Językowe wykładniki stanów psychicznych człowieka w XVI-wiecznym diariuszu Jana Ocieskiego

Celem artykułu jest przyjrzenie się sposobom wyrażania i przekazywania uczuć w XVI-wiecznym diariuszu autorstwa Jana Ocieskiego. Rękopis pochodzi z 1531 roku i jest relacją z poselstwa do Konstantynopola. Omówienie wyekscerpowanego materiału oparto głównie na propozycjach teoretycznych i typologiach Stanisława Grabiasa i Iwony Nowakowskiej-Kempnej. W oparciu o zebrany materiał możliwy wydaje się opis sposobów wyrażania uczuć przez autora listów oraz ich komunikowanie. W tekście pisanym – inaczej niż mówionym – trudno uchwycić przejawianie się emocji. Zauważalne są tu przede wszystkim wykładniki leksykalne, ale również środki językowe na poziomie formalnym – gramatycznym (np. wypowiedzi wykrzyknikowe, powtórzenia wyrazów). Uwzględniając trudności w ocenie interesującego nas materiału historycznego i specyfikę tekstu, w którym wyraźnie obecne są formuły etykietalne, na wybranych przykładach starano się ukazać sposoby wyrażania uczuć autora, zarówno wobec siebie, jak i wobec innych, następnie przekazane i zinterpretowane przez Ocieskiego emocje osób trzecich. Analiza listów ukazała, że autor częściej wyraża i komunikuje uczucia i postawy emocjonalne osób trzecich niż swoje. Są to najczęściej uczucia pozytywne (np. sympatia, radość, wdzięczność), choć nie zabrakło też wykładników postaw i emocji negatywnych. Zauważone w warstwie językowej wykładniki ekspresji są różnorodne – od leksykalnych po formalne, co świadczy o sprawności wczesno XVI-wiecznej polszczyzny.