Studia Językoznawcze

synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny

ISSN: 1730-4180     eISSN: 2353-3161    OAI    DOI: 10.18276/sj.2026.24-02
CC BY-SA   Open Access   ERIH PLUS

Issue archive / t. 24, 2025
Derywaty ekspresywne w powieści Zyty Rudzkiej "Ten się śmieje, kto ma zęby"
(Expressive derivatives in Zyta Rudzka's novel “Ten się śmieje, kto ma zęby”)

Authors: Iwona Burkacka ORCID
Uniwersytet Warszawski (Wydział Polonistyki, Instytut Języka Polskiego)
Keywords: word formation derivatives deminutiva augmentativa artistic neologisms
Whole issue publication date:2026-02
Page range:15 (25-39)
Cited-by (Crossref) ?:

Abstract

This text presents expressive derivatives and their functions in Zyta Rudzka's novel "Ten się śmieje, kto ma zęby". The analysis of the material draws on the principles of synchronic word-formation analysis and contextual analysis in determining the markedness of derivatives and their functions. The text demonstrates that the use of diminutives is small, usually limited to names of body parts and generally applied to young people or associated with the function of constructing irony (negative evaluation of people). The novel is dominated by embellishments and expressive structures, which dominate the protagonist's first-person narrative and her descriptions of life and the world. It is demonstrated that some structures formally classified as augmentatives, augmentative-expressives, or diminutives (due to their structure and the presence of expressive formants) in the text do not convey any information about size or expressive marking. Expressive derivatives perform a stylistic function (moderate, holistic, accepting, sometimes evaluative stylization), thus they serve to build a literary character and present a non-standard (deviating from stereotypes) image of a modern woman (an elderly woman) struggling with many difficulties of life (including economic and emotional ones), they also show a different image of widowhood and the death of a loved one, devoid of pathos, pity or compassion.
Download file

Article file

Bibliography

1.Burkacka Iwona. „Augmentativa i ich funkcje w powieści Ten się śmieje, kto ma zęby Zyty Rudzkiej”, Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica, 58(2) (2024), 65-78.
2.Dubisz Stanisław. „O stylizacji językowej”. W: Język artystyczny, t. 10 Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego nr 1580, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 1996.
3.Grabias Stanisław. O ekspresywności języka. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1981.
4.Grzegorczykowa Renata, Puzynina Jadwiga. Zarys słowotwórstwa polskiego. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979.
5.Grzegorczykowa Renata, Puzynina Jadwiga. „Rzeczownik”. W: Gramatyka współczesnego języka polskiego, red. Renata Grzegorczykowa, Roman Laskowski, Henryk Wróbel, wyd. II. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998, 389-468.
6.Grzegorczykowa Renata, Laskowski Roman, Wróbel Henryk (red.). Gramatyka współczesnego języka polskiego, wyd. II. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998.
7.Handke Kwiryna. Socjologia języka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009.
8.Kaproń-Charzyńska Iwona. Derywacja ujemna we współczesnym języku polskim. Rzeczowniki i przymiotniki, Toruń: Wydawnictwo TOP KURIER, 2005.
9.Kaproń-Charzyńska Iwona. Pragmatyczne aspekty słowotwórstwa. Funkcja ekspresywna i poetycka, Toruń: Wydawnictwa Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2014.
10.Kita Małgorzata. Wybieram gramatykę!: gramatyka języka polskiego w praktyce (dla cudzoziemców zaawansowanych). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego,1998.
11.Kreja Bogusław. Słowotwórstwo rzeczowników ekspresywnych w języku polskim. Formacje na -ik, -k-, -isko i -ina, Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe, 1969.
12.Lubaś Władysław. Polskie gadanie. Podstawowe cechy i funkcje potocznej odmiany polszczyzny. Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, 2003.
13.Masojć Irena. Gramatyka współczesnego języka polskiego. Słowotwórstwo rzeczowników. Skrypt dla studentów. Wilno: Litewski Uniwersytet Edukologiczny, 2015.
14.Nagórko Alicja. Zarys gramatyki polskiej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002.
15.NFJP: Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego, https://nfjp.pl.
16.NKJP: Narodowy Korpus Języka Polskiego, https://nkjp.pl,
17.Rejter Artur. Leksyka ekspresywna w historii języka polskiego. Kulturowo-komunikacyjne konteksty potoczności. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2006.
18.Rerak Sebastian. Żałobę odpędza się działaniem – recenzja książki „Ten się śmieje, kto ma zęby” Zyty Rudzkiej, „Booklips”, 2023, https://booklips.pl/recenzje/zalobe-odpedza-sie-dzialaniem-recenzja-ksiazki-ten-sie-smieje-kto-ma-zeby-zyty-rudzkiej, dostęp: 5.09.2024.
19.Rudzka Zofia, Ten się śmieje, kto ma zęby, Warszawa: Wydawnictwo WAB, 2022.
20.SGS: Hanna Jadacka (red.), Słownik gniazd słowotwórczych współczesnego języka ogólnopolskiego. T. 2. Gniazda odrzeczownikowe. Kraków: Towarzystw Autorów i wydawców Prac Naukowych UNIVERSITAS, 2001.
21.Siudzińska Natalia. Formacje ekspresywne we współczesnym języku polskim (na przykładzie wybranych pospolitych nazw osobowych). Warszawa: Wydział Polonistyki UW, 2016.
22.Skarżyński Mirosław. Słownik przypomnień gramatycznych. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2000.
23.Solski Robert. „Ten się śmieje, kto ma zęby”. Życie Wery [RECENZJA], „Kącik Popkultury”, https://kacikpopkultury.pl/ten-sie-smieje-kto-ma-zeby-zycie-wery-recenzja/, dostęp: 5.09.2024.
24.Szot Wojciech. [recenzja] Zyta Rudzka, „Ten się śmieje, kto ma zęby”, https://zdaniemszota.pl/4809-recenzja-zyta-rudzka-ten-sie-smieje-kto-ma-zeby, dostęp: 5.09.2024.
25.USJP: Stanisław Dubisz (red.), Uniwersalny słownik języka polskiego, t. I-VI. Warszawa: Wydawnictwo PWN, 2003.
26.Waszakowa Krystyna. Słowotwórstwo współczesnego języka polskiego. Rzeczowniki sufiksalne obce. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1994.
27.Waszakowa Krystyna. Słowotwórstwo współczesnego języka polskiego. Rzeczowniki z formantami paradygmatycznymi. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1996.
28.Waszakowa Krystyna. Język w działaniu i działania na języku. Szkice semantyczno-słowotwórcze. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2021.