziejów Polski. Dzierżoniów: Wydawnictwo ALEX, 2001.
  13. Lewicki, Andrzej Maria. „Motywacja globalna frazeologizmów: znaczenie przenośne, symboliczne i stereotypowe”. W: tegoż: Studia z teorii frazeologii, 275–289. Łask: Oficyna Wydawnicza LEKSEM, 2003.
  14. Łań-Mirowska, Henryka. Bonifratrzy w Polsce (1609–1983). Rzym: Editrice Vaticana, 1984.
  15. Marcinów, Mira. „Historia szaleństwa po polsku – słowo wstępne o początkach rodzimej psychiatrii”. W: Wokół rozumienia szaleństwa. Szkice z zakresu humanistyki, red. Paulina Prus, Adrian Stelmaszyk, 39–49. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2012.
  16. Marcinów, Mira. Historia polskiego szaleństwa. T. 1: Słońce wśród czarnego nieba. Studium melancholii. Gdańsk: Fundacja Terytoria Książki, 2017.
  17. Matusiewicz, Hubert Andrzej. Brat Ludwik Perzyna (1742–1800). Lekarz i pisarz w bonifraterskim habicie. Rzym-Warszawa: Prowincja Polska Zakonu Szpitalnego św. Jana Bożego, 2010.
  18. Mazek, Dorota. „Kuratela nad osobami chorymi psychicznie w Rzeczypospolitej w drugiej połowie XVIII w.”. Przegląd Historyczny 90/2 (1999): 131–149.
  19. Moszyński, Kazimierz. Kultura ludowa Słowian. T. 2: Kultura duchowa. Warszawa: Książka i Wiedza, 1967.
  20. Nowosielska, Elżbieta. Melancholia, szaleństwo i inne „choroby głowy” w Rzeczypospolitej XVII i XVIII wieku. Warszawa: Instytut Historii PAN, 2021.
  21. Orman, Aleksandra. „Rys historyczny. Pozostaje jedynie dobre dzieło”. W: Bonifratrzy. Z Andaluzji do Polski, red. Paulina Foszczyńska, Jolanta Sosnowska, 10–13. Kraków: Biały Kruk, 2009.
  22. Pajdzińska, Anna. „Frazeologia a zmiany kulturowe”, „Poradnik Językowy”, 7 (1988), 480–487.
  23. Perzyna, Ludwik. Lekarz dla włościan, czyli rada dla pospolstwa, w chorobach i dolegliwościach naszemu kraiowi albo właściwych, albo po wiekszey części przyswoionych, każdemu naszego Kraiu Mieszkańcowi do wiadomości potrzebna. Kalisz: Drukarnia J.O. Xcia Imci Prymasa, Arcybiskupa Gnieźnieńskiego, 1793. Dostęp: 15.05.2024. https://polona.pl/item-view/b1395387-5222-4db3-b526-e5f8bc81622d?page=6
  24. Piela, Agnieszka. Pozorna tożsamość. Polskie tradycjonalizmy z semantycznym archaizmem. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2016.
  25. Piela, Agnieszka. Chwycić języka, czyli z sekretów polszczyzny (z wizytą na antenie Polskiego Radia Katowice). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2022.
  26. Prawdziwe a krótkie opisanie jako P. Bóg wielce pobożnego Pana Najaśniejszego Zygmunta Trzeciego Króla Polskiego cudownie przy zdrowiu i żywocie zachował: Na który się był jeden szalony człowiek usadził. Roku Pańskiego 1620, Dnia 15. Listopada. Dostęp: 27.05.2024. https://cyfrowe.mnk.pl/dlibra/publication/23848/edition/23542/content
  27. Rybakowski, Janusz. „Ludwik Perzyna – współczesne odniesienia do jego wiedzy psychiatrycznej”. Neuropsychiatria i Neuropsychologia 15 (2020): 75–82. Dostęp: 09.06.2024. https://www.termedia.pl/Ludwik-Perzyna-wspolczesne-odniesienia-do-jego-wiedzy-psychiatrycznej,46,42560,1,0.html
  28. Skwarowie, Marta, Marek. „Stultifera navis. Z dziejów motywu”. Teksty Drugie 3 (1992): 72–92.
  29. Zabłocki, Franciszek. Balik gospodarczy. Opera komiczna w trzech aktach. Warszawa: Drukarnia Michała Grölla, Księgarza Nadwornego J. K. Mci, 1780. Dostęp: 27.05.2024. https://polona.pl/item-view/5e3dcc54-850a-445d-b441-85b0d3bd4416?page=14
  30. EPWN – Encyklopedia PWN. Dostęp: 09.06.2024. https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Reytan-Tadeusz;3967543.html
  31. EsBr – Brückner, Aleksander, oprac. Encyklopedia staropolska. T. 1. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990.
  32. IPSB – Internetowy polski słownik biograficzny. Dostęp: 27.06.2024. http://www.ipsb.nina.gov.pl:8080/Search/Type,Biography/Tag,366/
  33. NKJP – Narodowy Korpus Języka Polskiego. Dostęp: 05.06.2024. http://www.nkjp.uni.lodz.pl
  34. NKPP – Krzyżanowski, Julian, red. Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich. T. 1–4. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1969–1978.
  35. PPRys – Rysiński, Salomon. Przypowieści polskie (Proverbiorum polonicorum centuriae decem et octo). Lubcz: Kmita, Piotr Blastus, 1618. Dostęp: 15.06.2024. https://www.dbc.wroc.pl/dlibra/publication/26159/edition/23658/content
  36. SeBań – Bańkowski, Andrzej. Etymologiczny słownik języka polskiego. T. 1 (A–K). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000.
  37. SeBr – Brückner, Aleksander. Słownik etymologiczny języka polskiego. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1970.
  38. SFE – Czeszewski, Maciej, Foremniak, Katarzyna. Ludzie i miejsca w języku. Słownik frazeologizmów eponimicznych, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2011.
  39. SJPD – Doroszewski, Witold, red. Słownik języka polskiego. T. 1–11. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958–1969.
  40. SL – Linde, Samuel Bogumił. Słownik języka polskiego. T. 1–6, Warszawa: Gutenberg Print, 1994–1995.
  41. SMTK – Kopaliński, Władysław. Słownik mitów i tradycji kultury. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1991.
  42. SPXVI – Mayenowa, Maria Renata, Pepłowski, Franciszek [i in.], red. Słownik polszczyzny XVI wieku. T. 1–37, Wrocław: Ossolineum, 1966–1994, Warszawa: IBL PAN, 1995–2016.
  43. SSWSC – Markiewicz, Henryk, Romanowski, Andrzej. Skrzydlate słowa. Wielki słownik cytatów polskich i obcych. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2005.
  44. SW – Karłowicz, Jan, Kryński, Adam, Niedźwiedzki, Władysław, red. Słownik języka polskiego. T. 1–8. Warszawa: Nakładem prenumeratorów i Kasy im. Mianowskiego, 1900–1927.
  45. SWil – Zdanowicz, Aleksander [i in.], red. Słownik języka polskiego. T. 1–2. Wilno: wydany staraniem i kosztem Maurycego Orgelbranda, 1861.
  46. USJP – Dubisz, Stanisław, red. Uniwersalny słownik języka polskiego. T. 1–4. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003.
  47. WSJP PAN – Żmigrodzki, Piotr, red. Wielki słownik języka polskiego PAN. Dostęp: 05.2024. http://www.wsjp.pl