ISSN: 1230-0780 eISSN: 2719-4337 OAI
DOI: 10.18276/skk.2026.33-01
Lista wydań /
nr 33 2026
„Dom Izaaka” (AM 7,16). Prorok Amos i pytanie o źródła tradycji o Izaaku w Pięcioksięgu
| Autorzy: |
Janusz
Lemański
Uniwersytet Szczeciński, Szczecin, Instytut Nauk Teologicznych |
| Słowa kluczowe: | Amos Beer Szeba wyżyny Izaaka „dom Izaaka” |
| Data publikacji całości: | 2026 |
| Liczba stron: | 16 (9-24) |
Abstrakt
Celem artykułu jest analiza wypowiedzi z Księgi Amosa zakazujących Izraelitom pielgrzymowania do Betel (Am 5,5; 8,14) oraz wyjątkowych zwrotów użytych w tej księdze: „wyżyny Izaaka” (Am 7,9) i „dom Izaaka” (Am 7,16) stosowanych tu paralelnie do „sanktuaria Izraela” i „Izrael”. Analiza diachroniczna pozwala wnioskować, że potencjalnie historyczne wspomnienie o pielgrzymowaniu Izraelitów do tego miejsca zawarte może być jedynie w Am 5,5 (vide Kuntillet ‘Ajrud), o ile wzmianki o Beer Szebie nie uznaje się za późniejszą glosę. Podobnie w dwóch kolejnych przypadkach. Wypowiedź z Am 7,9 uznać należy za późniejsze (deuteronomistyczne lub postdeuteronomistyczne) uzupełnienie redakcyjne. Natomiast w Am 7,16, o ile nie podziela się hipotezy (vide Adrianus van Selms) o reinterpretacji tradycji z Rdz 31–33 na rzecz Izaaka, „dom Izaaka” zrozumieć można jako „potomstwo” i najstarszą (przedwygnaniową) sekwencję: Izaak praojciec (stąd „dom”) Jakuba – Izraela (vide Rdz 46,1–4). O jej historycznych źródłach na podstawie tej wypowiedzi nie można jednak powiedzieć nic pewnego.
Pobierz plik
Plik artykułu
Bibliografia
| 1. | Andersen, Francis I., David Noel Freedman. Amos. AB 24A. New York: Doubleday, 1989. |
| 2. | Barrick, W. Boyd. „High Place”. W: The Anchor Bible Dictionary. T. 3, red. David Noel Freedman, 196–200. New York: Dubleday, 1992. |
| 3. | Barstad, Hans M. The Religious Polemics of Amos. Studies in the Preaching of Am 2,7b–8; 4,1–13; 5,1–27; 6,4–7; 8,14. SVT 34. Leiden: Brill, 1984. |
| 4. | Borgonovo, Gianantonio. Genesis. I libri biblici. Primo Testament. Milano: Paoline, 2025. |
| 5. | Bovati, Pietro, Roland Meynet. Il libro del profeta Amos. Roma: Edizioni Dehoniane, 1995. |
| 6. | Carroll, M. Daniel. The Book of Amos. NICOT. Grand Rapids: Eerdmans, 2020. |
| 7. | Döhling, Jan-Dirk. Der bewegliche Gott. Eine Untersuchung des Motives der Reue Gottes in der Hebräischen Bibel. HSB 63. Freiburg–Basel–Wien: Herder, 2009. |
| 8. | Dietrich, Walter. Samuel. BK VIII.1.3. Neukirchen-Vluyn: Neukirchener Velag, 2006. |
| 9. | Dietrich, Walter. „Amos”. W: Die Entstehung des Alten Testaments, red. Walter Dietrich i in. Theologische Wissenschaft 1, 420–430. Stuttgart: Kohlhammer, 2014. |
| 10. | Eidevall, Göran. Amos. AB 24G. New Haven–London: Yale University Press, 2017. |
| 11. | Hadijev, Tchavdar S. The Composition and Redaction of the Book of Amos. BZAW 393. Berlin–New York: de Gruyter, 2009. Dostęp 13.12.2025. https://www.academia.edu/1636644/The_Composition_and_Redaction_of_the_Book_of_Amos. |
| 12. | Herzog, Ze‘ev. „Beersheba (Tel Beersheba)”. W: The New Encyclopedia of Archaeological Excavations in the Holy Land, red. Efraim Stern. T. 1, 167–173. New York: Simon & Schuster, 1993. |
| 13. | Hoffner, Harry A. „Bajit”, w: Theological Dictionary of the Old Testament. T. 2, red. G. Johannes Botterweck, Helmer Ringgren, 107–116. Grand Rapids: Eerdmans 1977; reprint 1988. |
| 14. | Jenni, Ernst. „bàjit Haus”. W: Theologisches Handwörterbuch zum Alten Testament. T. 1, red. Ernst Jenni, Claus Westermann, 308–313. Gütersloh: Kaiser/Gütersloher Verlaghaus, 1971; reprint 51994. |
| 15. | Jeremias, Jörg. Der Prophet Amos. ATD 24/2. Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 1983; 32013. |
| 16. | Jeremias, Jörg. „Tod und Leben im Am 5,1–17”. W: Hosea und Amos. Studien zu den Anfängen des Dodekapropheton, red. Jörg Jeremias. FAT 13, 214–230. Tübingen: Mohr & Siebeck, 1996. |
| 17. | Jericke, Detlef. Die Ortsangaben im Buch Genesis. Ein historisch-topographischer und literarisch-topographischer Kommentar. FRLANT 248. Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 2013. |
| 18. | Kessler, Rainer. Amos. IEKAT. Stuttgart: Kohlhammer, 2021. |
| 19. | Koehler, Ludwig, Walter Baumgartner, Johann Jakob Stamm. Wielki słownik hebrajsko-polski i aramejsko-polski Starego Testamentu. T. I–II. Warszawa: Vocatio, 2008 = KBL. |
| 20. | Lehmann, Rainhard G., Marcus Reichel. „DOD und ASIMA in Tell Dan”. Biblische Notizen 77 (1995): 29–31. |
| 21. | Lemański, Janusz. „Szukajcie dobra, a nie zła, abyście żyli” (Am 5,14a). Wprowadzenie do profetyzmu starotestamentalnego. T. 2: Dwunastu proroków mniejszych. Księga Barucha. List Jeremiasza. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe US, 2012. |
| 22. | Lemański, Janusz. „W poszukiwaniu tradycji o Izaaku”. Colloquia Theologica Ottoniana 2 (2013): 63–76. |
| 23. | Lemański, Janusz. Księga Rodzaju. Rozdziały 11,27–36,43. Częstochowa: Edycja św. Pawła, 2014. |
| 24. | Lemański, Janusz. Księga Rodzaju. Rozdziały 37–50. NKB.ST I/3. Częstochowa Wydawnictwo św. Pawła, 2015. |
| 25. | Lemański, Janusz. Narodziny Izraela. Szkice historyczno-biblijne. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe US, 2021. |
| 26. | Lemański, Janusz. „Kuntillet ‘Ajrud – punkt zwrotny w interpretacji historii Izraela i Judy?”. Rocznik Teologiczny 65, 2 (2023): 187–197. |
| 27. | Levin, Christoph. „Amos und Jeroboam I”. Vetus Testamentum 45 (1995): 307–317. |
| 28. | Levine, Baruch A. Numbers 21–36. AB 4A. New York: Doubleday, 2000. |
| 29. | Linville, James R. Amos and the Cosmic Imagination. SOTSMS. Burlington, VT: Ashgate, 2008. |
| 30. | Lombard, Christo. „What is Isaac doing in Amos 7?”. Old Testament Essays 17, 3 (2004): 435–442. |
| 31. | Madl, Hans. „nāṭap”. W: Theological Dictionary of the Old Testament. T. 9, 395–402. Grand Rapids–Cambridge: Eerdmans, 1998. |
| 32. | Meshel, Ze’ev. Kuntillet ‘Ajrud (Ḥorvat Teman). An Iron Age II Religious Site on the Judah-Sinai Border. Jerusalem: Israel Exploration Society, 2012. |
| 33. | Olyan, Saul M. „The Oaths in Amos 8,14”. W: Priesthood and Cult in Ancient Israel, red. G.A. Anderson, S.M. Olyan. JSOTS 125, 121–149. Sheffield: Academic Press, 1991. |
| 34. | Paul, Shalom. Amos. A Commentary on the Book of Amos, Heremeneia, Minneapolis: Fortres Press, 1991. |
| 35. | Radine, Jason. The Book of Amos in Emergent Judah. FAT 2/45. Tübingen: Mohr & Siebeck, 2009. |
| 36. | Renz, Johannes, Wolfgang Rölig. Handbuch der althebräischen Epigraphik. T. 1: Text und Kommentar. Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft, 1995. |
| 37. | Römer, Thomas. „Issac (patriarch) I. Hebrew Bible/Old Testament”. W: Encyclopedia of the Bible and Its Reception. T. 13, red. C.M. Furey i in., 260–266. Berlin–Boston: de Gruyter, 2016. |
| 38. | Schart, Aaron. Die Entstehung des Zwölfprophetenbuchs. Neubearbeitungen von Amos im Rahmen schriftenübergreifender Redaktionsprocesse. BZAW 260. Berlin–New York: de Gruyter, 1998. |
| 39. | Schökel, Luis Alonso, Jose Luis Sicre Diaz. I Profeti. Roma: Borla, 1989. |
| 40. | Selman, Martin J. „bāmâ”. W: New International Dictionary of Old Testament Theology & Exegesis. T. 1, red. Willem A. VanGemeren, 670. Carlisle: Paternoster Press, 1997. |
| 41. | Selms, Adrianus van. „Issac in Amos”. W: Papers Read at 7th and 8th Meetings of Die. Ou Testamentiese Werkgemeenskap in Suid-Afrika 7/8, 157–165. Potchefshoom: Pro Rege, 1966. Dostęp 10.12.2025. https://journals.co.za/doi/pdf/10.10520. |
| 42. | Simian, Yofre Horacio. Amos. I libri Primo Testamento. Milano: Paoline, 2002. |
| 43. | Soggin, J. Alberto. Il profeta Amos. SB 61. Brescia: Paideia, 1982. |
| 44. | Steins, Georg. Gericht und Vergebung. Re-Visionen zum Amosbuch. SBS 221. Stuttgart: Katholisches Bibelwerk, 2010. |
| 45. | Stuart, Douglas. Hosea – Jonah. WBC 31. Waco: Word Books, Publisher, 1987. |
| 46. | Utzschneider, Helmut. „Die Amazjaerzählung (Am 7,10–17) zwischen Literatur und Historie”. Biblische Notizen 41 (1988): 76–101. |
| 47. | Van Pelt, Miles V., Walter C. Kaiser. „pḥd”. W: New International Dictionary of Old Testament Theology & Exegesis. T. 3, red. Willem A. VanGemeren, 597–598. Carlisle: Paternoster Press, 1997. |
| 48. | Waard, Jan de. „The Chiastic Structure of Amos V 1–17”. Vetus Testamentum 27 (1977): 170–177. |
| 49. | Waschke, Ernst Joahim. „Die Fünfte Vision des Amosbuches (9,1–4) – eine Nachinterpretation”. Zeitschrift für die alttestamentliche Wissenschaft 106 (1994): 434–445. |
| 50. | Werlitz, Jürgen. „Amos und seine Biograph: Zur Entstehung und Intention der Prophetenerzählung”. Biblische Zeitschrift 44 (2000): 233–251. |
| 51. | Williamson, Huhg G. M. „The Prophet and the Plumbline: A Redaction–Critical Study Of Amos vii”. W: In Quest of the Past: Studies on Israelite Religion, Literature and Prophetism, red. A.S. van der Woude . OTS 26, 101–121. Leiden: Brill, 1990. |
| 52. | Wilson, Gerald H. „bajit”. W: New International Dictionary of Old Testament Theology & Exegesis. T. 1, red. Willem A. VanGemeren, 655–657. Carlisle: Paternoster Press, 1997. |
| 53. | Wolff, Hans Walter. Dodekakapropheton 2: Joel/Amos. BK XIV/2. Neukirchen-Vluyn: Neukirchener Verlag, 31985. |